Марыя Віцебская

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Марыя Віцебская
Віцебская княжна Марыя. Ігар Дураў.jpg
Нараджэнне не пазней за 1305
Смерць 1346
Род Ізяславічы Полацкія
Муж Альгерд[1]
Дзеці Агрыпіна Альгердаўна, Фёдар Альгердавіч[d], Андрэй Альгердавіч[2], Дзмітрый Альгердавіч і Уладзімір Альгердавіч

Марыя Віцебская (? — 1346, Вільня) — княжна віцебская, першая жонка Альгерда.

Паходжанне[правіць | правіць зыходнік]

Напэўна, паходзіла з роду віцебскіх князёў Васількавічаў, галіны Ізяславічаў Полацкіх, але пэўны яе радавод і нават імя бацькі невядомы. Князь Яраслаў Васілевіч, як бацька альгердавай жонкі, называецца толькі дадаткам да «Хронікі Быхаўца» -- «Радаводам віцебскіх князёў», які не верагодны і выводзіць іх ад вял. кн. уладзімірскага Андрэя Яраславіча.

Імя[правіць | правіць зыходнік]

Паводле Я. Длугаша, маці ўсіх сыноў Альгерда была цвярская княжна, яе імя ён не называе. Пазней М. Кромер паўтарыў гэта за Длугашам дадаўшы, што цвярскую княжну звалі Марыяй, разам з тым Кромер пісаў пра атрыманне Альгердам Віцебска праз шлюб. Потым М. Стрыйкоўскі даў звесткі, што Альгерд меў дзвюх жонак — першую з Віцебска і другую з Цвяры. Крыніца звестак Кромера (часткова) і Стрыйкоўскага стала вядома толькі ў XIX ст. — «рускі» летапіс узору «Хронікі Быхаўца», якую апублікаваў Т. Нарбут. У "Хроніцы Быхаўца" віцебская княжна названа Ганнай, а збоку невядомай рукою папраўлена на Марыю. Няма пэўнасці ці не зроблена праўка пад уплывам «Радаводу віцебскіх князёў», не верагоднага дадатку да хронікі. У «Хроніцы Быхаўца» храналогія шлюбаў Альгерда блытаная — віцебская княжна ў ёй другая жонка, а не першая, як вядома з верагодных крыніц. Імя другой жонкі — цвярской княжны Ульяны, пэўна вядома з яе дарчай граматы царкве ў Азярышчы. Блытаніны дадае імя атрыманае Ульянай у інацтве — Марына.

Даследчыкі адзначаюць, што познія крыніцы змешваюць імёны альгердавых жонак[3]. За імі, або побач, ідуць мясцовыя віцебскія паданні, паводле іх Ульяна вясной 1392 года прыняла схіму з імем Марыя, у некаторых варыянтах Марфа, у Свята-Духавым манастыры[4]. Аднак Ульяна апошнія месяцы жыла ў Кіеве, дзе перад смерцю прыняла схіму і пахавана ў Кіева-Пячорскай лаўры.

Такім чынам, зваць Марыяй віцебскую княжну, першую жонку Альгерда, прынята даволі ўмоўна.

Зноскі

  1. (unspecified title) Праверана 7 жніўня 2020.
  2. Андрей Ольгердович // Энциклопедический словарь / под ред. И. Е. АндреевскийСПб.: Брокгауз — Ефрон, 1890. — Т. Iа. — С. 764.
  3. Улащик Н. Н. Введение в изучение… С. 224.
  4. Кулагін А. М. Праваслаўныя храмы… С. 228—229.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Dąbrowski D. Radosłowle kniazey Wytebskich — analiza porównawcza treści // «Genealogia. Studia i materiały historyczne». — t. 14, 2002 [druk 2003]. — S. 31-69.
  • Stadnicki K. Bracia Władysława-Jagiełły Olgierdowicza króla Polski, Wielkiego Xięcia Litwy. Lwów, 1867. S. 9-11.
  • Tęgowski J. Kilka słów o małżeństwach Wielkiego Księcia Litewskiego Olgierda Giedyminowica // Україна: культурна спадщина, національна свідомість, державність: Зб. наук. пр. — Львів: Інститут українознавства ім. І. Крип’якевича НАН України, 2011. — Вип. 20. — С. 646—654. — Бібліогр.: 46 назв. — пол.
  • Воронин В. Княжение Ольгерда в Витебске // Ukraina Lithuanica.- К., 2013. — Т. ІІ — C. 21-38/
  • Кулагін А. М. Праваслаўныя храмы на Беларусі: Энцыкл. давед. — Мінск, 2001.
  • Улащик Н. Н. Введение в изучение белорусско-литовского летописания. — М., 1985.