Перайсці да зместу

Лешак Беднарчук

З Вікіпедыі, свабоднай энцыклапедыі
Лешак Беднарчук
польск.: Leszek Bednarczuk
Дата нараджэння 30 мая 1936(1936-05-30)[1]
Месца нараджэння
Дата смерці 2 лістапада 2025(2025-11-02)[2] (89 гадоў)
Месца смерці
Грамадзянства
Род дзейнасці мовазнавец, філолаг, выкладчык універсітэта, індаеўрапеіст, кельтазнавец
Навуковая сфера індаеўрапейскія мовы[3], філалогія[4] і Кельцкія мовы[4]
Месца працы
Навуковая ступень навуковы прафесар[d][6] (1 красавіка 1987)
Навуковае званне
Альма-матар
Член у

Ле́шак Беднарчук (польск.: Leszek Bednarczuk; 30 мая 1936, Вільня — 2 лістапада 2025, Кракаў[7]) — польскі мовазнавец, індаеўрапеіст і кельтолаг, прафесар Вышэйшай педагагічнай школы ў Кракаве, член-карэспандэнт, а затым правадзейны член Польскай акадэміі ведаў[8][9]. Яго працы ахоплівалі сферу індаеўрапейскага мовазнаўства, кельцкіх (валійская, ірландская), балканскіх моў, а таксама польскай, славацкай і іншых.

Біяграфія

[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся 30 мая 1936 года ў Вільні ў польскай сям’і. Быў сынам настаўніцы і афіцэра запасу Войска Польскага, які працаваў у лясніцтве Нарач. Дзяцінства правёў на Віленшчыне ў Новых Даўгелішках, Кабыльніку і ў ваколіцах Гродна. У красавіку 1945 года разам з сям’ёй выехаў у Новы Сонч[10].

Пачатковую школу скончыў у Тэнгабожэ (1945—1949), затым вучыўся ў ліцэі імя Яна Длугаша ў Новым Сончы (1949—1953). У 1953 годзе пераехаў у Кракаў, дзе пачаў вучобу ў Вышэйшай педагагічнай школе на напрамку польскай філалогіі (1953—1957). Пасля атрымання дыплома магістра працягнуў вучобу ў Ягелонскім універсітэце па спецыяльнасці «славянская філалогія» (1957—1960). Магістарскую працу па славянскай філалогіі, напісаную пад кіраўніцтвам прафесара Тадэвуша Мілеўскага, абараніў у 1960 годзе. Доктарскую дысертацыю пад назвай «Польскія паратактычныя злучнікі» (польск.: Polskie spójniki parataktyczne), таксама пад кіраўніцтвам Тадэвуша Мілеўскага, абараніў у 1964 годзе. Яна выйшла з друку асобнай кнігай у 1967 годзе[11].

У 1971 годзе атрымаў ступень доктара хабілітаванага на падставе дысертацыі «Індаеўрапейскі паратаксіс» (англ.: Indo-European Parataxis)[12]. Званне звычайнага прафесара атрымаў у 1988 годзе. Як навуковы даследчык і выкладчык працаваў у Вышэйшай педагагічнай школе ў Кракаве (1960—2004), а затым у Вышэйшай прафесійнай школе ў Санаку (да 2010 года) і паралельна ў Паланійнай акадэміі ў Чэнстахове.

З 1991 года быў членам Польскай акадэміі ведаў, а таксама ўваходзіў у навуковыя саветы некалькіх мовазнаўчых часопісаў, сярод якіх «Acta Baltico-Slavica», «Studia Linguistica» («Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis»), «Lingua Posnaniensis», «Studia Indogermanica Lodziensia», «Studia Albanica» і іншыя. Таксама быў членам навуковага таварыства «Fides et ratio»[13].

У 2010 годзе стаў членам Кракаўскага грамадскага камітэта падтрымкі Яраслава Качынскага на датэрміновых прэзідэнцкіх выбарах[14], а ў 2015 годзе падтрымаў Анджэя Дуду як член Акадэмічнага ганаровага камітэта[15]. Быў членам Акадэмічнага грамадзянскага клуба імя прэзідэнта Леха Качынскага ў Познані[16].

Сям'я

[правіць | правіць зыходнік]

Жонка — Аліцыя (у дзявоцтве Мазуркевіч), этнограф, родам з Кам'янкі Струмілавай. У шлюбе меў дваіх дзяцей: Альдону і Мілаша[17].

Даследаванні і навуковыя інтарэсы

[правіць | правіць зыходнік]

Прафесар Лешак Беднарчук з’яўляўся аўтарам больш як дзесяці кніг па мовазнаўстве, а таксама суаўтарам і рэдактарам грунтоўнага двухтомнага сінтэзу «Індаеўрапейскія мовы» (польск.: Języki indoeuropejskie), які выйшаў у 1986—1988 гадах у Дзяржаўным навуковым выдавецтве (PWN). Акрамя таго, ён быў суаўтарам і сурэдактарам шэрагу кніг па мовазнаўстве, сярод якіх варта вылучыць «Гісторыю славян у святле лексікі» (2002)[18], «Гістарычнае і тыпалагічнае мовазнаўства» (2008)[19] і «Польская і іншыя мовы» (2010)[20].

Даследчык напісаў каля 250 артыкулаў і рэцэнзій, якія былі апублікаваныя ў Польшчы і за мяжой прыкладна на дзесяці мовах. Акрамя індаеўрапейскага мовазнаўства (у тым ліку славянскага, балцкага і кельцкага), ён публікаваў працы ў сферах фіна-ўгорскага мовазнаўства, тахарскіх моў, албаністыкі, іраністыкі, праіндаеўрапейскіх моў (пракельцкая і італійскія мовы), так званых стараеўрапейскіх моў (міжземнаморскі субстрат — этруская, іберыйская, пеласгская мовы ў індаеўрапейскіх мовах) і настратычных моў. Значную ўвагу ён надаваў моўным кантактам, у тым ліку балта-славянскім, балта-славянска-фіна-ўгорскім, славянска-албанскім, славянска-германскім, славянска-раманскім, італа-кельцкім. У сферу яго інтарэсаў уваходзілі польскія гаворкі (у Літве, на Сондэччыне і Санацкай зямлі), прафесійныя жаргоны (напрыклад, мова вілейскіх плытагонаў), праблематыка навамоўя, мова трансцэндэнтнасці, этнагенез славян і балтаў (асабліва палякаў, літоўцаў і беларусаў), тапаніміка, антрапаніміка і этнаніміка, а таксама этымалогія, сінтаксіс у індаеўрапейскіх мовах, фаналогія, марфаналогія, метадалогія мовазнаўчых даследаванняў і гісторыя лінгвістыкі.

Як адзін з нешматлікіх у свеце і адзіны даследчык у Польшчы, ён ведаў і вывучаў вымерлую кельцкую гальскую мову. У Чэнстахове з 1990-х гадоў навуковец выступаў суарганізатарам і актыўным удзельнікам стварэння навукова-даследчага асяроддзя кельтолагаў[21]. Як мовазнавец, прафесар Лешак Беднарчук з’яўляўся вучнем і прадаўжальнікам лінгвістычнай школы прафесара Тадэвуша Мілеўскага[22]. Іншым вядомым вучнем Мілеўскага быў Караль Вайтыла, які ведаў, цаніў і сябраваў з Лешакам Беднарчуком, а пазней — ужо як Папа Рымскі Ян Павел II — прыняў яго на прыватнай аўдыенцыі ў Ватыкане.

Пад уплывам дзіцячых успамінаў, калі ён сутыкнуўся з партызанскім атрадам маёра Антонія Бужынскага (пс. «Кміціц»), Беднарчук таксама займаўся стварэннем календара падзей і зборам успамінаў удзельнікаў Віленскай акругі Арміі Краёвай. Гэта адлюстравалася ў яго артыкуле, а пазней у кнізе «Ад Нарачы да Нёмана. Успаміны партызан Кміціца — Лупашкі — Роніна Арміі Краёвай на Віленшчыне III.1943—VII.1944» (напісанай разам з Монікай Тамкевіч)[23][24]. У 2000 годзе ён выступіў у якасці эксперта ў дакументальным фільме «Лупашка», прысвечаным дзейнасці маёра Зыгмунта Шэндзеляжа[25].

Бібліяграфія

[правіць | правіць зыходнік]

Кнігі

[правіць | правіць зыходнік]
  • Polskie spójniki parataktyczne (Kraków 1967)
  • Indo-European Parataxis (Kraków 1971)
  • Języki indoeuropejskie, t. 1 (Warszawa 1986 — рэдактар і аўтар: Wprowadzenie, s. 7–49; Indoeuropejskie języki Bałkanów, s. 469–513) — t. 2 (Warszawa 1988 — рэдактар і аўтар: Języki celtyckie, s. 645–731)
  • Języki Wielkiego Księstwa Litewskiego (Wilno 1993 — акадэмічны скрыпт Польскага ўніверсітэта ў Вільні)
  • Stosunki językowe na ziemiach Wielkiego Księstwa Litewskiego (Kraków 1999)
  • Essais de linguistique comparative (Kraków 2000)
  • Związki i paralele fonetyczne języków słowiańskich (Warszawa 2007)
  • Językowy obraz Wielkiego Księstwa Litewskiego (Kraków 2010)
  • Esquisses de linguistique comparative (Kraków 2012)
  • Spadčyna Velikaha Knajstva Litoŭskaha y bełaruskaj move (New York — Kraków — Lublin 2014)
  • Celtic and other Indo-European Languages (Częstochowa — Kraków 2016)
  • Początki i pogranicza polszczyzny (Kraków 2018)
  • Od Naroczy do Niemna. Relacje partyzantów Kmicica – Łupaszki – Ronina Armii Krajowej na Wileńszczyźnie III.1943–VII.1944 (Разам з Монікай Тамкевіч, Toruń 2022).

Прафесар Лешак Беднарчук быў таксама аўтарам нявыдадзенага рукапісу «Мовы свету» (Języki świata, Kraków 1978), які ўтрымліваў сціслы і даступны агляд некалькіх сотняў моў.

Артыкулы

[правіць | правіць зыходнік]
  • Stanowisko składni w obrębie nauk badających wypowiedź językową, „Prace Językoznawcze”, t. 1, WSP, Kraków 1970, s. 5–133.
  • Zagadnienie przedsłowiańskiej hydronimii Karpat, „Prace Językoznawcze”, t. 2, WSP, Kraków 1973, s. 19–30.
  • Le problème des langues pré-indo-européennes de l’Europe, „Lingua Posnaniensis”, t. 41, 1975, s. 21–28.
  • The ethnolinguistic situation in prehistorical North-East Europe (in:) Annali del Seminario di Studi dell’Europa Orientale – Sezione Linguistico-Filologica, Napoli 1982–1983, p. 69-83.
  • Pozita e shquipes në kuadër të gjuhëve indoevropiane (in:) „Seminari”, vol. 6, Prishtinë 1979, p. 147-149.
  • Kontakty zewnętrzne języków słowiańskich w epoce przedhistorycznej, [w:] Etnogeneza i topogeneza Słowian, Poznań 1980, s. 43–52.
  • Ab etnaheneze Bełarusaŭ, „Palanistyka”, vol. 1, Mińsk 1984, s. 6–24.
  • O języku flisaków wilejskich, „Język Polski”, t. 64, 1984, s. 24–34.
  • Nowo-mowa. Zarys problematyki i perspektywy badawcze, [w:] Nowo-mowa, Londyn 1985, s. 27–41.
  • The Italo-Celtic hypothesis from the Indo-European point of view (in:) Proceedings of the 1st American Congress of Celtic Studies, Ottawa 1988, p. 175-189.
  • Structural similarities between Brittonic Celtic and West Romance languages, „Ollodagos”, vol. 1-2, Bruxelles 1989, p. 35-59.
  • Convergences entre les langues balto-slave et finno-ougriennes (in:) Contacts des langues et de cultures dans l’aire baltique, Uppsala 1996, p. 49-62.
  • Communauté linguistique du Grand Duché de Lituanie, „Linguistica Baltica”, t. 2, 1993, s. 5–13.
  • Substrat et théorie des contacts linguistiques (in:) „Analecta Indoeuropaea Cracoviensia”, t. 1, Kraków 1995, s. 75–88.
  • W co wierzyli Prasłowianie?, „Kieleckie Studia Filologiczne”, t. 10, 1996, s. 25–32.
  • Nazwiska i przezwiska etniczne mieszkańców Wielkiego Księstwa Litewskiego, cz. 1: Utworzone od etnonimów bałtyckich, cz. 2: Polszczyzna Kresowa, [w:] Wilno i Kresy Północno-Wschodnie, Białystok 1996, s. 7–41.
  • A typological contribution to the disappearance of p in common Celtic, „Zeitschrift für Celtische Philologie”, Band 49-50, 1997, p. 43-49.
  • Transcendencja i transkomunikacja, „Prace Filologiczne”, t. 43, 1998, s. 71–81.
  • Germanic and Northern Indo-European (in:) Vielfalt der Sprache, Wien 1999, s. 37–50.
  • Wokół etymologii wyrazu pan, [w:] Wokół archeologii słów i ich funkcjonowania. Księga Jubileuszowa ofiarowana Profesorowi Andrzejowi Bańkowskiemu, Częstochowa 2001, s. 29–33.
  • The ethnolinguistic relationship in the Grand Duchy of Lithuania (in:) Convergence and Divergence in European Languages, „Studies in Eurolinguistics”, vol. 1, Berlin 2003, p. 305-319.
  • Najstarsze polskie słowa. Słownik chronologiczny języka polskiego do końca XIII wieku, [w:] Amoenitates vel lepores philologiae, Kraków 2007, s. 17–29.
  • Językoznawstwo polskie i językoznawstwo ogólne, [w:] Człowiek – Słowo – Świat, Warszawa 2010, s. 18–24.
  • Językoznawstwo indoeuropejskie w Polsce w drugiej połowie XX i na początku XXI wieku, [w:] Językoznawstwo w Polsce. Kierunki badań i perspektywy rozwoju, Warszawa 2012, s. 47–64.
  • Non-Indo-European features of the Tocharian dialects (in:) Words and Dictionaries, Kraków 2015, p. 55-67.
  • Бэднарчук Л. Аб этнагенезе беларусаў // Паланістыка 1998 / Зборнік навуковых артыкулаў па актуальных пытаннях польскай мовы. – Мн., 1998. – С. 6-24.
  • Бэднарчук Л. Аб этнагенэзе беларусаў // Наша слова. – №48 (536) 5 снежня 2004 г.; №49 (537) 12 снежня 2004 г.; №50 (538) 19 снежня 2001 г.
  • Бэднарчук Л. Аб мове вілійскіх плытагонаў – пераклад А.М. Ушакевіча і С.А. Важніка // Паланістыка = Полонистика = Polonistyka. – 2002/2003. – С. 7-23.
  • Бэднарчук Л. „Kroynika” Трафіма Сурты і Юрыя Трубніцкага як дакумент мовы і звычаяў Магілёва ў XVII–XVIII стст.[пераклад з польскай мовы А. М. Ушакевіча] // Паланістыка = Полонистика = Polonistyka. – 2004/2005. – С. 9-23.
  • Бэднарчук Л. Спадчына Вялікага княства Літоўскага ў беларускай мове = Heritage of the Grand Duchy of Lithuania in the Belarusian language / пад рэдакцыяй Юрыя Гарбінскага. – Беларускі інстытут навукі і мастацтва; Польская акадэмія мастацтва; Універсітэі Марыі Кюры-Складоўскай. – 2014.

Крыніцы

[правіць | правіць зыходнік]
  1. ↑ Leszek Bednarczuk // https://www.vle.lt/Straipsnis/Leszek-Bednarczuk-70055 Праверана 1 верасня 2019.
  2. ↑ Profesor Leszek Bednarczuk — Педагагічны ўніверсітэт імя Адукацыйнай камісіі ў Кракаве, 2025. Праверана 5 лістапада 2025.
  3. ↑ Národní autority České republiky Праверана 7 лістапада 2022.
  4. ↑ а б Národní autority České republiky Праверана 8 снежня 2025.
  5. ↑ Polish Science Праверана 20 ліпеня 2022.
  6. ↑ Polish Science Праверана 4 снежня 2022.
  7. ↑ Zmarł Profesor Leszek Bednarczuk (польск.). Праверана 3 сакавіка 2026.
  8. ↑ Członkowie Wydziału I Filologicznego (польск.). Polska Akademia Umiejętności. Праверана 15 кастрычніка 2016.
  9. ↑ Nowo wybrani członkowie PAU. 11 VI 2022 (польск.). Праверана 3 сакавіка 2026.
  10. ↑ Profesor Leszek Bednarczuk o pasji do języków indoeuropejskich i o źródłach fascynacji tematyką mickiewiczowsko-wileńską (польск.). docplayer.pl. Праверана 23 верасня 2022.
  11. ↑ Leszek Bednarczuk. Polskie spójniki parataktyczne (польск.). — Wrocław: Ossolineum, 1967. — 123 с.
  12. ↑ Leszek Bednarczuk. Indo-European Parataxis (англ.). — Kraków: WSP, 1971. — 168 с.
  13. ↑ Zarząd (польск.). Fides et Ratio (10 красавіка 2016). Праверана 18 мая 2017.
  14. ↑ Krakowski społeczny komitet poparcia Jarosława Kaczyńskiego (польск.). Праверана 3 сакавіка 2026.
  15. ↑ Akademicki Komitet Honorowy Andrzeja Dudy (польск.). Akademicki Klub Obywatelski im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Poznaniu (27 лютага 2015). Праверана 18 мая 2017.
  16. ↑ Petycja AKO w obronie zwolnionych historyków z IPN (польск.). debata.olsztyn.pl (5 верасня 2014). Праверана 24 лютага 2019.
  17. ↑ Alicja Maria Mazurkiewicz-Bednarczuk. Wszystko co dobre pamiętam (польск.). — Kraków, 2014. — С. 84–87. — ISBN 978-83-64462-03-0.
  18. ↑ Dzieje Słowian w świetle leksyki (польск.). — Kraków: UJ, 2002.
  19. ↑ Językoznawstwo historyczne i typologiczne. W 100-lecie urodzin Profesora Tadeusza Milewskiego (польск.). — Kraków: PAU, 2008.
  20. ↑ Polszczyzna i inne języki (польск.). — Kraków: UJ, 2010.
  21. ↑ Leszek Bednarczuk. Celtic and other Indo-European Languages. — Częstochowa-Kraków, 2016.; Adam Królikowski, Epopeja Celtów, Częstochowa 1999; Stanisław Podobiński, Człowiek i słowo, przedmowa Leszek Bednarczuk, red. i oprac. Adam Królikowski, Częstochowa 2012–2013; Adam Królikowski, Pradawna Częstochowa, cz. 1-3, „Gazeta Częstochowska”, nr 33-34 i 43-44, 2012 oraz nr 1-2, 2013.
  22. ↑ Leszek Bednarczuk Życie i twórczość naukowa profesora Tadeusza Milewskiego(польск.) // Językoznawstwo historyczne i typologiczne. — Kraków: 2008. — С. 9–14.
  23. ↑ Opracowanie Leszek Bednarczuk. OD NAROCZY DO NIEMNA RELACJE PARTYZANTÓW KMICICA – ŁUPASZKI – RONINA ARMII KRAJOWEJ NA WILEŃSZCZYŹNIE III.1943 – VII.1944. Część 1 (польск.). Kresowy Serwis Informacyjny. Праверана 23 верасня 2022.
  24. ↑ Leszek Bednarczuk, Monika Tomkiewicz. Od Naroczy do Niemna. Relacje partyzantów Kmicica – Łupaszki – Ronina Armii Krajowej na Wileńszczyźnie III.1943–VII.1944 (польск.). — Toruń, 2022. — ISBN 978-83-64232-54-1.
  25. ↑ Inwentarz archiwalny (польск.). inwentarz.ipn.gov.pl. Праверана 23 верасня 2022.
Узята з "https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Лешак_Беднарчук&oldid=5106004"