Метатэза

Метатэ́за (грэч. μετάθεσις — перастаноўка) — узаемная перастаноўка гукаў або складоў у межах слова, адзін з відаў камбінаторных змяненняў гукаў.

Адрозніваюць метатэзу па сумежнасці, калі адбываецца перастаноўка суседніх элементаў (руск.: мрамор з лац.: marmor) і па адлегласці (бел. дыялектнае суворы з руск.: суровый).

Метатэза ўзнікае:

• пры засваенні новых слоў. Звязана з псіхалагічнай асаблівасцю ўспрыняцця: колькасць і якасць элементаў, якія знаходзяцца адзін за адным, улоўліваюцца больш хутка і лёгка, чым іх узаемнае размяшчэнне.
• у дзіцячай мове.
• у запазычваннях (бел.: футляр з ням.: Futteral, бел.: мальберт з ням.: Malbrett, бел.: друшляк з ням.: Durchschlag).
• у дыялектах (з грэч. κραββάτιον утварылася руск.: кровать і ў выніку метатэзы бел. дыялектнае карваць).

Метатэза можа мець рэгулярны характар і быць прычынай з’яўлення ў мовах гукаспалучэнняў новага тыпу: метатэза плаўных у славянскіх мовах (напрыклад, праслав. or, ol паміж зычнымі → польск. ro, lo: krowa, bloto).

Гл. таксама

• Асіміляцыя
• Дысіміляцыя
• Поўнагалоссе
• Эпентэза