Перайсці да зместу

Людвік Мераслаўскі

З Вікіпедыі, свабоднай энцыклапедыі
Людвік Мераслаўскі
польск.: Ludwik Mierosławski
Дата нараджэння 17 студзеня 1814(1814-01-17)[1][2][…]
Месца нараджэння
Дата смерці 22 лістапада 1878(1878-11-22)[1][2] (64 гады)
Месца смерці
Месца пахавання
Бацька Adam Kasper Mierosławski[d]
Грамадзянства
Званне генерал
Камандаваў дыктатар паўстання 1863 года
Бітвы/войны Паўстанне 1830—1831 гадоў:
• Штурм варшаўскага арсенала
• Бітва пры Альшынцы Грахоўскай
Велікапольскае паўстанне (1846)
Велікапольскае паўстанне (1848):
• Бітва пад Мілославам
• Бітва пад Сакаловам
Бадэнская рэвалюцыя:
• Бітва пад Ваггойзелем
Паўстанне 1863—1864 гадоў:
• Бітва пад Кшывасондзам
• Бітва пад Новай Вессю
Узнагароды і званні
крыж Незалежнасці з мячамі
У адстаўцы гісторык, пісьменнік, вынаходнік
Лагатып Вікісховішча Медыяфайлы на Вікісховішчы

Лю́двік Мерасла́ўскі (польск.: Ludwik Mierosławski; 17 студзеня 1814, Немур, Францыя — 22 лістапада 1878, Парыж) — польскі генерал, пісьменнік і паэт, тэарэтык ваеннай справы, палітычны дзеяч і змагар за незалежнасць, вынаходнік, член Польскага дэмакратычнага таварыства. Кіраўнік двух паўстанняў у Вялікай Польшчы: у 1846 годзе (прызначаны будучым галоўнакамандуючым ПДТ)[4] і ў 1848 годзе. Першы дыктатар Паўстання 1863—1864 гадоў[5][6]. Меў шматлікае радня, у тым ліку брата Адама Мераслаўскага. Уласнай сям’і не стварыў[7][8].

Біяграфія

[правіць | правіць зыходнік]

Маладосць

[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся ў польска-французскай шляхецкай сям’і герба «Лешчыц». Яго бацькам быў капітан напалеонаўскіх войскаў[9] Адам Каспер Мераслаўскі[10], маці — францужанка[9] Каміла Нот дэ Ваплё, унучка англійскага капітана гандлёвага флоту Стабса, а хросным бацькам — маршал Луі-Нікаля Даву, ад’ютантам якога быў бацька Людвіка. У 1820 годзе прыехаў з бацькамі ў Царства Польскае, у Ломжу. Там вучыўся ў ваяводскай школе піяраў, а затым у Калішскім кадэцкім корпусе[11]. Скончыў яго ў 1830 годзе і ва ўзросце 16 гадоў стаў падхарунжым 5-га палка лінейнай пяхоты[12].

Паўстанне 1830—1831 гадоў

[правіць | правіць зыходнік]

Мераслаўскі, як адзін з самых маладых унтэр-афіцэраў, браў удзел у Лістападаўскім паўстанні, ваяваў у корпусе генерала Самуэля Ружыцкага, з якім прадзёрся ў Галіцыю. Пасля баёў падчас штурму арсенала ў Варшаве і бітвы пры Альшынцы Грахоўскай атрымаў званне падпаручніка[13].

Эміграцыя

[правіць | правіць зыходнік]

Пасля паражэння паўстання з 1833 года знаходзіўся ў эміграцыі ў Францыі, дзе пасля распрацоўкі ў 1836—1839 гадах і выдання трохтомнага даследавання пра Лістападаўскае паўстанне набыў славу выдатнага ваеннага тэарэтыка[4]. Быў адным з лідараў Цэнтралізацыі Польскага дэмакратычнага таварыства, у якое ўступіў у 1843 годзе[14] і членам арганізацыі «Маладая Польшча» (таксама па даручэнні Джузэпэ Мадзіні спрабаваў арганізаваць «Маладую Францыю»). У 1839—1840 гадах чытаў лекцыі па гісторыі славянскіх народаў у Французскім гістарычным інстытуце ў Парыжы. Таксама ў Парыжы былі апублікаваны яго лекцыі па стратэгіі і тактыцы[15].

Велікапольскае паўстанне 1846 года

[правіць | правіць зыходнік]
Людвік Мерославскі, гравюра Эжэна Луі Шарпанцье

Падтрымліваючы кантакты са змоўшчыкамі з Вялікай Польшчы, распрацаваў план паўстання, выбух якога па яго парадзе быў прызначаны на 1846 год. План прадугледжваў паўстанне ва ўсіх трох разборах пры дапамозе сялян, якіх планавалася прыцягнуць да паўстання абвяшчэннем адмены прыгону[14]. Мераслаўскі павінен быў стаць камандуючым паўстаннем 1846 года, аднак адразу пасля прыбыцця, у выніку даносу аднаго са змоўшчыкаў, Генрыка Панінскага[16], быў схоплены 12 лютага 1846 года прускай паліцыяй у Свінярах пад Познанню[4]. Падчас арышту і следства з прычыны незахавання належнай асцярожнасці разам з ім у рукі паліцыі трапіла шмат нататак са звесткамі пра змоўшчыкаў. На гэтай падставе многія польскія патрыёты былі пазней асуджаныя[17].

Вязень Маабіта

[правіць | правіць зыходнік]

Праз некалькі месяцаў пасля арышту ў Берліне адбыўся працэс над 254 асобамі, якія рыхтавалі паўстанне, сярод іх быў і Мераслаўскі. Прысудам ад 2 снежня 1847 года ён быў асуджаны на смяротнае пакаранне, чакаючы яго выканання ў турме Маабіт з прычыны пададзенай апеляцыі[18]. Аднак пазбег пакарання дзякуючы выбуху ў сакавіку 1848 года Берлінскай рэвалюцыі[4]. Пасля вызвалення з турмы разам з Каралем Лібельтам зноў прыбыў на землі, якія належалі да падзелаў Польшчы, і 10 красавіка 1848 года ў лагеры пад Ужэсняй быў абвешчаны галоўнакамандуючым, а 13 верасня афіцыйна стаў «інспектарам польскіх лагераў»[19]. Аднак раней пад ціскам рэвалюцыйных мас кароль Фрыдрых Вільгельм IV падпісаў акт аб яго амністыі[20].

Велікапольскае паўстанне 1848 года

[правіць | правіць зыходнік]
Людвік Мераслаўскі

Падчас Велікапольскага паўстання 1848 года Мераслаўскі камандаваў, сярод іншага, у пераможных бітвах пад Мілославам і Сакаловам[21]. У пазнанскім паўстанні 1848 года пад камандаваннем Мераслаўскага змагаўся ў тым ліку Людвік Аборскі. Не жадаючы браць адказнасць за чаканае паражэнне, Мераслаўскі адмовіўся ад камандавання, у сувязі з чым акт капітуляцыі замест яго падпісаў палкоўнік Аўгусцін Бжэжанскі[22]. Пасля капітуляцыі паўстання Мераслаўскі зноў трапіў у прускі палон, адкуль быў вызвалены дзякуючы французскаму ўмяшанню ў Берліне, у якім спаслаліся на французскае грамадзянства Мераслаўскага[23].

Ужо тады ён набыў славу еўрапейскага маштабу[24], у сувязі з чым да яго звярнуліся італьянскія рэвалюцыянеры з прапановай узначаліць паўстанне на Сіцыліі[23].

У снежні 1848 года прыбыў у Палерма і заняў пасаду начальніка штаба арміі рэвалюцыйнага сіцылійскага ўрада. Пасаду галоўнакамандуючага заняў 25 сакавіка 1849 года, маючы ў распараджэнні каля 10 000 дрэнна ўзброеных і навучаных людзей. У баях пад Месінай (жадаючы ліквідаваць плацдарм) падзяліў свае сілы на дзве часткі, што таксама не ўратавала яго ад паражэння. Затым няўдала камандаваў абаронай Катаніі, дзе, нягледзячы на праяўленую асабістую мужнасць (быў нават паранены), сутыкнуўся з абвінавачваннямі ў прычыненні паражэння. Гэта стала прычынай таго, што 20 красавіка 1849 года ён падаў у адстаўку. Праз тры тыдні вярнуўся ў Парыж[25], але ўжо ў чэрвені апынуўся ў Карлсруэ, дзе ўрад Бадэна і Пфальца прызначыў яго галоўнакамандуючым рэвалюцыйнай арміяй у Бадэнскім паўстанні. Пасля паражэння ў бітве з прусакамі пад Ваггойзелем Мераслаўскі падаў у адстаўку і вярнуўся ў Парыж. Тут яго папулярнасць (нягледзячы на паражэнне ў бітве з прусакамі) дасягнула зеніту[24]. Пасля 1849 года стаў самым вядомым палякам і самым папулярным рэвалюцыянерам у Еўропе[11], да яго парыжскай кватэры здзяйсняла паломніцтва патрыятычна наладжаная моладзь. На паштоўках яго выяву змяшчалі побач з Гарыбальдзі. У гэты ж час маладым змоўшчыкам рэкамендаваў дзеянні, якія нагадваюць сучасныя тэрарыстычныя акцыі. Прапаноўваў, напрыклад, выкраданне царскіх саноўнікаў і іх сем’яў і выкарыстанне іх у якасці жывога шчыта падчас акцый[24].

У снежні 1860 года Джузэпэ Гарыбальдзі прызначыў яго камандуючым Інтэрнацыянальным легіёнам у Неапалі, аднак канчаткова ён не быў створаны. У 1861 годзе Мераслаўскі стаў дырэктарам і выкладчыкам[26] Польскай ваеннай школы ў Генуі, у якой адным з інструктараў быў Мар’ян Лангевіч[27]. У лютым 1862 года Мераслаўскі, настроіўшы супраць сябе кадры і слухачоў, пакінуў школу. Галоўным фактарам, які выклікаў супраціўленне ў школе ў адносінах да яго, было яго завышанае патрабаванне. Ён чакаў ад слухачоў, каб яны ад імя польскага народа далі яму паўнамоцтвы на выключнае прадстаўніцтва народа і выключнае кіраўніцтва польскай справай. Хацеў такім чынам абвясціць сябе перадпаўстанцкім дыктатарам, а слухачы школы павінны былі стаць нібыта яго асабістай гвардыяй. Гэты ўчынак выклікаў рашучы пратэст[17]. Школу пасля яго ўзначаліў генерал Юзаф Высоцкі.

Вынаходнік

[правіць | правіць зыходнік]

Не спыняў працы над новымі ваеннымі вынаходніцтвамі і тактычнымі рашэннямі, асабліва тымі, якія павінны былі даць эфект у народнай вайне за вызваленне Польшчы. Распрацаваў праекты: «касавоза» (баявога воза, абсталяванага косамі), ранца, які выконваў ролю шчыта, карабіна, а таксама сапёрнай лапаткі, якая ўстаўлялася ў каскет. Аднак ніводнае з гэтых вынаходніцтваў з прычыны сваёй непрактычнасці не выклікала цікавасці ў арміі[28]. Аказаў таксама ўплыў на радыкальных дзеячаў, стваральнікаў лагера «чырвоных»[23].

Дыктатар

[правіць | правіць зыходнік]
Людвік Мераслаўскі

За некалькі дзён да пачатку паўстання (19 студзеня 1863) Цэнтральны нацыянальны камітэт прапанаваў яму пасаду дыктатара[29][30][27]. Мераслаўскі прыняў дыктатуру, але прыбыў у Царства Польскае толькі 17 лютага 1863 года. Падчас галасавання толькі Стэфан Баброўскі быў супраць яго кандыдатуры на дыктатара, папракаючы яго ў пысе і няўмеласці[30]. Пасля двух прайграных сутычак пад Кшывасондзам і Новай Вессю, маючы праблемы з рэаліямі партызанскай вайны, вырашыў вярнуцца ў Парыж (не адмовіўся аднак ад звання дыктатара)[27], адкуль распаўсюджваў інфармацыю пра дрэнную арганізацыю паўстання ў Польшчы. Пасля паўстання апынуўся ўжо на ўзбочыне польскага палітычнага жыцця[27], з якога канчаткова сышоў пасля франка-прускай вайны.

Пісьменнік і паэт

[правіць | правіць зыходнік]

Быў паэтам і пісьменнікам. У 1841 годзе пад дзявочым прозвішчам маці выдаў у Парыжы аўтабіяграфію. Найбольш вядомым творам Мераслаўскага з’яўляецца праца па тэорыі ваеннай справы — Rozbiór krytyczny kampanii 1831 roku (Крытычны разбор кампаніі 1831 года)[31][32], але напісаў таксама:

  • Powstanie narodu polskiego w roku 1830 i 1831 (Паўстанне польскага народа ў 1830 і 1831 гадах) — шматтомнае выданне[33];
  • Powstanie polskie w 1848 (Польскае паўстанне ў 1848 годзе);
  • а таксама падручнікі і рэгламенты ў галіне ваеннай справы[21].

Паэтычныя творы:

  • Szuja (Шуя), 1835[21];
  • Żelazna Maryna (Жалезная Марына), 1836[21];
  • Bitwa grochowska (Грахоўская бітва), 1835;
  • Pugaczow (Пугачоў), 1836[21];
  • Marsz (Марш), 1848.

Марш быў напісаны Мераслаўскім перад бітвай пад Мілославам, у ноч з 29 на 30 красавіка, і пазней спяваўся пад музыку Даніцэці.

Людвік Мераслаўскі памёр у беднасці і забыцці 22 лістапада 1878 года ў Парыжы[34]. Быў пахаваны на могілках Манпарнас. Аўтарам помніка на яго магіле быў польскі скульптар Цыпрыян Гадэбскі[35].

Памерлыя паўстанцы 1863 года былі ўзнагароджаны прэзідэнтам Польшчы Ігнацыем Масціцкім 21 студзеня 1933 года Крыжам Незалежнасці з мячамі[36].

У культуры

[правіць | правіць зыходнік]

З’яўляецца адным з герояў польскага гістарычнага серыяла «Найдаўжэйшыя вайна сучаснай Еўропы» (Najdłuższa wojna nowoczesnej Europy) рэжысёра Ежы Штвертні. Выканаўцам яго ролі быў Томаш Грахачынскі.

Крыніцы

[правіць | правіць зыходнік]
  1. ↑ а б Ludwik Mierosławski // Brockhaus Enzyklopädie Праверана 9 кастрычніка 2017.
  2. ↑ а б Ludwik Mierosławski // Internetowy Polski Słownik Biograficzny
  3. ↑ а б Мерославский Людвик // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.
  4. ↑ а б в г Andrzej Szwarc, Marek Urbański, Paweł Wieczorkiewicz. Kto rządził Polską? Nowy poczet władców-od początków do XXI wieku. — Warszawa, 2007. — S. 544.
  5. ↑ Tadeusz Łepkowski. Słownik historii Polski. — Warszawa, 1973. — S. 251.
  6. ↑ Janusz Sikorski. Zarys historii wojskowości powszechnej do końca wieku XIX. — Warszawa, 1972. — S. 516.
  7. ↑ Wielka Genealogia Minakowskiego https://www.sejm-wielki.pl/b/dw.53581
  8. ↑ Jacek Perzyński. Żeglarz i siłacz. — Łódź: Księży Młyn Dom wydawniczy, 2016. — S. 40.
  9. ↑ а б Andrzej Szwarc, Marek Urbański, Paweł Wieczorkiewicz. Kto rządził Polską? Nowy poczet władców-od początków do XXI wieku. — Warszawa, 2007. — S. 543.
  10. ↑ Seweryn Uruski. Rodzina: Herbarz szlachty Polskiej. — Warszawa, 1914. — T. 11. — S. 20–22.
  11. ↑ а б Praca zbiorowa, Wielka historia świata 1800–1870, Kraków 2004, s. 231.
  12. ↑ Ludwik Mierosławski // ipsb.nina.gov.pl
  13. ↑ Andrzej Szwarc, Marek Urbański, Paweł Wieczorkiewicz. Kto rządził Polską? Nowy poczet władców-od początków do XXI wieku. — Warszawa, 2007. — S. 543–544.
  14. ↑ а б Praca zbiorowa, Kronika powstań polskich 1794–1944, Warszawa 1994, s. 155.
  15. ↑ Praca zbiorowa, Kronika powstań polskich 1794–1944, Warszawa 1994, s. 149.
  16. ↑ Praca zbiorowa, Kronika powstań polskich 1794–1944, Warszawa 1994, s. 156.
  17. ↑ а б Aleksander Guttry. Pan Ludwik Mierosławski jego dzieła i działania. — Liège, 1870. — S. 8-9, 176-180.
  18. ↑ Praca zbiorowa, Kronika powstań polskich 1794–1944, Warszawa 1994, s. 164.
  19. ↑ Praca zbiorowa, Kronika powstań polskich 1794–1944, Warszawa 1994, s. 175.
  20. ↑ Praca zbiorowa, Kronika powstań polskich 1794–1944, Warszawa 1994, s. 173.
  21. ↑ а б в г д Praca zbiorowa, Wielka ilustrowana encyklopedia powszechna, Kraków, t. X, s. 202.
  22. ↑ Praca zbiorowa, Kronika powstań polskich 1794–1944, Warszawa 1994, s. 180.
  23. ↑ а б в Andrzej Szwarc, Marek Urbański, Paweł Wieczorkiewicz. Kto rządził Polską? Nowy poczet władców-od początków do XXI wieku. — Warszawa, 2007. — S. 545.
  24. ↑ а б в Паводле гісторыкаў: Анджэя Шварца, Марэка Урбанскага і Паўла Вячоркевіча.
  25. ↑ Praca zbiorowa, Kronika powstań polskich 1794–1944, Warszawa 1994, s. 186.
  26. ↑ Księga pamiątkowa opracowana staraniem Komitetu Obywatelskiego w czterdziestą rocznicę powstania r. 1863/1864. — Lwów, 1904. — S. 20.
  27. ↑ а б в г Andrzej Szwarc, Marek Urbański, Paweł Wieczorkiewicz. Kto rządził Polską? Nowy poczet władców-od początków do XXI wieku. — Warszawa, 2007. — S. 546.
  28. ↑ Praca zbiorowa, Wielka historia świata 1800–1870, Kraków 2004, s. 235.
  29. ↑ Piotr Greiner, Ewa Gronkowska, Ryszard Kaczmarek, Kazimierz Miroszewski, Marek Paździora. Słownik historii Polski i świata. — Katowice, 2001. — S. 157.
  30. ↑ а б Andrzej Garlicki. Historia 1815–1939, Polska i świat. — Warszawa, 1998. — S. 116.
  31. ↑ Rozbiór krytyczny kampanii 1831 roku i wywnioskowane z niej prawidła do wojny narodowej. Oddz. 1 przez Ludwika Mierosławskiego, wyd. 1845. polona.pl. Праверана 6 кастрычніка 2018.
  32. ↑ Rozbiór krytyczny kampanii 1831 roku: „Lekcja dowództwa pierwsza” wykładu wygłoszonego na kursie sztuki wojskowej w Paryżu.. polona.pl. — рукапіс. Праверана 6 кастрычніка 2018.
  33. ↑ Ludwik Mierosławski. Powstanie narodu polskiego w roku 1830 i 1831 : od epoki na któréj opowiadanie swoje zakończył Maurycy Mochnacki. T. 1. polona.pl. Праверана 6 кастрычніка 2018.
  34. ↑ Konrad Naylor, 100 postaci, które miały największy wpływ na dzieje Polski. Puls 1996, s. 677.
  35. ↑ Stanisław S. Nicieja. Cmentarz Łyczakowski we Lwowie w latach 1786–1986. — Wrocław: Ossolineum, 1988. — S. 117. — ISBN 83-04-03320-8.
  36. ↑ Zarządzenie o nadaniu Krzyża Niepodległości z mieczami poległym i zmarłym Powstańcom 1863 r. (Шаблон:Internetowy System Aktów Prawnych).

Літаратура

[правіць | правіць зыходнік]


Узята з "https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Людвік_Мераслаўскі&oldid=5062591"