Макатон

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да навігацыі Перайсці да пошуку
Слова nice («мілы») на мове Макатон

Макатон — моўная праграма, якая спалучае звычайную гутарку, жэсты і сімвалы, і выкарыстоўваецца для зносінаў з людзьмі, якія маюць парушэнні развіцця навучальных навыкаў. Макатон паспяхова выкарыстоўваецца ў выпадках з аўтызмам, сіндромам Даўна, для дзяцей з рознага кшталту псіхічным разладам, а таксама для дзяцей з парушэннямі слыху і дадатковымі праблемамі[1]. Моўную праграму Макатон рымяняюць больш чым у 50 краинах свету[1]. У прафесійнай дзейнасці яе могуць выкарыстоўваць настаўнікі, лагапеды, працаўнікі сацыяльнай сферы, супрацоўнікі дзіцячых садоў, інструктары, сядзелкі, нянькі, псіхолагі і псіхіятры.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

У 1968 годзе Маргарэт Уокер ппачала працаваць лагапедам у псіхіятрычнай бальніцы (Botley’s park) для дарослых і дзяцей[2][3]. Маргарэт выявіла, што сярод 1100 пацыентаў бальніцы 60 % маюць моцныя праблемы з камунікацыяй, а палова пацыентаў цалкам ці часткова пазбаўлены мовы[2]. Сярод іншых расстройстваўтаксама прысутнічалі парушэнні слыху, парушэнні зроку фізічная інваліднасць, аўтызм[2]. Спрабуючы распрацаваць сістэму камунікацыі з хворымі, Маргарэт пачала запісваць іхнія размовы як падчас кансультацыяў, так і ў бытавых абставінах. Найчасцей выкарыстоўваемыя словы Маргарэт размяркоўвала па ўзроўням, пачынаючы з асноўных паняццяў, звязаных з базавымі патрэбнасцямі: «есці», «піць», «спаць», «дом», «я», «ты», «тата», «мама», канчаючы дзеясловамі, якія адлюстроўваюць пачуцці[4]. Калі звычайны чалавек выкарыстоўвае падчас паўсядзённых зносінаў 1500 слоў, то для людзей з камунікацыйнымірасстройствамі гэтая лічба значна меншая[4]. У выніку Маргарэт стварыла Асноўны слоўнік Макатон, куды ўвайшлі 350 паняццяў, неабходных для перадачы свіх паўсядзённых патрэб[5].

Але многія з хворых не маглі ўспрымаць інфармацыю на слых, і да таго ж утрымліваць яе ў памяці. Для вырашэння гэтай праблемы Маргарэт вырашыла суправаджаць свае словы падчас зносінаў з пацыентамі жэстамі, шэраг з якіх яна пазычыла з Брытанскай мовы жэстаў, якую ёй даводзілася выкарыстоўваць яшчэ студэнткай, падчас працы ў школе для глухіх[3].

У 1972 годзе на працягу 9 месяцаў Маргарэт спрабавала зразумець, ці разумеюць хворыя мову, якая складаецца з жэстаў, суправаджаемых словамі, і ці будуць яе выкарыстоўваць пастаянна. У выніку, група, з якой працавала Маргарэт за гэты часзмагл навучыцца распазнаваць ад 60 да 90 % выкарыстоўваемых жэстаў. Да таго ж асобныя пацыенты пачалі самастойна выкарыстоўваць жэсты і нават ужываць мову[2].

Неўзабаве Маргарэт вырашыла правесці тую ж працу з дзецьмі ўзростам ад 3 да 7 гадоў, якія мелі тыя ж адхіленні, што і яе пацыенты, але жылі дома і не былі ізаляванымі ад грамадства. Вынікі зноў былі вельмі станоўчымі: людзі з рознымі камунікатыўнымі парушэннямі могуць адрозніваць, запамінаць і потым выкарыстоўваць жэсты, якія суправаджаюцца словамі. Але ў выпадку з дзецьмі колькасць выкарыстоўваемых паняццяў было пашырана да 400. Былі дададзеныя словы, звязаныя з камунікацыяй унутры грамадства, неабходнасці ў якіх не было ў межах адной бальніцы[2].

Пасля паспяховай практычнай праверкі спалучэння мовы і жэстыкуляцыі ў зносінах з людзьмі з рознымі парушэннямі, стварылі паўнавартасны слоўнік Макатон. Сама назва — гэта абрэвіятура, дзе «Ма» — гэта Маргарэт, «ка» — Кэці (Kathy) і «тон» — Тоні[4]. Кэці Джонсан і Тоні Корнфарт — калегі Маргарэт, члены Брытанскай аацыяцыі глухіх і нямых (цяпер Брытанская асацыяцыя глухіх).

У 1976 годзе Маргарэт Уокер заснавала дабрачынны фонд, які першапачаткова насіў назву Праект па развіццю слоўніка Макатон, а затым быў перайменаваны ў Дабрачынны фонд Макатон[2].

Тагачасная версія моўнай праграмы Макатон, цікаўнасць да якой праявілі людзі з усёй Велікабрытаніі, тым не менш падыходзіла не для ўсіх. Маргарэт і яе калегі заўважылі, што людзі з сур’ёзнымі недахопамі фізічнага развіцця не могуць паўнавартасна выкарысоўваць жэсты для перадачы свіх эмоцый. У сувязі з гэтым на працягу пяці гадоў Маргарэт з камандай распрацоўвалі спецыяльна=ыя сімвалы, якія б маглі забяспечваць працэс камунікацыі з людзьмі, не здольнымі паўнавартасна выкарыстоўваць мову і жэсты.

Такім чынам у Макатон уваходзяць тры складнікі: мова, жэсты і візуальныя арыенціры ў выглядзе сімвалаў. У залежнасці ад пэўных фізічных і разумовых недахопаў чалавек можа выкаыстоўваць як усе тры камунікацыйныя складальніка, так і рабіць упор на пэўную іх частку.

Да 1982 года 95 % англійскіх школаў для дзяцей з сур’ёзнымі расстройствамі развіцця вучэбных навыкаў выкарыстоўвалі Макатон. Моўная праграма таксама стала выкарыстоўвацца ў бальніцах, цэнтрах навучання дарослых, дашкольных установах, а таксама дома.

Зноскі

  1. 1,0 1,1 Margaret Walker, Traduit de l'anglais par Philippe Vandernoot. MAKATON - LA COMMUNICATION POUR TOUS (недаступная спасылка). http://www.makaton.fr. l'Association Isaac=francophone (24 чэрвеня 2006). Архівавана з першакрыніцы 9 сакавіка 2016. Праверана 25 лютага 2018.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Snapper CMS - www.snapperworld.com https://www.makaton.org/aboutMakaton/theMakatonCharity/history(англ.) . www.makaton.org.(недаступная спасылка)
  3. 3,0 3,1 Sheehy, Kieron and Duffy, Hester attitudes to Makaton in the ages on integration and inclusion. oro.open.ac.uk (24 чэрвеня 2009).
  4. 4,0 4,1 4,2 Патрик Сансон Психопедагогика и аутизм: опыт работы с детьми и взрослыми. http://www.autisme-formation-conseil.fr/. Теревинф Москва (24 чэрвеня 2008).(недаступная спасылка)
  5. Walker, Margaret The Makaton Vocabulary--Uses and Effectiveness.. https://files.eric.ed.gov/ (24 чэрвеня 1987).