Насякомаедныя

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Поліфілетычная група жывёл
Паўночны падласы вожык (Erinaceus roumanicus)
Паўночны падласы вожык (Erinaceus roumanicus)
Назва

Насякомаедныя

Статус назвы

Састарэлы таксанамічны

Лацінская назва

Insectivora

Бацькоўскі таксон

Інфраклас плацэнтарных

Прадстаўнікі
Выявы на Вікісховішчы Выявы на Вікісховішчы

Насяко́мае́дныя (Insectivora) — атрад у класе млекакормячых, ад якога на сённяшні дзень адмовіліся. Некаторыя віды былі выключаны з гэтага атрада, рэшта жа быліа перанесена ў атрад Eulipotyphla, які, у сваю чаргу, уваходзіць у надатрад Laurasiatheria, што складае адну з асноўных клад плацэнтарных млекакормячых.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

У мінулым гэты атрад выкарыстоўваўся як смеццевы таксон для вялікай колькасці маленькіх і вельмі маленькіх адносна неспецыялізаваных насякомаедных млекакормячых. Так як любыя акамянелыя выкапнёвыя віды прымітыўнага выгляду з групы плацэнтарных млекакормячых звычайна дадаваліся ў гэты атрад для зручнасці, ён уяўляў сабой штосьці кшталту склада, з якога віды паступова размяркоўваліся па іншых таксонах. Такім чынам, у шырокім сэнсе атрад Insectivora уяўляе сабой граду, а не кладу. Некаторы час было прынята лічыць, што рэшта сямействаў насякомаедных складае монафілетычную групу, або кладу, у дачыненні да якой доўгі час ужывалі назву Lipotyphia. Аднак малекулярныя доказы ўказваюць на тое, што Chrysochloridae (золатакратовыя) і Tenrecidae (тэнрэкавыя) таксама мусяць быць вылучаны ў новы атрад Afrosoricida.

Erinaceidae (сапраўдныя вожыкі) таксама потым вылучыліся ў асобны атрад Erinaceomorpha з атрада Soricomorpha, які ўключае ў сябе сямействы Soricidae (землярыйкавыя), Talpidae (кратовыя), Solenodontidae і Nesophontidae. Фактычна, колішні атрад Insectivora падзяліўся на гэтыя два атрады. Аўтарытэтнасць гэтай схема была парушана, калі малекулярныя даследаванні паказалі, што Soricomorpha з'яўляюцца парафілетычнымі, бо Soricidae маюць больш нядаўняга агульнага продка з Erinaceidae, чым іншыя прадстаўнікі Soricomorpha.

Аднак злучэнне сямействаў Soricidae і Erinaceidae у атрадзе Eulipotyphla дазволіла стварыць монафілетычны таксон.

Класіфікацыя[правіць | правіць зыходнік]

Кладаграма на ўзроўні сямействаў, якія дажылі да нашых часоў:

   Eulipotyphla   

Solenodontidae




Talpidae




Soricidae



Erinaceidae





Гэтыя сямействы ўключаліся ў атрад Insectivora у мінулыя часы:

Таксаномія была зменена ў нядаўнім часе, і тупаі, скакунчыкавыя і шарсцякрылыя былі перанесены ў асобныя атрады, як і многія іншыя групы акамянелых выкапнёвых відаў, якіх раней адносілі да насякомаедных.

Падзяляецца на 7 сямействаў: кратовыя, землярыйкавыя, вожыкавыя, залатакратовыя, скакунчыкавыя, тэнрэкавыя, шчыліназубыя, 52-63 роды, каля 400 відаў. Самымі распаўсюджанымі прадстаўнікамі насякомаедных з'яўляецца сямейства вожыкавых.

Вядомы з мелавога перыяду мезазою (каля 130 млн. гадоў назад). Насякомаедныя адносяцца да больш архаічных плацэнтарных, што існавалі ўжо ў эацэне. У іх добра развітыя сківіцы і мускулатура для жавання.

Даўжыня ад 3 см (белазубка карлікавая) да 44 см (гімнура); маса ад 1,2 г (белазубка карлікавая) да 1,6 кг (вожык звычайны). Вонкава нагадваюць грызуноў. Галава падоўжаная, нос выцягнуты накшталт хабатка. Цела ўкрыта кароткімі валасамі (краты, землярыйкі і інш.), шчаціннем (тэнрэкі), іголкамі (вожыкі). Найбольш развітыя нюх і дотык. Маюць мускусныя залозы.

Пашыраны ў Еўропе, Азіі, Амерыцы, Афрыцы. Пераважна начныя жывёлы, некаторыя вядуць падземны (залатакраты, краты) ці паўводны (куторы, хахуля, землярыйка выдравая) спосаб жыцші. На Беларусі 10 відаў з 4 сямействаў.

Усёедныя; асноўную ежу, адпаведна назве, складаюць насякомыя, мнаганожкі і чарвякі. Нараджаюць 1 — 6 (некаторыя віды да 25) дзіцянят да 3 разоў за год.

Краты і хахуля — аб'екты промыслу (футра).

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Петрыкаў А. Насякомаедныя // БелЭн у 18 т. Т. 11. - Мн., 2000.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]