Народна-дэмакратычная партыя Афганістана

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Народна-дэмакратычная партыя Афганістана
د افغانستان د خلق دموکراټیک ګوند
Flag of the People's Democratic Party of Afghanistan.svg
Дата заснавання 1 студзеня 1965
Дата роспуску 1992
Штаб-кватэра Кабул
Ідэалогія Марксізм-ленінізм
Колькасць членаў

50 000 (снежань 1978)
70 000-100 000 (красавік 1982)

160,000 (канец 1980-х)
Партыйны друк

«Хальк» («Народ») (1966)

«Парчам» («Сцяг») (1968 -1969)
Commons-logo.svg Народна-дэмакратычная партыя Афганістана на Вікісховішчы

Народна-дэмакратычная партыя Афганістана (НДПА; перс.: حزب دموکراتیک خلق افغانستان, пушту: د افغانستان د خلق دموکراټیک ګوند) — марксісцкая партыя, якая існавала ў Афганістане ў 19651992 гг.; у апошнія 2 гады свайго існавання яна называлася «Ватан» (перс.: وطن — «Айчына»).

Заснавана 1 студзеня 1965 года журналістам Нурам Мухамедам Таракі. У 1967 годзе ў партыі адбыўся раскол на радыкальную фракцыю «Хальк» (перс.: خلق — «Народ») і больш умераную «Парчам» (перс.: پرچم — «Сцяг»), якую ўзначаліў Б. Кармаль.

У 1978 годзе афіцэры — члены НДПА здзейснілі Красавіцкую рэвалюцыю і прывялі партыю да ўлады. На гэты момант партыя налічвала 18 тыс. членаў. Памылкі ў правядзенні НДПА сацыяльна-эканамічных рэформаў выклікалі масавую незадаволенасць у краіне і рост узброенага супраціўлення. У партыі абвастрылася фракцыйная барацьба, у выніку чаго 1 ліпеня 1978 лідар парчамістаў Б. Кармаль быў адхілены ад займанай пасады і быў адпраўлены паслом у ЧССР. Акрамя таго, у выніку нутрапартыйных інтрыг у верасні 1979 года Н. М. Таракі быў адхілены ад улады і неўзабаве забіты па распараджэнні новага лідара партыі Хафізулы Аміна. З-за палітычнай нестабільнасці ў дзяржаве НДПА заклікала савецкія войскі, што прывяло да Афганскай вайне 1979—1989 гадоў. Падчас аперацыі, праведзенай савецкім спецпрызнам 27 снежня 1979 года, Х. Амін быў забіты, а да кіраўніцтва партыяй прыведзены прамаскоўскі арыентаваны Б. Кармаль.

Пад уплывам Перабудовы ў СССР партыя адмовілася ад шэрагу базавых пунктаў ідэалогіі і пайшла на кампраміс з узброенай апазіцыяй. У 1990 годзе на Другім з'ездзе партыі (18-ы пленум) НДПА змяніла сваю тэарэтычную базу, прыняла новы маніфест і змяніла назву на «Ватан» («Айчына»). Партыя «Ватан» з'яўлялася кіруючай у Афганістане да 1992 г. Пасля распаду СССР і страты савецкай дапамогі, партыя страціла ўладу і самараспусцілася. Частка прыхільнікаў фракцыі «Парчам» (галоўным чынам непуштуны) далучыліся да атрадаў Ахмад Шах Масуда, а былыя халькісты і пранаджыбаўскія парчамісты пайшлі на саюз з Г. Хекмаціярам.

У 2002 годзе на базе партыі «Ватан» была створана Афганская дэмакратычная партыя Ватан.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Булатов Ю. А. Хальк и Парчам : основные этапы борьбы за завоевание политической власти в Афганистане — Москва: Научная книга, 1997.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]