Міхаліна Даманская

Міхаліна Даманская
Імя пры нараджэнні	польск.: Michalina Domańska
Род дзейнасці	пісьменніца, перакладчыца
Дата нараджэння	1875[…] ці 1873
Месца нараджэння	Чыжэвічы, Доктаравіцкі сельсавет, Капыльскі раён, Беларусь
Дата смерці	18 сакавіка 1936(1936-03-18)
Месца смерці	Варшава, Варшаўскае ваяводства, Польская Рэспубліка
Медыяфайлы на Вікісховішчы

Міхаліна Даманская (польск.: Michalina Domańska, 1875, Чыжэвічы, Слуцкі павет, Мінская губерня — 18 сакавіка 1936, Варшава) — польская пісьменніца, навелістка, грамадская дзяячка.

Жыццяпіс

Нарадзілася ў 1875 годзе ў вёсцы Чыжэвічы каля Слуцку (цяпер Капыльскі раён) у сям’і землеўладальніка-шляхціца; дачка Адама Даманскага і Катажыны, народжанай Вольф. Міхаліна была старэйшай дачкой у сям’і, таму менавіта з ёй звязваюць маёнтак у Чыжэвічах. Дом быў размешчаны ў жывапісным месцы, ён выдзяляўся высокадэкаратыўнай уязной алеяй, якая ў далейшым стала асноўнай дарогай вёскі. У правым крыле дома былі размешчаны бальная зала, салон, сталовая і кабінет, у левым — жылыя і гасцявыя пакоі. Мэбля дома была ў стылі ампір па ўзоры мэблі каралеўскай залі ў Дрэздэне.

Атрымлівала хатнюю адукацыю, а затым вучылася як вольная слухачка ў Ягелонскім універсітэце. У 1899 годзе выйшла замуж за Аляксандра Швэда.

У 1900 годзе атрымала ўзнагароду ў літаратурным конкурсе Biblioteki Dzieł Wyborowych за свой раман «Брыдкая». У 1901 годзе пачала публікаваць апавяданні і ілюстрацыі ў «Przegląd Lwowski» («Выдатны шлюб. Вобраз з карнавальнага жыцця», № 101—103), «Przegląd Polityczny, Społeczny i Literacki» і «Bluszcz».

Жывучы ў маёнтку ў Мінскай губерні, з 1905 году яна ўдзельнічала ў працы таварыства «Асвета», засноўваючы падпольную польскую адукацыю; кіравала падпольнай школай у сваім маёнтку. Супрацоўнічала з «Kurier Litewski» (1905—1909 гг) і «Gońec Wileński» (1908—1909).

Праз песні і паданні, пачутыя ад простых сялян, Міхаліна далучылася да беларускай народнай творчасці, якая з часам стала асновай яе многіх твораў. На творчым рахунку Міхаліны Даманскай шмат кніг: аповесці «Непрыгожая», «Арліцкі», «Ціхая сіла», «Ззянне», «Аб невядомых героях» і многія іншыя. Міхаліна з’яўляецца аўтарам кнігі «Эдвард Вайніловіч. Успаміны», у якой апісана нямала «беларускіх старонак» і, канешне, «капыльскіх».

Напісала апавяданні пра пасляпаўстанцкі пераслед расійскіх уладаў у Мядзведзічах, Волме і Лагішыне. У 1911 годзе ў Кракаве апавяданні была выдадзены ў зборніку «Пра невядомых герояў. Старонкі з гісторыі зямлі Менскай» (польск.: O nieznanych bohaterach. Kartki z dziejów ziemi mińskiej).

У 1914 годзе з-за яе кніг «Смерць Яна Ходара» і «Званы», у якіх яна апісвала рэлігійныя і нацыянальныя пераследы беларускага насельніцтва, гвалтоўна пераведзенага ў праваслаўе, расійскія ўлады ўзбудзілі справу супраць аўтаркі і выдаўца, якая была перапынена з пачаткам Першай сусветнай вайны. З 1914 па 1918 год яна жыла ў Мінску і працавала ў незалежніцкіх арганізацыях, якія падтрымлівалі польскіх салдат, што служылі ў расійскім войску.

Пасля вайны, яна страціла маёнтак, які застаўся на тэрыторыі БССР, і пасялілася ў Варшава. У 1920 годзе выйшла замуж за Радвана Фядзюшку.

Міхаліна працягвала сваю літаратурную дзейнасць, друкавалася ў часопісах «Gazeta Warszawska» (1919-25), «Bluszcz» (1923-27), «Kobieta w Świecie i w Domu» (1925-27, 1930) і «Słowo» (1936-38). Яна таксама працавала перакладчыцай, перакладаючы на польскую мову французскую літаратуру і польскую прозу на французскую мову. На французскую мову пераклала творы Ажэшкі і Сенкевіча.

Паралізаваная з 1929 году, яна памерла 18 сакавіка 1936 году ў Варшаве; яна пахавана там жа, на Паванжкоўскіх могілках.

Творчасць

• Brzydka. Powieść. Warszawa: A. T. Jezierski 1901, 159 s. Wyd. nast.: wyd. 2 Познань: Księgarnia św. Wojciecha [1925]; wyd. z podtytułem Powieść dla panienek. Warszawa: Księgarnia J. Przeworskiego 1933.
• Dr Orlicki. Powieść. «Bluszcz» 1901 nr 17-30.
• Cicha moc. Powieść. Warszawa: F.J. Granowski 1903, 150 s.
• Wieczory nałęczowskie. Pogadanki odczytane w Nałęczowie. Warszawa: Księgarnia S. Sadowskiego 1903, 48 s.
• Wykolejeni. Powieść. «Przegląd Polityczny-Społeczny i Literacki» 1905 nr 20-76.
• Blaski. Powieść. «Kurier Litewski» 1909 nr 147 i nast. Wyd. osobne Warszawa: E. Nicz 1910, 127 s. Wyd. nast. [Warszawa:] Nakład Biblioteki Domu Polskiego 1925, tamże pt. Blaski życia. 1930; Warszawa: Biblioteka Romansów i Powieści [1931].
• Historie prawdziwe. [Opowiadania]. Warszawa: Księgarnia S. Sadowskiego 1910, 96 s.
• Śmiertelna kołysanka. (Rok 1866); Dziwy w jarze; Spowiedź Maryni; Prorok; Za siódmą górą, za siódmą rzeką; Nad Wilią błękitną…
• Wyd. osobne opowiadań: Dziwy w jarze; Prorok. Варшава: Wydawnictwo «Przegląd Katolicki» 1911, 22 s.
• Зборнік апавяданьняў: Spowiedź Maryni; Nad Wilią błękitną. Варшава: Wydawnictwo «Przegląd Katolicki» 1911, 26 s.
• Зборнік апавяданьняў: Śmiertelna kołysanka. Варшава: Wydawnictwo «Przegląd Katolicki» 1911, 29 s.
• O nieznanych bohaterach. Kartki z dziejów ziemi mińskiej. Zebrane przez M. Domańską. Кракаў: Gebethner i Spółka 1911, 64 с.
• Śmierć Jana Chodora. [Opowiadanie]. «Nowa Reforma» 1911 nr 226—228. Wyd. osobne Warszawa: Księgarnia «Przegląd Katolicki» 1913, 14 s. Wyd. nast. łączne z poz. Przejdź do pozycji pt. Dzwony; Śmierć Jana Chodora. Poznań: Księgarnia św. Wojciecha [1925], 46 s.
• Dzwony. Nowela. Warszawa: Księgarnia «Przegląd Katolicki» 1914, 16 s. Wyd. nast. łącznie z poz. Przejdź do pozycji pt. Dzwony; Śmierć Jana Chodora. Poznań: Księgarnia św. Wojciecha [1925], 46 s.

• Jedna czternasta. [Opowiadania]. Wilno: W. Makowski 1914, 157 s.,
• Зборнік апавяданьняў: Matka. Warszawa: Nakład «Przegląd Katolicki» 1913, 22 s.
• Panienka ze dworu. Nowela z cyklu «Krwawe świty» na tle zdarzenia prawdziwego z czasu walki pierwszych formacji polskich generała Dowbór-Muśnickiego. Poznań: Księgarnia św. Wojciecha [1921], 43 s. Wyd. 2 tamże [1927].
• Siostra Hanna. Nowela z cyklu «Krwawe świty». Na tle zdarzenia prawdziwego z czasu walk pierwszych formacji polskich generała Dowbór-Muśnickiego. Poznań: Księgarnia św. Wojciecha [1921], 31 s. Wyd. 2 tamże 1927.
• Żona ułana. Nowela z cyklu «Krwawe świty». Na tle zdarzeń rzeczywistych z czasów tworzenia pierwszego korpusu polskiego generała Dowbór-Muśnickiego. Poznań: Księgarnia św. Wojciecha [1921], 40 s. Wyd. 2 tamże [1927].
• Fotografie mówią. Nowele. Warszawa: Książki Ciekawe [1922], 86 s.
• Małżeństwo Zygmunta Kietlicza. Powieść. «Bluszcz» 1923 nr 37-52, 1924 nr 1-6, 8-16. Wyd. osobne Zamość: Z. Pomarański 1925, 176 s.
• Orlęta. Nowele. Poznań: Księgarnia św. Wojciecha [1925], 49 s.
• «Gdy zabrzmiał złoty róg»… Powieść z niedalekiej przeszłości. Warszawa: Biblioteka Domu Polskiego 1926, 135 s.

Пераклады

• Ku prawdzie. Powieść z pierwszych czasów chrześcijaństwa. Rzecz przerobiona z francuskiego autora M. Rigaux. Warszawa: Wydawnictwo «Przegląd Katolicki» 1913, 268 s.
• P. Benoit: Dla Don Karlosa. [Powieść]. Cz. 1-2 [w jednym tomie]. Warszawa: Rój 1923, 163 + 164 s. Wyd. nast. tamże 1928.
• H. Bordeaux: Biały paw. Powieść. Warszawa: Bluszcz 1925, 141 s.
• M. Dekobra: Związki spokojne. [Powieść]. T. 1-2. Warszawa: S. Cukrowski 1927—1928, 108 + 112 s.
• V. Blasco-Ibanez: Wrogowie kobiety. [Powieść]. Warszawa: Rój 1928, 230 s.
• J. Kessel: Krwawy step. [Opowiadania]. Warszawa: Rój 1928, 191 s.
• C. Vautel: Nowoczesna panna. Powieść. [Warszawa:] S. Cukrowski [1928], 208 s.
• C. Vautel: Szalone kobiety. Powieść. Warszawa: S. Cukrowski [1928], 261 s.
• J. Kessel: Machno i jego żydówka. [Powieść]. «Świat» 1929 nr 1-8.
• C. Vautel, G. de La Fouchardière: Proboszcz w kasynie gry. Powieść. Warszawa: S. Cukrowski [1929], 271 s. Wyd. nast. tamże 1947.
• C. Vautel, G. de La Fouchardière: Tajemniczy Amerykanin. T. 2. [Warszawa:] S. Cukrowski 1929, 116 s.

Літаратура

• Polski słownik biograficzny. T. 5. Kraków 1939—1946 (Janusz Iwaszkiewicz). • Słownik współczesnych pisarzy polskich. T. 1. Warszawa 1963.

Спасылкі

• На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Міхаліна Даманская
• Polish Writers and Literary Scholars of the 20th and 21st Centuries