Міжнародная арганізацыя па справах бежанцаў
| Міжнародная арганізацыя па справах бежанцаў | |
|---|---|
| Тып арганізацыі | спецыялізаванае агенцтва ААН[d] |
| Заснаванне | |
| Дата заснавання | 1946 |
| Ліквідацыя | |
| Дата скасавання | 1952 |
| Матчыная арганізацыя | Арганізацыя Аб’яднаных Нацый |
Міжнародная арганізацыя па справах бежанцаў (англ.: International Refugee Organization, IRO) — часовая міжурадавая гуманітарная арганізацыя, створаная ў сістэме Арганізацыі Аб’яднаных Нацый для вырашэння пасляваенных праблем бежанцаў і перамешчаных асоб у Еўропе пасля Другой сусветнай вайны.[1] Канстытуцыя арганізацыі была зацверджана Генеральнай Асамблеяй ААН 15 снежня 1946 года і ўступіла ў сілу 20 жніўня 1948 года.[1][2] Дзейнасць ІРО была спынена ў 1952 годзе; яе функцыі ў сферы міжнароднай абароны бежанцаў у наступныя гады перайшлі да Упраўлення Вярхоўнага камісара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па справах бежанцаў.[3]
Назва
[правіць | правіць зыходнік]Поўная англійская назва арганізацыі — англ.: International Refugee Organization, скарачэнне — IRO.[1] У беларускай мове назвы міжнародных арганізацый звычайна перакладаюцца, а скароты ўтвараюцца з улікам практыкі перадачы англамоўных абрэвіятур у назвах структур ААН (параўн. ААН, ЮНЕСКА, ЮНІСЕФ). У гэтым ключы ўжываецца перакладная назва «Міжнародная арганізацыя па справах бежанцаў» або кірылічная адаптацыя абрэвіятуры - ІРО.[2]
У кнізе Я. Максімюка «Беларуская гімназія імя Янкі Купалы ў Заходняй Нямеччыне. 1945—1950» арганізацыя названая як альтэрн.: «Міжнародная Арганізацыя Выхадцаў», але таксама паслядоўна ўжываецца кірылічная абрэвіятура «ІРО», што адпавядала ўзусу часткі беларускага эмігранцкага друку; варыянт назвы «Міжнародная Арганізацыя Выхадцаў» не з’яўляецца агульнаўжывальным у сучаснай беларускай энцыклапедычнай практыцы.[4][5]
Гісторыя і мандат
[правіць | правіць зыходнік]Канстытуцыя ІРО, зацверджаная Генеральнай Асамблеяй ААН 15 снежня 1946 года, вызначыла мандат арганізацыі адносна катэгорый бежанцаў і перамешчаных асоб, а таксама асноўныя кірункі працы: дапамога, улік, рэпатрыяцыя, перасяленне і іншыя меры, неабходныя для вырашэння пасляваеннай гуманітарнай сітуацыі.[6] Канстытуцыя ўступіла ў сілу 20 жніўня 1948 года (у адпаведнасці з артыкулам 18), пасля чаго ІРО дзейнічала як часовая спецыялізаваная ўстанова ААН.[1]
ІРО ў значнай ступені пераняла функцыі Арганізацыі дапамогі і аднаўлення Аб’яднаных Нацый (ЮНРРА) у галіне апекі над бежанцамі і перамешчанымі асобамі ў пасляваеннай Еўропе.[3] У сувязі з палітычнымі супярэчнасцямі перыяду пачатку халоднай вайны дзейнасць арганізацыі была сканцэнтраваная пераважна ў заходніх зонах пасляваеннай акупацыі ў Еўропе, дзе знаходзілася вялікая колькасць перамешчаных асоб.[3][4]
Дзейнасць
[правіць | правіць зыходнік]Асноўнымі практычнымі рашэннямі, якія разглядаліся як доўгатэрміновыя, былі рэпатрыяцыя і перасяленне ў новыя краіны, а таксама (у асобных выпадках) лакальнае ўрэгуляванне ў краінах знаходжання.[3] Паводле матэрыялаў Yearbook of the United Nations, да 1 студзеня 1951 года больш за 70 000 перамешчаных асоб былі вернутыя ў краіны паходжання, а амаль 900 000 — пераселеныя ў іншыя дзяржавы.[3]
Дзейнасць ІРО ўключала арганізацыю транспарту, падрыхтоўку дакументаў і адміністрацыйнае суправаджэнне перасялення, а таксама ўзаемадзеянне з уладамі краін, якія прымалі бежанцаў і перамешчаных асоб.[3][6] У працы з уразлівымі групамі (у тым ліку непаўналетнімі, асобамі без падтрымкі і г.д.) ІРО супрацоўнічала з іншымі структурамі сістэмы ААН і гуманітарнымі арганізацыямі.[3]
Беларусь і беларусы ў кантэксце ІРО
[правіць | правіць зыходнік]Па стане на 30 чэрвеня 1947 года (на момант завяршэння еўрапейскага мандата ЮНРРА) у лагерах перамешчаных асоб у Германіі заставалася звыш 550 000 чалавек; у далейшым пасляваенная апека над значнай часткай гэтай катэгорыі перайшла да ІРО.[4] У ацэнках Я. Максімюка, заснаваных на статыстыцы ІРО, прыводзяцца паказчыкі перасялення ў асобныя краіны (у прыватнасці ў ЗША).[5] У тым жа кантэксце ў кнізе ўзгадваецца колькасная ацэнка беларусаў, якія пакінулі пасляваенную Германію паводле эміграцыйных дакументаў, звязаных з працэдурамі ІРО.[7]
Завяршэнне дзейнасці
[правіць | правіць зыходнік]У рамках працэдуры спынення дзейнасці ІРО было прынята рашэнне аб ліквідацыі арганізацыі (Рэзалюцыя № 108 Генеральнага савета ІРО ад 15 лютага 1952 года).[1] Пытанні доўгатэрміновай міжнароднай абароны бежанцаў у сістэме ААН у наступныя гады былі інстытуцыяналізаваныя праз дзейнасць Упраўлення Вярхоўнага камісара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па справах бежанцаў.[3]
Гл. таксама
[правіць | правіць зыходнік]Крыніцы
[правіць | правіць зыходнік]- 1 2 3 4 5 Constitution of the International Refugee Organization (англ.). United Nations Treaty Collection. Праверана 29 студзеня 2026.
- 1 2 Constitution of the International Refugee Organization (англ.). Refworld. UNHCR. Праверана 29 студзеня 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 The International Refugee Organization (IRO) (англ.). Yearbook of the United Nations 1951. United Nations. Праверана 29 студзеня 2026.
- 1 2 3 Максімюк, Я. (1994). Беларуская гімназія імя Янкі Купалы ў Заходняй Нямеччыне. 1945—1950. Мінск. p. 28.
{{cite book}}: Папярэджанні CS1: месца без выдавецтва (спасылка) - 1 2 Максімюк, Я. (1994). Беларуская гімназія імя Янкі Купалы ў Заходняй Нямеччыне. 1945—1950. Мінск. p. 29.
{{cite book}}: Папярэджанні CS1: месца без выдавецтва (спасылка) - 1 2 Constitution of the International Refugee Organization (англ.). The Avalon Project. Yale Law School. Праверана 29 студзеня 2026.
- ↑ Максімюк, Я. (1994). Беларуская гімназія імя Янкі Купалы ў Заходняй Нямеччыне. 1945—1950. Мінск. p. 30.
{{cite book}}: Папярэджанні CS1: месца без выдавецтва (спасылка)
Літаратура
[правіць | правіць зыходнік]- Holborn, Louise W. The International Refugee Organization: A specialized agency of the United Nations; its history and work, 1946–1952. London; New York: Oxford University Press, 1956.
- Jaeger, Gilbert. On the history of the international protection of refugees. International Review of the Red Cross, 2001.
- Максімюк Я. Беларуская гімназія імя Янкі Купалы ў Заходняй Нямеччыне. 1945—1950. Мінск, 1994.
Спасылкі
[правіць | правіць зыходнік]- Constitution of the International Refugee Organization (англ.). United Nations Treaty Collection. Праверана 29 студзеня 2026.
- Constitution of the International Refugee Organization (англ.). The Avalon Project. Yale Law School. Праверана 29 студзеня 2026.
- Constitution of the International Refugee Organization and Agreement on Interim Measures... (UNTS, vol. 18) (англ.). United Nations. Праверана 29 студзеня 2026.
- Constitution of the International Refugee Organization (англ.). Refworld. UNHCR. Праверана 29 студзеня 2026.
- Yearbook of the United Nations 1951: The International Refugee Organization (IRO) (англ.). United Nations. Праверана 29 студзеня 2026.