Мінскі трамвай

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Мінскі трамвай
Trams 095 and 071 at Chyrvonaya Stop Minsk 11 May 2014.JPG
Трамвайная сістэма
Краіна

Сцяг Беларусі Беларусь

Горад

Flag of Minsk, Belarus.svg Мінск

Тып сістэмы

Пасажырская, з 1929 па 1950-я годы - Пасажырскі-грузавая

Дата адкрыцця

29 кастрычніка 1929 года

Колькасць маршрутаў

5

Даўжыня кантактнай сеткі

24,3 км

Агульная даўжыня маршрутаў

123,12 км

Колькасць трамвайных паркаў

1

Колькасць вагонаў

144 (у тым ліку 10 службовых вагонаў)[1]

Шырыня каляіны

1524 мм

Напружанне кантактнай сеткі

~600 В

Рэгламентаваная вышыня падвешвання кантактнай сеткі

>5,5 м

Пасажыраплынь за дзень

190 тыс

Пасажыраплынь за год

72 млн

Кампанія-перавозчык

ДП Мінсктранс

Сайт кампаніі

http://www.minsktrans.by

Мінскі трамвай на Вікісховішчы
Лініі мінскага трамвая

Мі́нскі трамвай — сістэма электрычнага трамвая ў горадзе Мінск. Была адчынена 13 кастрычніка 1929 года. У розны час у сістэме выкарыстоўвалісь вагоны зробленыя на заводах Tatra T6B5, ПТМЗ, РВЗ, а таксама нямецкія вагоны GT8D і вагоны беларускай вытворчасці: АКСМ-743, АКСМ-843 ды АКСМ-60102.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Ідэя аб арганізацыі ў Мінску трамвайнага руху зарадзілася яшчэ ў 1898 годзе[2].

Электрычны трамвай у савецкі час[правіць | правіць зыходнік]

Прыведзены толькі сучасныя назвы вуліц, па якіх былі пракладзены трамвайныя лініі.
Дадзеныя аб трамвайных лініях Мінска складзеныя на аснове гэтай схемы.

Сістэма электрычнага трамвая ў Менску была адкрыта 13 кастрычніка 1929 года. На момант адкрыцця яна ўключала ў сябе два маршруты:

На гэтых лініях выкарыстоўваліся вагоны Х вытворчасці мыцішчанскага завода. Выпуск складаў 5 вагонаў. Ужо ў першы год існавання трамваем было перавезена 11 мільёнаў пасажыраў.

У 1929 годзе была пабудавана лінія ад плошчы Свабоды па вуліцах Максіма Багдановіча і Кісялёва да ДС «Старажоўка» (у раёне перасячэння з вул. Крапоткіна). У 1930 лінія па праспекце Незалежнасці была падоўжаная да Парку Чалюскінцаў (у той час ДС «Выстава»). Разваротнае кольца знаходзілася на плошчы Калініна. У тым жа годзе зачыніліся ДС «Плошча Свабоды», а разгортвае там маршрут № 2 працягнулі да ДС «Сторожёвка».

У 1932 пабудавана лінія ад праспекта Незалежнасці па вул. Энгельса, Ульянаўскай і Кастрычніцкай да станцыі «Завод Варашылава» (цяпер «Кастрычніцкая вуліца»). За 1932 год Мінскі трамвай перавёз 22 мільёны пасажыраў - у два разы больш, чым ў 1930.

У 1933 годзе ў Мінску былі пабудаваны дзве новыя трамвайныя лініі. Адна з іх падаўжала лінію ад ДС «Сторожёвка» па вул. Крапоткіна, прасп. Машэрава і вул. Даўмана да ДС «Пярэспа» (у раёне перасячэння з вул. Веры Харужай). Другая праходзіла па вул. Валадарскага, Гарадскі Вал, Раманаўская Слабада, Кальварыйская і Караля да ДС «Кальварыя». Дзякуючы гэтым пашыраную трамвайны парк павялічыўся да 43 вагонаў[3].

У 1935 была пабудавана лінія ад чыгуначнага вакзала па вул. Свярдлова прыблізна да тэрыторыі сучаснага Чэрвенскага рынку.

Існуе інфармацыя, што на пачатку 1940-х гадоў вялося будаўніцтва лініі па правіянцкіх вуліцы (цяпер вул. Захарава), але ніякіх афіцыйных дакументаў, прысвечаных гэтай лініі, у адкрытым доступе не захавалася, а падчас вайны недабудаваная лінія была цалкам знішчаная.

З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны ў Мінску было цалкам спынена трамвайны рух. У пачатку траўня 1943 года[4] (па іншых дадзеных, у канцы жніўня[5]) у акупаваным Мінску нацысты аднавілі трамвайны рух. На лініі працавалі 4 вагона[6], якія хадзілі толькі па адным маршруце: «Таварная станцыя» - «Выстава»[4].

Пры адступленні з Мінска немцы разабралі частку шляхоў, знялі кантактную сетку, вывезлі абсталяванне цягавай падстанцыі[7]. У выніку бамбаванняў было разбурана будынак трамвайнага парку, знішчаны рэшту ліній і рухомы састаў.

Аднаўленне трамвайнай сеткі пачалося ў кастрычніку 1944. Да лютага 1945 г., калі ў горад паступіла 10 вагонаў КМ з прычэпамі[7][8] і дарэвалюцыйныя, выпуску 1907 г., трамваі серыі Ф[8], у Мінску не было аніводнага трамвая. Апошні вагон Ф быў спісаны 29 снежня 1964 года[8]. 1 мая 1945 быў урачыста адкрыта трамвайны рух на ўчастку па праспеку Незалежнасці ад вул. Валадарскага да парку Чалюскінцаў. Таксама было адкрыта першае Мінскае трамвайны дэпо, якое размясцілася на скрыжаванні сучасных праспектаў Машэрава і Незалежнасці. У наступным годзе завяршылася пабудова лініі ад Таварнай станцыі па Маскоўскай і Бабруйскай вуліцах да чыгуначнага вакзалу і адтуль, па Ленінградскай вул. і вул. Свярдлова, да прасп. Незалежнасці. Таксама ў 1948 былі адноўлены лініі па вуліцах Энгельса, Ульянаўскай і Кастрычніцкай, а таксама па вул. Валадарскага, Раманаўская Слабада і Кальварыйскай да ДС «Апанскага» (як мяркуецца, у раёне перасячэння з вул. Клары Цэткін). У дадатак да гэтага была пабудавана лінія ад чыгуначнага вакзала па вул. Бабруйскай і Ульянаўскай да Кастрычніцкай вуліцы. Ня абыйшоўся 1948 год і без страт: лінія, якая праходзіла па прасп. Незалежнасці ад вул. Валадарскага да вул. Энгельса, была разабраная.

1949 год, год 20-годдзя мінскага электрычнага трамвая, стаў не менш насычаным падзеямі, чым 1948. Была адноўлена лінія па вуліцах Інтэрнацыянальнай, Максіма Багдановіча і Кісялёва да ДС «Старажоўка»; пабудавана лінія ад праспекта Незалежнасці па вул. Казлова, Змітрака Бядулі і Першамайскай да перасячэння з вуліцай Энгельса. Таксама былі разабраны лінія па вуліцы Энгельса, якая праіснавала толькі адзін год, і лінія па праспекце Незалежнасці (ад прасп. Машэрава да вул. Энгельса).

У 1950 годзе было адкрыта рух па новай, амаль 3,5-кіламетровай лініі, якая праходзіць ад плошчы Змітрака Бядулі па вуліцах Казлова і Даўгабродскай да ДС «Трактарны завод». У 1953 годзе гэта лінія была падоўжана па вуліцы Даўгабродскай і Партызанскім праспекце да ДС «Аўтазавод».

Таксама ў 1950-я - 1960-я гады існавала лінія, якая праходзіла ад прасп. Незалежнасці па вул. Петруся Броўкі да якая размяшчалася там чыгуначнай галінкі[9].

У 1954 завяршылася будаўніцтва лініі па прасп. Машэрава ад праспекта Незалежнасці да вул. Максіма Багдановіча, з заходам на апошнюю. У 1955 была пабудавана лінія па вул. Мяснікова ад Бабруйскай вул. да вул. Гарадскі Вал, а таксама разбурана лінія па вул. Валадарскага, прасп. Незалежнасці, вул. Свярдлова і Ленінградскай да чыгуначнага вакзалу.

Асноўны мадэллю мінскага трамвая ў 1950-я гады стаў Усць-Катаўскі КТМ-1. Такіх трамваяў эксплуатаваліся да 1975 года. З сярэдзіны 1950-х гадоў да 1979 года ў Мінску эксплуатавалася 46 рыжскіх трамваяў МТВ-82. У канцы 1950-х - пачатку 1960-х гадоў да спісу мадэляў трамваяў, эксплуатавацца ў Мінску, дадаліся два вельмі рэдкіх вагона: ленінградскі трохдзвярны ЛМ-49 і кіеўскі КТВ-55. Да нашых дзён у Мінску захаваўся ЛМ-49, які цяпер, у нехадавых стане, знаходзіцца на тэрыторыі трамвайнага парку і выкарыстоўваецца ў якасці вагона-музея.

У 1956 года завяршылася пабудова разваротнага кальца «Плошча Змітрака Бядулі». Таксама ў гэтым годзе была разабрана невялікая частка лініі па праспекце Незалежнасці ад вул. Казлова да плошчы Якуба Коласа. Замест яе пабудавалі лінію па вуліцы Чырвонай. Наступны, 1957 год стаў адным з самых паспяховых для трамвая: былі пабудаваны дзве амаль 3-кіламетровыя лініі (першая ад вул. Максіма Багдановіча па прасп. Машэрава, вул. Даўмана і Старавіленскай да ДС «Возера», а другая ад пл. Якуба Коласа па аднайменнай вуліцы да ДС «Валгаградская») і 2,5-кіламетровая лінія ад ДС «Апанскага» па вул. Караля, Дразда, зав. Тучынскім і вул. Ціміразева да ДС «Радыятарны завод», якая размяшчалася ў раёне скрыжавання з вуліцай Сапёраў. Таксама была знішчана лінія ад пл. Якуба Коласа да парку Чалюскінцаў па праспекце Незалежнасці.

У 1958 знішчана ДС «Апанскага». Разгортвае на ёй маршрут № 2 падоўжаны да ДС «Радыятарны завод». У 1961 на скрыжаванні вул. Мяснікова і Гарадскі Вал адкрылася ДС «Рэспубліканская». У тым жа годзе разбурана лінія ад Таварнай станцыі па Маскоўскай вул. да вул. Мяснікова

Як мяркуецца ў 1964 годзе была пабудавана лінія ад завулка Тучынскім па вуліцах Кальварыйскай і Альшэўскага да ДС «Альшэўскага», якая, па некаторых дадзеных, размяшчалася ў прамежку паміж домам № 29 і праспектам Пушкіна. Лінія была цалкам скончана і гатова да эксплуатацыі. Тым не менш, пасажырскі рух па ёй адкрыта не было, і ў хуткім часе лінія была разабрана.

У 1965 годзе лінія па вул. Якуба Коласа была працягнутая па вул. Лагойскі тракт да ДС «Зялёны луг». Таксама наўзамен разабранай лініі па вуліцах Кальварыйская і Раманаўская слабада пабудавана лінія па вул. Караля.

У 1967 трамвайны парк, які быў вымушаны на працягу 15 гадоў суседнічаць ў адным памяшканні з тралейбусным, пераехаў у новае, асобны будынак на вуліцы Батанічнай. Стары парк на скрыжаванні праспектаў Машэрава і Незалежнасці быў цалкам аддадзены пад тралейбусы, аж да 2006 года, калі было прынята рашэнне аб яго пераносе на новую тэрыторыю ва Уруччы. У бліжэйшы час на старой тэрыторыі плануецца маштабнае будаўніцтва, а пакуль там размяшчаецца платная аўтастаянка.

На працягу 15 гадоў пасля гэтай падзеі пашырэнне трамвайнай сеткі ў Мінску не выраблялася. Наадварот, ішло яе актыўны памяншэнне: так, у 1967 годзе была разбурана лінія па вуліцах Максіма Багдановіча і Інтэрнацыянальнай, у 1969 - ад вул. Мяснікова па вул. Караля, Дразда, зав. Тучынскім і вул. Ціміразева да ДС «Радыятарны завод», у 1975 - па вул. Мяснікова ад вул. Бабруйскай да ДС «Рэспубліканская». Адзіным пашырэннем сеткі ў той час з'яўляецца адкрыццё ў 1975 годзе ДС «Плошча Мяснікова».

Нарэшце, у 1982 году[7] была пабудавана невялікая лінія ад вул. Першамайскай па вул. Чапаева і Платонава да вул. Казлова. Першага «вялікага» будаўніцтва прыйшлося чакаць яшчэ 3 гады: ў 1985 трамвайная сетка Мінска павялічылася на 4,4 км - адкрылася рух на ўчастку ад Партызанскага праспекта па вуліцах Пляханава і Якубава да ДС «Серабранка».

У сярэдзіне 1980-х гадоў былі зацверджаны планы будаўніцтва лініі ў мікрараён Чыжоўка, ад ДС "Аўтазавод» па вул. Кабушкіна і Ташкенцкай, і лініі ад ДС «Плошча Мяснікова» па вуліцах Клары Цэткін і Кальварыйскай. Але правядзенне перабудовы, а пасля і развал СССР перашкодзілі ажыццяўленню гэтых планаў[7].

У 1989 лінію па прасп. Машэрава (ад вул. Куйбышава да вул. Даўмана) перанеслі на вылучанае палатно. У 1990, у сувязі з пачаткам будаўніцтва метро, быў спынены рух на лініі па Партызанскім праспекце. Першапачаткова меркавалася аднавіць трамвайны рух пасля заканчэння будаўніцтва, але неўзабаве ад гэтых планаў было вырашана адмовіцца і лінія была разабрана.

З 1966 года асноўным трамваем Мінска быў рыжскі РВЗ-6 і яго мадыфікацыі РВЗ-6М і РВЗ-6М2. Усяго ў Мінску было 268 такіх вагонаў. У 1979-91 гадах РВЗ-6 быў адзіным трамваем Мінска. Выснова гэтых вагонаў з эксплуатацыі пачаўся ў пачатку 2000-х гадоў і канчаткова завяршыўся да канца 2008 года.

Постсавецкі перыяд[правіць | правіць зыходнік]

У 1991 годзе на мінскіх лініях з'явіліся 24 чэхаславацкіх трамвая Tatra T6B5.

У 1999-2003 гадах 15 вагонаў РВЗ-6 прайшлі рэканструкцыю ў трамвайным парку, падчас правядзення якой на вагоны былі ўсталяваныя новыя кузава вытворчасці Дзяржынскага эксперыментальна-механічнага завода. Гэтыя вагоны атрымалі новы індэкс РВЗ-ДЭМЗ. Як і ня рэканструяваныя «рыжане», усё «ДЭМЗы» былі спісаныя да 2008 года.

У 2000 годзе, упершыню за шмат гадоў, у трамвайную сетку Мінска былі ўнесены невялікія змены: лінію па вул. Бабруйскай перанеслі на наадварот палатно і трохі пакарацілі: раней размяшчалася за Маскоўскай вуліцай (каля дома № 3 па вуліцы Клары Цэткін) ДС «Мяснікова» быў перанесены на новае месца - зараз яна знаходзіцца ў скверы перад Маскоўскай вуліцай. Тады ж на вуліцах з'явіліся новыя беларускія вагоны АКСМ-1М, праз год перарадзіўся ў АКСМ-60102.

У верасні 2002 года з нямецкага горада Карлсруэ прыбыло 10 трамваяў DWM GT8M, выпушчаных ў 1969 і 1970 гадах. Гэтыя вагоны былі перададзеныя Менску бязвыплатна[6]: кіраўніцтва Карлсруэ прыйшло да высновы, што аддаваць старыя вагоны больш выгадна, чым аплачваць іх утылізацыю[10]. Спярша Мінск планаваў узяць у Германіі за 100 такіх трамваяў[10], але ад гэтых планаў было вырашана адмовіцца на карысць набыцця вагонаў беларускай вытворчасці.

Таксама ў горадзе з'явіўся эксперыментальны трёхсоставный вагон АКСМ-743, так і застаўся ў адзіным экзэмпляры.

Апошняе на сапраўдны момант змена трамвайнай сеткі было ў 2004 годзе, калі лінію па вул. Даўмана перанеслі на вылучанае палатно.

У 2008 годзе Белкамунмаш развіў ідэю мадэлі 743 у новых вагонах АКСМ-843. Першы такі склад пачаў эксплуатавацца ў чэрвені 2009 года. З пачаткам вытворчасці АКСМ-843 трамваі GT8D у колькасці 9 вагонаў былі спісаны, а адзін - пакінуты для музея.

З 2009 года пачалося актыўнае спісанне трамваяў Tatra T6B5. Да 2012 года ў Мінску застаўся толькі адзін такі вагон, які знаходзіцца ў музеі. Шэсць спісаных T6 былі прададзеныя ў трамвайны парк Екацярынбурга, чатыры - у Ніжні Ноўгарад і тры - у Самару.

Маршруты[правіць | правіць зыходнік]

№ маршрута Канцавыя пункты Маршрут руху Рэжым працы Зноскі
1 ДС «Зялёны Луг» — ДП «Плошча Мяснікова» Лагойскі тракт, вул. Я. Коласа, вул. Чырвоная, прасп. Машэрава, вул. Казлова, вул. З. Бядулі, вул. Першамайская, вул. Ульянаўская, вул. Бабруйская Штодзённа Часова адменены ў сувязі з будаўніцтвам трэцяй лініі метро (прыкладна да 2019 г.)
2 РК «Кастрычніцкая» — ДП «Плошча Мяснікова» Кастрычніцкая вул., вул. Ульянаўская, вул. Бабруйская Будні: гадзіна пік Часова адменены ў сувязі з будаўніцтвам трэцяй лініі метро (прыкладна да 2019 г.)
3 ДС «Серабранка» — ДС «Возера» вул. Якубава, вул. Пляханава, вул. Даўгабродская, вул. Казлова, прасп. Машэрава, вул. Даўмана, Старавіленскі тракт Штодзённа
4 ДС «Возера» — ДП «Плошча Мяснікова» Старавіленскі тракт, вул. Даўмана, прасп. Машэрава, вул. Казлова, вул. З. Бядулі, вул. Першамайская, вул. Ульянаўская, вул. Бабруйская Штодзённа Часова адменены ў сувязі з будаўніцтвам трэцяй лініі метро (прыкладна да 2019 г.)
5 ДС «Возера» — ДС «Зялёны Луг» Старавіленскі тракт, вул. Даўмана, прасп. Машэрава, вул. Чырвоная, вул. Я. Коласа, Лагойскі тракт Штодзённа
6 ДС «Зялёны Луг» — ДС «Серебрянка» Лагойскі тракт, вул. Я. Коласа, вул. Чырвоная, прасп. Машэрава, вул. Казлова, вул. Даўгабродская, вул. Пляханава, вул. Якубава Штодзённа
7 ДС «Серабранка» — ДП «Плошча Мяснікова» вул. Якубава, вул. Пляханава, вул. Даўгабродская, вул. Даўгабродская, вул. Чапаева, вул. Першамайская, вул. Ульянаўская, вул. Бабруйская Штодзённа Часова адменены ў сувязі з будаўніцтвам трэцяй лініі метро (прыкладна да 2019 г.)
9 РК «Трактарны завод» — ДС «Серабранка» вул. Якубава, вул. Пляханава, вул. Даўгабродская Будні: гадзіна пік
11 ДС «Зялёны Луг» — прасп. Незалежнасці Лагойскі тракт, вул. Я. Коласа, вул. Чырвоная, прасп. Машэрава, вул. Казлова Будні: гадзіна пік Часова працуе ў штодзённым рэжыме

Канцавыя станцыі і разваротныя кальца[правіць | правіць зыходнік]

ДС «Возера»[правіць | правіць зыходнік]

Двухшляхавае кальцо. Пасадка і высадка перад выездам з кальца. Адзін са шляхоў абсталяваны назіральнай ямай.

Маршруты: 3, 5,

ДС «Зялёны Луг»[правіць | правіць зыходнік]

На ДС ёсць два асноўных шляху, шлях для адстою рухомага складу (з назіральнай ямай) і запасны шлях. Пасадка і высадка вырабляецца на адным прыпынку, перад будынкам ДС, на паўднёвым баку кальца.

Маршруты: 5, 6, 11

ДС «Серабранка»[правіць | правіць зыходнік]

Трохшляхавае кальцо. Нядаўна завершана рэканструкцыя.

Маршруты: 3, 6, 7, 9

ДС «Плошча Мяснікова»[правіць | правіць зыходнік]

ДС «Плошча Мяснікова»

Двухшляхавае кальцо. Высадка - адразу пасля заезду на кальцо на ўсходнім баку. Пасадка - перад выездам з кальца, на заходні бок, у будынкі ДП.

Маршруты: 1, 2, 4, 7

РК «Кастрычніцкая»[правіць | правіць зыходнік]

Двухшляхаваех кальцо. Пасадка і высадка па вуліцы Кастрычніцкай. На самым кальцы пасажырскага руху няма.

Маршруты: 2

РК «Трактарны завод»[правіць | правіць зыходнік]

Двухшляхаваех кальцо. Пасадка і высадка на прыпынку перад выездам з кальца.

Маршруты: 9

Паваротны трохкутнік «Ракасоўскага»[правіць | правіць зыходнік]

Часовы паваротны трохкутнік пабудаваны летам 2011 года на скрыжаванні прасп. Ракасоўскага і вул. Пляханава на час будаўніцтва падземнага пешаходнага пераходу і рэканструкцыі трамвайнай лініі па вул. Пляханава і Якубава. Выкарыстоўваўся для развароту трамваяў 3, 6 і 7 маршруту. Дэмантаваны ў пачатку жніўня 2012 года.

Перспектывы[правіць | правіць зыходнік]

У 2011 годзе планавалася будаўніцтва лініі па прасп. Машэрава, вул. Ціміразева і Клары Цэткін да ДС «Плошча Мяснікова»[11]. Аднак, як і будаўніцтва лініі па праспекце Ракасоўскага і вул. Ціміразева, яно было выключана з праекта. На праспекце Ракасоўскага ў месцах, адведзеных пад трамвайныя шляхі, пабудованы аўтапляцўкі[12].

У будучыні плануецца пуск трамвая ў Лошыцу і Чыжоўку, будаўніцтва другога трамвайнага парку на вуліцы Сямашка[11] і перанос лініі на Возера са Старавіленскага тракту на менш загружаную Нававіленскую вуліцу.

Фота[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

  1. Спіс мадэляў мінскага трамвая (руск.) . transphoto.ru. Архівавана з першакрыніцы 8 лістапада 2016. Праверана 8 лістапада 2016.
  2. Як гэта было. Якімі дарогамі калясіў першы мінскі трамвай?
  3. Гісторыя Мінска — 1967. — С. 340.
  4. 4,0 4,1 Bacian Акупацыйны трамвай (руск.)  (15 лістапада 2008). Архівавана з першакрыніцы 19 лютага 2012. Праверана 5 лістапада 2010.
  5. Ад конкі да метро - пешшу (руск.) . naviny.by (19 красавіка 2010). Праверана 25 студзеня 2017.
  6. 6,0 6,1 Юрый Владаўскі Учора, сёння і заўтра Мінскага трамвая (руск.)  (8 жніўня 2006). Архівавана з першакрыніцы 19 лютага 2012. Праверана 20 кастрычніка 2010.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 Сяргей Семчанкощ Гісторыя Мінскага трамвая (руск.) . bytrans.net (14 ліпеня 2004). Архівавана з першакрыніцы 5 ліпеня 2008. Праверана 25 студзеня 2017.
  8. 8,0 8,1 8,2 Першы трамвай (руск.) . Афіцыйны сайт ДУ «Сталічны транспарт і сувязь». Архівавана з першакрыніцы 19 лютага 2012. Праверана 6 лістапада 2010.
  9. Частка карты Мінска 1950-х гадоў
  10. 10,0 10,1 Алег Шэпелюк Вяха ў гісторыі (руск.) . Кантакт (2002). Архівавана з першакрыніцы 15 кастрычніка 2008. Праверана 20 кастрычніка 2010.
  11. 11,0 11,1 Кацярына Старавойтава Калі Аўчынка выраба варта (руск.) . Транспартнік сталіцы №898 (4 ліпеня 2010). Архівавана з першакрыніцы 19 лютага 2012. Праверана 5 кастрычніка 2010.
  12. Трамвайныя шляхi на праспекце Ракасоўскага будаваць не будуць