Летысійская вайна (1932—1934)

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Перуана-калумбійская вайна
Guerra peru1 1932 d.jpg
Калумбійская армія
Дата 1 верасня 193224 мая 1933
Месца Калумбія
Прычына Захоп перуанцамі калумбійскага горада Летысія
Вынік Вяртанне Летысіі Калумбіі
Праціўнікі
Перу Перу
пры падтрымцы
Сцяг Вялікабрытаніі Вялікабрытанія
Калумбія Калумбія
пры падтрымцы
Сцяг ЗША ЗША
Камандуючыя
Луіс Санчэс Серо Энрыке Алая Эрэра, Альфрэда Васкес Коба
Commons-logo.svg Аўдыё, фота, відэа на Вікісховішчы

Летысійская вайна (19321934), вайна паміж Перу і Калумбіяй за багаты сыравінай раён Летысія. Ваенныя дзеянні вяліся з пераменным поспехам, прычым Калумбію падтрымлівалі ЗША, а Перу — Вялікабрытанія. Вайна завяршылася падпісаннем пратаколу (1934), паводле якога Летысія засталася пад уладай Калумбіі.

Прычыны i сiлы бакоў[правіць | правіць зыходнік]

Галоўнай прычынай вайны была тэрытарыяльная спрэчка паміж Перу і Калумбіяй. 24 сакавіка 1922 года абедзве краіны падпісалі пагадненне Саламон-Ласано, згодна з якім за Калумбіяй было прызнана права на «трапецыю Летысіі» — частка правінцыі Амасонас з рачнымі портамі Летысія і Ларэта. Аднак ў 1932 г. перуанскі прэзідэнт палкоўнік Луіс Санчэс Сэро ўзяў курс на перагляд пагаднення і вяртанне «трапецыі Летысіі» Перу.

Да пачатку вайны ў складзе сухапутнай арміі Перу было 5 пяхотных дывізій, 1 кавалерыйская брыгада, сілы Нацыянальнай гвардыі, ВМС ўключалі 2 крэйсера, 1 мінаносец, 2 падлодкі, 5 рачных кананерскіх лодак, ВПС — 60 самалётаў; Калумбія мела 5 пяхотных дывізій, 1 кавалерыйскую брыгаду, 3 марскія і 6 рачных кананерскіх лодак і 20 самалётаў.

Ход вайны[правіць | правіць зыходнік]

1 верасня 1932 года 250 грамадзянскіх перуанцаў на чале з інжынерам Арданесам перайшлі перуано-калумбійскую мяжу і захапілі Летысiю. На наступны дзень у Ларэта пачалося паўстанне з патрабаваннем далучэння горада да Перу. Урад Перу адмаўляў датычнасць да гэтых падзеяў, але пры гэтым накіраваў на дапамогу паўсталым роту салдат і кананерку са зброяй і баепрыпасамі. Толькі 30 верасня Перу адкрыта запатрабавала перагляду дамовы аб мяжы.

Тым часам Калумбію ахапіў ўсплёск патрыятызму; 19 верасня газета El Tiempo паведаміла, што атрымала 10 000 лістоў з патрабаваннямі ўступіць у вайну і вярнуць Летысiю, у гэты ж дзень тысячы калумбійскіх студэнтаў прайшлі па вуліцах Багаты пад лозунгам «Смерць Санчэсу Сэро!».

3 кастрычніка Калумбія звярнулася ў Лігу Нацый са скаргай на дзеянні Перу. Тым часам, наступ перуанцаў працягвалася, і 1 лістапада яны занялі горад Тарапака, тым самым цалкам акупаваўшы спрэчную тэрыторыю.

Ваеннае прысутнасць Калумбіі ў гэтым рэгіёне было мінімальным, што палегчыла яго захоп перуанцам, але ў снежні Калумбія падрыхтаваў экспедыцыю (1,5 тысячы чалавек і 25 гармат на чале з генералам Альфрэда Коба), які 20 снежня адплыла з партоў Картахена і Баранкілья і праз нейтральную тэрыторыю Бразіліі прыбыла да Тарапаке 14 лютага 1933 года, прад’явіўшы камандуючаму перуанскіх гарнізонам палкоўніку Дыясу ўльтыматум з патрабаваннем пакінуць горад. Перуанцв атакавалі калумбійскую кананерку «Кардова» на нейтральнай бразільскай тэрыторыі, што стала падставай да пачатку баявых дзеянняў; пасля 4-гадзіннага бою калумбійцаў атрымалася выцесніць перуанскі гарнізон з Тарапакі; у адказ на гэта 15 лютага 1933 года Перу разарвала адносіны з Калумбіяй і абвясціла ўсеагульную мабілізацыю.

17 сакавіка 1933 года калюмбійскія войскі перайшлі ў наступ; 19 сакавіка яны выбілі перуанцаў з вёскі Буэнас-Айрэс і перанеслі баявыя дзеянні на перуанскую тэрыторыю, захапіўшы ўмацаваны пункт Гвепі.

Перу зрабіла спробу паўтарыць паход Коба, накіраваўшы крэйсер «Альмірантэ Граў» з двума падлодкамі праз Панамскі канал і Карыбскае мора да вусця Амазонкі, пасля чаго ён павінен быў па Амазонцы прыбыць да месца баявых дзеянняў, але 24 мая ён быў спынены ў сувязі з пачаткам мірных перамоваў.

Вынiк[правіць | правіць зыходнік]

Сэро быў забіты 30 красавіка і новым прэзыдэнтам стаў Оскар Бенавідэс. 12 мая Перу пагадзілася пачаць мірныя перамовы з Калумбіяй (да гэтага яно адпрэчыла пасрэдніцкіх прапанову Бразіліі). 25 мая была складзена перамір’е, згодна з якім «трапецыя Летысii» тэрмінам на год перадавалася пад кіраванне міжнароднай камісіі Лігі Нацый. Мірны дагавор паміж дзвюма краінамі быў афіцыйна падпісаны 2 лістапада, а 24 мая ў Рыа-дэ-Жанейра Перу і Калумбія падпісалі пагадненне аб мяжы, канчаткова ўрэгулявалі тэрытарыяльную спрэчку. «Трапецыя Летысii» была прызнана часткай Калумбіі.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]