Марыя Віцебская

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Марыя Віцебская
Віцебская княжна Марыя. Ігар Дураў.jpg
Віцебская княжна Марыя. Карціна Ігара Дурава
 
Нараджэнне: 2 тысячагоддзе
Смерць: 1346
Дынастыя: Ізяславічы Полацкія
Бацька: Яраслаў Васільевіч[d] або Ізяслаў Васількавіч[d]
Муж: Альгерд
Дзеці: Агрыпіна Альгердаўна[d], Фёдар Альгердавіч[d], Андрэй Альгердавіч, Дзмітрый Альгердавіч і Уладзімір Альгердавіч

Марыя Віцебская (? — 1346, Вільня) — княжна віцебская, вялікая княгіня літоўская — 1-я жонка Альгерда.

Паходжанне[правіць | правіць зыходнік]

Напэўна, Марыя паходзіла з роду Ізяславічаў Полацкіх, іх віцебскай галіны — Васількавічаў, спадчынных віцебскіх князёў. Аднак пэўны радавод Марыі, і нават імя яе бацькі, невядомы. Князь Яраслаў Васілевіч, як бацька альгердавай жонкі, згадваецца толькі ў дадатку да «Хронікі Быхаўца», дзе змешчаны «Радавод віцебскіх князёў», які не з’яўляецца верагодным і выводзіць іх ад вял. кн. уладзімірскага Андрэя Яраславіча.

Імя[правіць | правіць зыходнік]

Паводле Я. Длугаша, маці ўсіх сыноў Альгерда была цвярская княжна, імя якой ён не называе. Пазней, М. Кромер паўтарыў за Длугашам гэтыя звесткі, але з дадаткам, што цвярскую княжну звалі Марыяй, разам з тым Кромер пісаў пра атрыманне Альгердам Віцебска праз шлюб. Яшчэ пазней, М. Стрыйкоўскі даў звесткі, што Альгерд меў дзвюх жонак — 1-ю з Віцебска і 2-ю з Цверы. Крыніца звестак Кромера (часткова) і Стрыйкоўскага стала вядома толькі ў 19 ст. — «рускі» летапіс узору «Хронікі Быхаўца», якую апублікаваў Т. Нарбут і дзе імя віцебскай княжны пазначана як Ганна, а збоку невядомай рукою папраўлена на Марыя. Няма пэўнасці, ці не зроблена гэта папраўка пад уплывам «Радаводу віцебскіх князёў», дадатку да «Хронікі Быхаўца» (гл. вышэй). У «Хроніцы Быхаўца» храналогія шлюбаў Альгерда блытаная — віцебская княжна ў ёй 2-я жонка, а не 1-я, як пэўна вядома з верагодных крыніц. Між тым, імя 2-й жонкі — Ульяны Цвярской — дакладна вядома з яе граматы царкве ў Азярышчы. Блытаніну ўносіць і імя, якое Ульяна Цвярская прыняла ў інацтве — Марына.

Даследчыкамі адзначана, што познія крыніцы змешваюць імёны Альгердавых жонак[1]. За імі, або побач, ідуць мясцовыя Віцебскія паданні, быццам Ульяна вясною 1392 года прыняла схіму з імем Марыя, у некаторых варыянтах Марфа, у Свята-Духавым манастыры[2]. Аднак вядома, што Ульяна апошнія месяцы жыла ў Кіеве, дзе перад смерцю прыняла схіму і была пахаваная ў Кіева-Пячорскай лаўры.

Такім чынам, зваць Марыяй віцебскую княжну, 1-ю жонку Альгерда, прынята даволі ўмоўна.

Зноскі

  1. Улащик Н. Н. Введение в изучение… С. 224.
  2. Кулагін А. М. Праваслаўныя храмы… С. 228—229.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Dąbrowski D. Radosłowle kniazey Wytebskich — analiza porównawcza treści // «Genealogia. Studia i materiały historyczne». — t. 14, 2002 [druk 2003]. — S. 31-69.
  • Stadnicki K. Bracia Władysława-Jagiełły Olgierdowicza króla Polski, Wielkiego Xięcia Litwy. Lwów, 1867. S. 9-11.
  • Tęgowski J. Kilka słów o małżeństwach Wielkiego Księcia Litewskiego Olgierda Giedyminowica // Україна: культурна спадщина, національна свідомість, державність: Зб. наук. пр. — Львів: Інститут українознавства ім. І. Крип’якевича НАН України, 2011. — Вип. 20. — С. 646—654. — Бібліогр.: 46 назв. — пол.
  • Воронин В. Княжение Ольгерда в Витебске // Ukraina Lithuanica.- К., 2013. — Т. ІІ — C. 21-38/
  • Кулагін А. М. Праваслаўныя храмы на Беларусі: Энцыкл. давед. — Мінск, 2001.
  • Улащик Н. Н. Введение в изучение белорусско-литовского летописания. — М., 1985.