Марыя Лупу Радзівіл

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Марыя Лупу Радзівіл
Maryja Radzivił (Lupu). Марыя Радзівіл (Лупу) (1733-37).jpg
 
Нараджэнне: 1625[1]
Смерць: 1660[1]
Пахаванне:
Дынастыя: Радзівілы
Бацька: Васіле Лупу
Муж: Януш Радзівіл

Марыя Лупу Радзівіл (рум.: Maria Lupu; 1625, Ясы — 14 студзеня 1660, Львоў) — княгіня, другая жонка вялікага гетмана літоўскага Януша Радзівіла, дзеячка праваслаўнай царквы ВКЛ.

Паходжанне[правіць | правіць зыходнік]

Дачка малдаўскага гаспадара Васіле Лупу і Тудоскі Бучэч[2][3]. Яе сястра Раксанда была замужам за сынам Багдана Хмяльніцкага Цімафеем[4][5].

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Марыя атрымала добрую адукацыю, ведала латынь і грэчаскую мову. З будучым мужам Янушам Радзівілам вяла перапіску на польскай мове, падпісваючыся «Maria hospodarowna ziem Moldawskich» (Марыя, дачка гаспадара Зямлі Малдаўскай).

Першай жонкай Януша Радзівіла была Катажына Патоцкая ― унучка гаспадара Малдовы Ераміі Водэ Мовіле. У канцы 1644 года Януш Радзівіл, заручыўшыся падтрымкай караля Уладзіславы IV Вазы і згодай бацькоў нявесты, пасватаўся да Марыі Лупу, паслаўшы ёй скрыні з тканінамі, залатыя і сярэбраныя вырабы[6].

Траецкая царква ў Ясах, дзе вянчаліся Марыя Лупу і Януш Радзівіл

Вяселле адбылася ў лютым 1645 года ў Ясах з удзелам шматлікіх высокіх гасцей, вянчаў маладых кіеўскі мітрапаліт Пётр Магіла[7].

Ад мужа княгіня Марыя Лупу атрымала ў валоданне вёскі Орлю і Любчу ў Навагародскім ваяводстве ВКЛ[8].

Застаючыся, у адрозненне ад пратэстанта-мужа, праваслаўнай, пабудавала ў 1652 годзе ў Кейданах царкву. Падчас руска-польскай вайны 1654—1667, была на баку рускіх, абараняла з сялянамі маёнтак Віжуны ад шведаў[9].

Пасля смерці мужа (1655) спрабавала вярнуць каштоўнасці з свайго пасагу, якія захоўваліся ў скарбніцы Радзівілаў, але стрыечны брат мужа ― слуцкі князь Багуслаў Радзівіл ― ухіліўся ад размовы. Марыя пакінула завяшчанне, у якім адпісала 700 тысяч злотых Пячэрскай лаўры, Успенскаму манастыру ў Заблудуве і двум віленскім манастырам. Яна вызначыла месцам свайго пахавання манастыр у Заблудаве, калі ў віленскім Святадухаўскам манастыры гэта па нейкай прычыне апынецца немагчымым[10].

Князь Багуслаў апратэставаў завяшчанне, спасылаючыся на ўшчамленне правоў сваёй жонкі Ганны Марыі (падчарыцы Марыі Лупу). Пратэст неаднаразова разглядаўся Літоўскім трыбуналам[11], завяшчанне так і не было выканана[12].

Памерла ў Львове. Астанкі былі пахаваныя да 1917 года ў цынкавай труне Слуцкага Трайчанскага манастыра[13].

Зноскі

  1. 1,0 1,1 Pas L. v. Marija Lupu // Genealogics — 2003. — ed. size: 683713 Праверана 9 кастрычніка 2017.
  2. Видни български родове. Княз Василий Лупу.
  3. Марыя Лупу на Радаводзе.
  4. Винюкова-Волкова В. Найгарніша дівчина князівства // Подолянин. — Луцк: 2010.
  5. Горобець В, Чухліб Т. Тиміш Хмельницький і Розанда Лупул. Український похід в Молдавію в 50-х роках XVII ст. // Незнайома Кліо. Таємниці, казуси і курйози української історії. Козацька доба. — Київ: Наукова думка, 2004. — С. 310.
  6. Kotlubaj E. Zycie Janusza Radziwilla. — Wilno: Nakładem M. Mindelsohna, 1859.
  7. Widacka H. Mołdawska małżonka Janusza Radziwiłła. Pałac w Wilanowie.
  8. Пазнякоў В. С. Радзівіл Марыя // Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае». — Мн.: 2014.
  9. Polski slovnik biograficzny. — Warszawa etc. — Т. 30. — part 3.
  10. Mironowicz A. Monaster Zaśnięcia NMP w Zabłudowie // Wiadomości Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. — 2007. — С. 16-17.
  11. Археографический сборник документов, относящихся к истории Западной Руси. — Т. 8. — № 81-84.
  12. Ярошевич А. Духовное завещание княгини Марии Радзивилл и православный Слуцк // Обретение образа. Православная белорусская культура в славянском мире. — Мн.: Белорусская Православная Церковь, 2009.
  13. Kalamajska-Saed M. Portrety I zabytki ksiazat Olelkowiczow w Slucku. — Warszawa, 1996.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]