Леў Рыгоравіч Бараг

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Леў Рыгоравіч Бараг
Дата нараджэння

13 студзеня 1911(1911-01-13)[1]

Месца нараджэння

Кіеў, Кіеўская губерня, Расійская імперыя

Дата смерці

4 верасня 1994(1994-09-04)[1] (83 гады)

Месца смерці

Уфа, Башкартастан, Расія

Грамадзянства

Flag of the Soviet Union.svg СССР
Flag of Russia.svg Расія

Род дзейнасці

фалькларыст

Навуковая сфера

Фалькларыстыка, філалогія

Месца працы

Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. М. Горкага
Уральскі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. М. Горкага[d]
Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт
Башкірскі дзяржаўны ўніверсітэт[d]

Навуковая ступень

доктар гістарычных навук

Навуковае званне

прафесар

Альма-матар

Маскоўскі педагагічны дзяржаўны ўніверсітэт[d]

Вядомы як

даследчык беларускага і башкірскага фальклору

Узнагароды і прэміі

Леў Рыгоравіч Бараг (13 студзеня 1911, Кіеў — 4 верасня 1994, Уфа) — савецкі расійскі фалькларыст, літаратуразнавец. Па нацыянальнасці яўрэй. Доктар гістарычных навук (1969)[2]. Прафесар (1970).

Лаўрэат Прэміі башкірскай АССР імя Салавата Юлаева за лепшыя творы і працы ў галіне літаратуры, мастацтва і выканальніцкага майстэрства (1987). Заслужаны дзеяч навукі БАССР (1977).

Уклад у развіццё даследаванні беларускага і башкірскага фальклору.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся 1 (13) студзеня 1911 ў г. Кіеве. У 1930[2] годзе скончыў літаратурны факультэт Маскоўскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута (МДПІ), аспірантуру МДПІ (кандыдат філалагічных навук, 1938). Вучань М. К. Гудзія і П. Р. Багатырова.

З 1938 года ў Мінску, дзе працуе ў Мінскім педагагічным інстытуце[2]. У 1941—1943 гадах працуе ў Свярдлоўскім універсітэце.

З 1943 года — дацэнт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (БДУ)[2]. У 1949 годзе па загаду савецкіх уладаў быў звольнены з БДУ, яму далі 24 гадзіны, каб ён пакінуў Мінск. Бараг быў вымушаны быў пакінуць не толькі Мінск, але і Беларусь. Фактычна гэта былі вымушаныя ўцёкі. Каля двух гадоў перабіваўся — нідзе не мог уладкавацца на выкладчыцкую працу. З 1951 года ва Уфе, дзе працаваў у Башкірскім дзяржаўным універсітэце (БашДУ) да свайго скону. З 1951 — дацэнт, з 1970 — загадчык кафедрай[2]. Памёр ва Уфе 4 верасня 1994.

Навуковая і выкладчыцкая дзейнасць[правіць | правіць зыходнік]

У 1938—1941 гадах, па заканчэнні аспірантуры, дацэнт, загадчык кафедрай Мінскага педагагічнага інстытута, адначасова навуковы супрацоўнік Інстытута мовы і літаратуры АН БССР. З 1941 года дацэнт, загадчык кафедрай Свярдлоўскага ўніверсітэта. З 1943 па 1949 год дацэнт кафедры ўсеагульнай літаратуры БДУ, выкладаў старажытнарускую літаратуру, курс гісторыі рускай крытыкі, збірае, даследуе і выкладае фальклор.

У 1948—1949 гадах, падчас ідэалагічнай кампаніі па барацьбе з касмапалітызмам, Л. Р. Бараг быў абвінавачаны ў тым, што ў сваёй навуковай і педагагічнай працы ён прыніжае беларускі фальклор, лічачы, што яго падабенства з фальклорам іншых еўрапейскіх народаў паўстала праз запазычанні, як вынік розных заходнееўрапейскіх уплываў[3][4][5].

У 1951 годзе стаў дацэнтам Башкірскага педагагічнага інстытута (з 1957 — БашДУ). З 1966 па 1988 год ведае кафедры рускай літаратуры і фальклору БашДУ. Адначасова, з 1972 года, — навуковы супрацоўнік Інстытута гісторыі, мовы і літаратуры Башкірскага навуковага цэнтра Уральскага аддзялення АН СССР. У 1969 годзе, пасля заканчэння дактарантуры Інстытута этнаграфіі АН СССР, абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Узаемасувязі і нацыянальнае своеасаблівасць усходнеславянскіх народных казак».

Навуковая дзейнасць Льва Рыгоравіча Барага звязана са збіраннем і даследаваннем усходнеславянскага і цюркскага казачнага эпасу XVIII—XX стагоддзяў, у цэнтры навукова-даследчых інтарэсаў — беларуская народная казка[6][7][8].

У 1934—1990 гг. Бараг удзельнік і кіраўнік навуковых фальклорна-этнаграфічных экспедыцый БДУ і БашДУ па розных абласцях Беларусі, Украіны, Башкірыі). Леў Бараг ажыццявіў шматлікія навуковыя выданні беларускіх, рускіх, украінскіх і башкірскіх казак[2]. Усяго ім апублікавана каля 300 навуковых прац на беларускай, рускай, нямецкай, англійскай, украінскай, польскай і башкірскай мовах[9][10] Прызнаннем міжнароднага аўтарытэту Льва Барага з'явілася яго супрацоўніцтва з рэдкалегіяй 60-томнай «Энцыклапедыяй казак», якая выходзіла ў Берліне і Нью-Ёрку на нямецкай і англійскай мовах з 1975 года, у якой публікаваліся яго артыкулы пра беларускія, рускія, башкірскія і ўкраінскія казкі[8].

У 1966 годзе Бараг публікуе ў Берліне ў выдавецтве «Akademie Verlag» зборнік (збор) абраных беларускіх казак на нямецкай мове «Belorussische Volksmärchen» («Беларускія казкі»)[2][11]. Леў Бараг з'яўляецца выдаўцом зборніка «Belorussische Volksmärchen», аўтарам падрабязнага навуковага каментарыя да казачным тэкстаў і пасляслоўя. Са 122 казак, якія ўвайшлі ў зборнік, 36 з'яўляюцца перакладам упершыню апублікаваных беларускіх казак, запісаных самім Львом Барагом[12]. У навуковым каментарыі да зборніка ўпершыню вызначана месца публікуемых беларускіх народных казак па міжнародным Паказальніку казачных сюжэтаў Аарне — Томпсана, які прыняты на ўзбраенне міжнароднай фалькларыстыкі. Выданне збору паслужыла шырокаму ўключэнню беларускіх фальклорных матэрыялаў у працы славістаў розных краін[13]. Усяго з 1966 па 1980 год зборнік выбраных беларускіх казак на нямецкай мове «Belorussische Volksmarchen» вытрымаў 10 выданняў.

У 1969 годзе Л. Р. Бараг публікуе манаграфію «Беларуская казка»[12]. Таксама з'яўляецца аўтарам каментарыя да асобных беларускіх казак (чароўных, пра жывёл і сацыяльна-бытавых), які ўвайшоў у шматтомны збор беларускага фальклору «Беларуская народная творчасць», які быў падрыхтаваны супрацоўнікамі Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН БССР і выдадзены ў 70-80 гг. XX ст.

У 1984—1985 гг. Л. Р. Бараг сумесна з Н. В. Новікавым, апублікаваў у акадэмічным выдавецтве «Навука», «Народныя рускія казкі А. М. Афанасьева ў 3-х тамах»[14], якое з'яўляецца найбольш поўным навуковым выданнем казак А. М. Афанасьева са скрупулёзнымі навуковымі каментарамі і паказальнікам казачных сюжэтаў па сістэме Аарне-Томпсана. Выданне папярэднічае прадмова Л. Р. Барага і Н. В. Новікава «А. М. Афанасьеў і яго сход народных казак»[15].

Л. Р. Бараг, будучы ўдзельнікам і кіраўніком фальклорна-этнаграфічных экспедыцый БашДУ, збіраў і даследаваў башкірскі фальклор, выкарыстоўваючы багаты вопыт вывучэння беларускіх казак. Ён аказаў велізарны ўплыў на фалькларыстыку Башкірыі, выхаваў плеяду таленавітых вучняў, яго па праве можна лічыць заснавальнікам школы башкірскай фалькларыстыкі[8].

Сумесна з супрацоўнікамі кафедры, аспірантамі і студэнтамі БашДУ Леў Бараг ажыццявіў класіфікацыю, каментаванне і рэдагаванне казак, легенд і паданняў, запісаных у Башкірыі на рускай мове і апублікаваных у башкірскім кніжным выдавецтве ў двух выданнях (1966, 1975). Казачныя сюжэты зборнікаў падвергнутыя тыпалагічнаму аналізу, з вызначэннем сюжэтных тыпаў па міжнародным Паказальніку Аарне-Томпсана. Колькасныя дадзеныя пра рускія, беларускія і ўкраінскія варыянты сюжэтаў, не ўлічаных у каталогу Аарне-Томпсана, прыводзяцца па матэрыялах «Сюжэты і матывы беларускіх чарадзейных казак» — першага ў беларускай afkmrkfhscnsws сістэматычнага паказальніка (1978)[2][16].

Л. Р. Бараг — сурэдактар ​​і суаўтар класіфікацыі, сістэматызацыі і навуковага каментара да 5-ці тамоў башкірскіх народных казак (чароўных, чароўна-гераічных, пра волатаў, жывёл і сацыяльна-бытавых), якія ўвайшлі ў звод (18-томную навуковую серыю) башкірскага фальклору Башкірская народная творчасць на башкірскай мове з каментарыямі на рускай мове, выдадзены ў башкірскім кніжным выдавецтве ў 1972—1986 гг. Усяго ў зборы апублікавана і навукова пракаментавана больш за пяцьсот казачных тэкстаў. У навуковы абарот у дадзеным зборы ўведзены многія перш невядомыя творы (напрыклад, у пятай кнізе казак з 189 тэкстаў 183 апублікаваныя ўпершыню). У каментарах дадзены гісторыя і геаграфія распаўсюджвання асобных сюжэтаў, названыя блізкія іншамоўныя паралелі. Тыпалагічны аналіз казак збору выраблены па міжнародным «Паказальніку казачных сюжэтаў» Аарне-Томпсана і па «Параўнальнай Паказальніку сюжэтаў. Усходнеславянская казка»[17].

Л. Р. Бараг з'яўляецца сурэдактарам ​​перакладу і сааўтарам навуковага каментарыя да дванадцацітомнага збору башкірскіх народных казак на рускай мове (многія з якіх у перакладзе на рускую мову былі апублікаваныя ўпершыню), выдадзеным у 1987—1991 гг.

Прызнанне[правіць | правіць зыходнік]

У лютым 2011 года ў Башкірскім дзяржаўным універсітэце прайшла Міжнародная навукова-практычная канферэнцыя «Праблемы ўзаемадзеяння мовы, літаратуры і фальклору і сучасная культура» да 100-годдзя з дня нараджэння доктара гістарычных навук, прафесара кафедры рускай літаратуры і фальклору Барага Льва Рыгоравіча[18].

Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

  1. 1,0 1,1 Нямецкая нацыянальная бібліятэка, Берлінская дзяржаўная бібліятэка, Баварская дзяржаўная бібліятэка і інш. Record #1046978322 // Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 17 кастрычніка 2015.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 Бараг Лев Григорьевич // Биографический справочник — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 39. — 737 с.
  3. Айвазаў I., Нікалаеў М. Касмапаліты з філалагічнага факультэта // Літаратура і мастацтва — 24 красавіка 1948.
  4. Кудраўцаў I. Касмапаліты і іх падгалоскі // Літаратура і мастацтва — 2 красавіка 1949.
  5. Семянюк У. Таўро — касмапаліт // Літаратура і мастацтва — 20 жніўня 1993.
  6. Бараг // Краткая литературная энциклопедия — 1978 Т. 9.
  7. Бараг Лев.
  8. 8,0 8,1 8,2 Башкирский государственный университет. Кафедра русской литературы и фольклора.
  9. Список основных работ доктора исторических наук Льва Григорьевича Барага (к 75-летию со дня рождения) // Советская этнография — № 2. — 1987.
  10. Беларускія пісьменнікі. Біябібліяграфічны слоўнік — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 1992—1995. — Т. 1.
  11. Belorussische Volksmärchen / Hrsg. von L. Barag. Übers. der Märchentexte aus der Beloruss: Hans-Joachim Grimm — 1-10. — Berlin: Akademie Verlag, 1966. — 647 p.
  12. 12,0 12,1 Бараг Л. Р. Беларуская казка. Пытанні вывучэння яе нацыянальнай самабытнасці параўнальна з іншымі ўсходнеславянскімі казкамі — Мінск: Вышэйшая школа, 1969. — 256 с.
  13. Кабашнікаў К. П. Казкі пра жывел // Беларускія народныя казкі. Гістарыяграфічны агляд: казкі пра жывел. Беларуская народная творчасць — Мінск: Навука і тэхніка, 1971. — Т. 1. — С. 5-33.
  14. Народные русские сказки А. Н. Афанасьева В 3 т. / Подгот. Л. Г. Бараг, Н. В. Новиков. 1984—1985. — Наука. — Т. 1-3. — (511, 465, 495).
  15. Л. Г. Бараг, Н. В. Новиков А. Н. Афанасьев и его собрание сказок // Народные русские сказки А. Н. Афанасьева В 3 т. / Подгот. Л. Г. Бараг, Н. В. Новиков — Наука, 1985. — Т. 3. — С. 377—426.
  16. Бараг Л. Г. Сюжеты и мотивы белорусских волшебных сказок. Славянский и балканский фольклор — М, 1971. — С. 182—235.
  17. Составители: Л. Г. Бараг, И. П. Березовский, К. П. Кабашников, Н. В. Новиков Сравнительный указатель сюжетов: Восточнославянская сказка / АН СССР — Л.: Наука, 1979. — 437 с.
  18. Добрый «сказочник», рыцарь науки // Вечерняя Уфа — № 31 (11017). — 2011.

Зноскі

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Андреев Н. П. Указатель сказочных сюжетов по системе Аарне. Государственное русское географическое общество. Л. 1929
  • Пропп В. Я. Указатель сюжетов. — В кн. Народные русские сказки А. Н. Афанасьева, т. III. М. 1957. с. 454—502.
  • Новиков Н. В. О собирании и сравнительном изучении восточнославянской сказки. Русский фольклор. 1963, Выпуск VIII
  • Belorussische Volksmärchen /Hrsg/ von L/ Barag/ Ubers/ d/ Marchentexte aus d/ Beloruss: Hans-Joachim Grimm / 1-10 Aufl/ Akademie Verlag. Berlin. 1966. 647 s.
  • Бараг Л. Р. Беларуская казка. Пытанні вывучэння яе нацыянальнай самабытнасці параўнальна з іншымі усходнеславянскімі казкамі Мінск. Вышэйшая школа. 1969. 256 с
  • Народные сказки, легенды, предания и были, записанные в Башкирии на русском языке в 1960—1066 гг. Подбор текстов, редакция, вступительная статья и примечания Л. Г. Барага. Уфа. Башкирское книжное издательство. 1969. 191 с.
  • Беларуская народная творчасць. Казкі пра жывел і чарадзейныя казкі. Мінск. Навука і тэхніка 1971. 496 с.
  • Сказки, легенды и предания Башкирии. Уфа. Башкирское книжное издательство.1975.176 с.
  • Бараг Л. Р. Сюжэты і матывы беларускіх народных казак Сістэматычны паказальнік. Мінск. «Навука і тэхніка» 1978. 248 с.
  • Составители: Л. Г. Бараг, И. П. Березовский, К. П. Кабашников, Н. В. Новиков Сравнительный указатель сюжетов: Восточнославянская сказка / АН СССР — Л.: Наука, 1979. — 437 с.К. П. Кабашников, Н. В. Новиков Л.: Наука. Ленингр. отд-ние, 1979—437 с.
  • Башкирский государственный университет. Кафедра русской литературы и фольклора.
  • Башкирское народное творчество Том IV. Волшебные сказки и сказки о животных. Уфа. Башкирское книжное издательство. 1989. 510 с.
  • Беларускія пісьменнікі. Біябібліяграфічны слоунік. Том 1. Мінск. Беларуская энцыклапедыя. 1992—1995