Перайсці да зместу

Міфічная істота

З Вікіпедыі, свабоднай энцыклапедыі
Некалькі легендарных істот з Bilderbuch für Kinder («Кніга малюнкаў для дзяцей») паміж 1790 і 1822 гадамі, Фрыдрых Юстын Бертух

Міфічная істота, ці легендарная істота — гэта тып незвычайнай або звышнатуральнай істоты, якая апісваецца ў фальклоры (у тым ліку міфах і легендах), і можа фігураваць у гістарычных апавяданнях да сучаснасці, але навукова яе існаванне пакуль не даказана.

У класічную эпоху ў гераічных апавяданнях з’яўляюцца такія пачварныя істоты, як цыклопы і мінатаўры, якіх галоўны герой павінен знішчыць. Іншыя істоты, такія як аднарог, згадваліся ў працах па прыродазнаўству рознымі старажытнымі даследчыкамі.[1][2][3] Некаторыя легендарныя істоты з’яўляюцца гібрыднымі звярамі або хімерамі.

Некаторыя легендарныя істоты ўзніклі ў традыцыйнай міфалогіі і лічыліся рэальнымі істотамі, напрыклад, цмокі, грыфоны і аднарогі. Іншыя заснаваныя на рэальных сустрэчах або скажоных апавяданнях падарожнікаў, такіх як "раслінны ягня з Тартарыі", жывёла, падобная да авечкі, якая нібыта расла з зямлі як расліна.[4]

Істоты

[правіць | правіць зыходнік]

У класічнай міфалогіі Мінатаўр быў пераможаны героем Тэсеем.

У сярэднявечных бестыярыях разам з рэальнымі жывёламі, такімі як мядзведзь, былі і міфічныя жывёлы, такія як аднарог (гл. вышэй).

У мастацтве і апавяданнях класічнай эпохі з’яўляюцца розныя міфічныя жывёлы. Напрыклад, у Адысеі сярод жахлівых істот — цыклопы, Сцыла і Харыбда, з якімі сутыкаеццаг ерой Адысей. У іншых творах згадваецца параза Медузы ад Персея, знішчэнне (чалавека-быка) Мінатаўра ад Тэсея, забойства Гідры ад Геракла і бітва Энея з гарпіямі. Такім чынам, асноўная функцыя гэтых пачвараў — падкрэсліванне велічы герояў. [5][6][7]

Некаторыя істоты класічнай эпохі, такія як (чалавек-конь) кентаўр, хімера, трытон і лятучы конь Пегас, сустракаюцца таксама ў індыйскім мастацтве. Падобным чынам, сфінксы сустракаюцца ў выглядзе крылатых львоў у індыйскім мастацтве і птушка Паяса ў Паўночнай Амерыцы.[8][9]

У сярэднявечным мастацтве жывёлы, як рэальныя, так і міфічныя, адыгрывалі важную ролю. Гэта ўключае дэкаратыўныя формы, такія як сярэднявечныя ўпрыгажэнні, часам з складана пераплеценымі часткамі істот. Жывёльныя формы выкарыстоўваліся, каб дадаць гумару або велічы прадметам. У хрысціянскім мастацтве жывёлы мелі сімвалічнае значэнне. Так, напрыклад, ягня сімвалізавала Хрыста, голуб — Святога Духа, а класічны грыфон — апекуна памерлых. Сярэднявечныя бестыярыі ўключалі жывёл незалежна ад біялагічнай рэальнасці; васіліск увасабляў д’ябла, а мантыхора — спакусу.[10]

Алегорыя

[правіць | правіць зыходнік]
Сімвалічная сіла: цмок у Імперскім горадзе Хюэ, В’етнам

Адной з функцый міфічных жывёл у Сярэднявеччы была алегорыя. Напрыклад, аднарогаў традыцыйнымі метадамі апісвалі як надзвычай хуткіх і незладзейных.[11]:127 Лічылася, што адзіны спосаб злавіць гэтую пачвару — гэта прывесці нявінніцу да яе жытла. Затым аднарог павінен быў скокнуць ёй на калені і заснуць, і тады паляўнічы нарэшце мог яго злавіць.[11]:127 З пункту гледжання сімвалізму, аднарог быў метафарай Хрыста. Аднарогі ўвасаблялі ідэю нявіннасці і чысціні. У Бібліі караля Якава ў Псалме 92:10 гаворыцца: «Ты ўзвысіш рог мой, як рог аднарога». Гэта таму, што перакладчыкі Бібліі караля Якава памылкова пераклалі габрэйскае слова re’em як аднарог.[11]:128 У пазнейшых версіях гэта перакладаецца як дзікі вол.[12] Невялікі памер аднарога сімвалізуе пакора Хрыста.[11]:128

Яшчэ адной распаўсюджанай легендарнай істотай, якая выконвала алегарычныя функцыі ў Сярэднявеччы, быў цмок. Цмокаў атаясамлялі са змеямі, хоць іх атрыбуты былі значна ўзмацненыя. Лічылася, што цмок быў большым за ўсіх іншых жывёл.[11]:126 Лічылася, што ў цмока няма шкоднай атруты, але ён здольны забіць усё, што абдымае, без неабходнасці ў атруце. У біблейскіх пісаннях дракон згадваецца як д’ябал, і ў Сярэднявеччы ён выкарыстоўваўся для абазначэння граху ў цэлым.[11]:126 Казалі, што драконы жылі ў такіх месцах, як Эфіопія і Індыя, зыходзячы з ідэі, што ў гэтых месцах заўсёды прысутнічала цяпло.[11]:126

Фізічныя дэталі не былі цэнтральнай тэмай мастакоў, якія адлюстроўвалі такіх жывёл, і сярэднявечныя бестыярыі не ўяўляліся як біялагічныя катэгорыі. Такія істоты, як аднарог і грыфон, не класіфікаваліся ў асобным «міфалагічным» раздзеле ў сярэднявечных бестыярыях,[13]:124 паколькі сімвалічныя наступствы мелі першараднае значэнне. Жывёлы, пра існаванне якіх мы ведаем, усё яшчэ прадстаўляліся з фантастычным падыходам. Здаецца, рэлігійныя і маральныя якасці жывёл былі значна больш важнымі, чым адлюстраванне фізічнага падабенства ў гэтых малюнках. Нона К. Флорэс тлумачыць: «Да дзесятага стагоддзя мастакі больш былі звязаны алегарычнай інтэрпрэтацыяй і адмаўляліся ад натуралістычных адлюстраванняў».[13]:15

Гл. таксама

[правіць | правіць зыходнік]

Крыніцы

[правіць | правіць зыходнік]
  1. ↑ Phillips, Catherine Beatrice (1911). Unicorn . In Chisholm, Hugh (рэд.). Encyclopædia Britannica(англ.). Vol. 27 (11th ed.). Cambridge University Press. pp. 581–582.
  2. ↑ Bascom, William (1984). Alan Dundes (рэд.). Sacred Narrative: Readings in the Theory of Mythology. University of California Press. p. 9. ISBN 9780520051928. table.
  3. ↑ Simpson, Jacqueline; Roud, Steve (2000). A Dictionary of English Folklore. Oxford University Press. ISBN 9780192100191. Праверана 24 March 2013.
  4. ↑ Large, Mark F.; Braggins, John E. (2004). Tree Ferns. Portland, Oregon: Timber Press, Incorporated. p. 360. ISBN 978-0-88192-630-9.
  5. ↑ Delahoyde. Monsters in Classical Mythology(недаступная спасылка). Washington State University. Архівавана з першакрыніцы 20 November 2018. Праверана 6 January 2017.
  6. ↑ Grimal, Pierre. The Dictionary of Classical Mythology. Blackwell Reference, 1986.
  7. ↑ Sabin, Frances E. Classical Myths That Live Today. Silver Burdett Company, 1940.
  8. ↑ Murthy, K. Krishna (1985). Mythical Animals in Indian Art. Abhinav Publications. pp. 68–69. ISBN 978-0-391-03287-3.
  9. ↑ O'Flaherty, Wendy (1975). Hindu Myths: A Sourcebook. Penguin.
  10. ↑ Boehm, Barbara Drake. Animals in Medieval Art. Metropolitan Museum of Art (1 студзеня 2012). Праверана 5 January 2017.
  11. ↑ а б в г д е ё Gravestock, Pamela. «Did Imaginary Animals Exist?» In The Mark of the Beast: The Medieval Bestiary in Art, Life, and Literature. New York: Garland. 1999.
  12. ↑ J. L. Schrader. The Metropolitan Museum of Art Bulletin, New Series, Vol. 44, No. 1, «A Medieval Bestiary» (Summer, 1986), pp. 1+12-55, 17.
  13. ↑ а б Flores, Nona C., «The Mirror of Nature Distorted: The Medieval Artist’s Dilemma in Depicting Animals». In The Medieval World of Nature. New York: Garland. 1993.

Спасылкі

[правіць | правіць зыходнік]

Узята з "https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Міфічная_істота&oldid=5045247"