Наталля Яўгенаўна Гарбанеўская

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Наталля Яўгенаўна Гарбанеўская
C22693-gorbanevskaya02.jpg
Асабістыя звесткі
Дата нараджэння 26 мая 1936(1936-05-26)[1][2]
Месца нараджэння
Дата смерці 29 лістапада 2013(2013-11-29)[3][4][…] (77 гадоў)
Месца смерці
Пахаванне
Грамадзянства
Альма-матар
Прафесійная дзейнасць
Род дзейнасці мовазнаўца, паэтэса, бібліятэкарка, журналістка, перакладчыца, пісьменніца, праваабаронца
Узнагароды
ng68.livejournal.com/pro…
Commons-logo.svg Выявы на Вікісховішчы

Наталля Яўгенаўна Гарбанеўская (руск.: Ната́лья Евге́ньевна Горбане́вская; 26 мая 1936, Масква — 29 лістапада 2013, Парыж) — руская паэтэса і перакладчыца, праваабаронца, удзельніца дысідэнцкага руху ў СССР.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзілася 26 мая 1936 года ў Маскве. Бацькі ў шлюбе не знаходзіліся, маці — Яўгенія Сямёнаўна Гарбанеўская, бібліятэкар, руская; бацька — яўрэй, з якім яна не мела зносіны, загінуў у час Вялікай Айчыннай вайны на фронце[5].

Паступіла ў 1953 годзе на філалагічны факультэт Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя М. В. Ламаносава, займалася ў літаратурнай студыі. Першыя публікацыі вершаў Гарбанеўскай з’явіліся ў факультэцкай насценгазеце.

У снежні 1956 года была затрыманая КДБ у сувязі са знаёмствам з Андрэем Цярохіным і Уладзімірам Кузняцовым, арыштаванымі за распаўсюд улётак з пратэстам супраць савецкай інтэрвенцыі ў Венгрыі. Была вызвалена праз тры дні, выступала сведкай абвінавачання на працэсе Цярохіным і Кузняцовым. Па яе ўласным больш познім прызнанні, паказанні пачала даваць, бо ў ёй «разгулялася… камсамольская свядомасць»; «Вось гэта самы змрочны момант у маёй гісторыі жыцця, які я сама сабе не даравала»[6]. Увосень 1957 года была выключана з МДУ, нібыта за пропускі заняткаў[5].

У 1958 годзе паступіла на завочнае аддзяленне філалагічнага факультэта Ленінградскага ўніверсітэта[5], у 1964 годзе скончыла яго па спецыяльнасці «Філолаг, выкладчык рускай мовы і літаратуры сярэдняй школы». Працавала ў Маскве бібліятэкарам, бібліёграфам, тэхнічным і навуковым перакладчыкам. Была знаёмая з Аляксандрам Гінзбургам і Юрыем Галанскавым, перадрукоўвала самвыдатаўскія матэрыялы. У 1961 годзе нарадзіла першага сына, ў 1968 годзе — другога[5].

Удзельніца дэманстрацыі 25 жніўня 1968 года супраць увядзення савецкіх войскаў у Чэхаславакію, куды прыйшла разам з каляскай з грудным дзіцём. Гарбанеўская прынесла з сабой самаробны чэхаславацкі сцяг і два рукапісныя плакаты: «Няхай жыве свабодная і незалежная Чэхаславакія!» (на чэшскай мове) і «За вашу і нашу свабоду!» (на рускай мове)[7]. Была затрымана разам з іншымі дэманстрантамі, але ў той жа дзень вызвалена; ёй прад’явілі абвінавачанне ў «групавых дзеяннях, што груба парушаюць грамадзкі парадак». Не была асуджана разам з астатнімі дэманстрантамі, бо карміла грудное дзіця[8].

Да наступнага арышту паспела скласці дакументальную кнігу пра дэманстрацыю «Поўдзень. Справа аб дэманстрацыі 25 жніўня 1968 года на Чырвонай плошчы» (апублікавана ў Франкфурце-на-Майне, 1970 г.). У кнізе ўзноўлена хроніка падзей таго дня і сабраны ўсе матэрыялы, якія адносяцца да хода следства і вынясення прысуду па гэтаму палітычнаму працэсу. Кніга-дакумент была перакладзена на асноўныя еўрапейскія мовы, у СССР выдавалася ў самвыдаце ў 1969 годзе. Была арыштавана 24 снежня 1969 года па абвінавачанні ў «распаўсюдзе заведама ілжывых выдумак, якія ганьбяць савецкі дзяржаўны і грамадскі лад».

17 снежня 1975 года эмігравала. Жыла ў Парыжы. Удзельнічала ў палітычных выступах па ўсёй Францыі — у асноўным па запрашэнні групы «Міжнароднай Амністыі».

У жніўні 1990 года сталіца Чэхаславакіі Прага прысвоіла Гарбанеўскай і іншым удзельнікам дэманстрацыі 1968 года званне ганаровых грамадзян горада.

У Расіі Гарбанеўская публікавалася з 1990 года, у постсавецкі час рэгулярна прыязджала на радзіму. У кастрычніку 1990 года падпісала «Рымскі зварот».

У красавіку 2005 года прыняла польскае грамадзянства.

Памерла 29 лістапада 2013 года ў Парыжы. Пахавана ў Парыжы на могілках Пер-Лашэз. У жалобнай цырымоніі прынялі ўдзел паслы Польшчы і Чэхіі.

Творы[правіць | правіць зыходнік]

  • Стихи. — Frankfurt/M., 1969
  • Побережье. — Ann Arbor, 1973
  • Три тетради стихотворений. — Bremen, 1975
  • Перелетая снежную границу. — Paris, 1979
  • Ангел деревянный. — Ann Arbor, 1982
  • Чужие камни. — New York, 1983
  • Переменная облачность. — Paris, 1985
  • Где и когда. — Paris, 1985
  • Цвет вереска. — Tenafly, 1993
  • Не спи на закате. — СПб., 1996
  • Набор. — М., 1996
  • Кто о чём поет. — М., 1997
  • 13 восьмистиший и ещё 67 стихотворений. — М., 2000
  • Последние стихи того века. — М., 2001
  • Русско-русский разговор: Избранные стихотворения. Поэма без поэмы: Новая книга стихов. — М., 2003
  • Чайная роза. — М., 2006
  • Развилки. — Самара, 2010
  • Круги по воде. — М., 2010
  • Прильпе земли душа моя. — М., 2011
  • Штойто. — М., 2011
  • Прозой о поэзии. — М., 2011
  • Осовопросник. — М., 2013
  • Города и дороги. — М., 2013

Узнагароды[правіць | правіць зыходнік]

  • Руская прэмія (2010) за кнігу «Прыльпе зямлі душа мая. Зборнік вершаў 1956—2010 гг.».

Зноскі

  1. 1,0 1,1 Natalya Gorbanevskaya // SNAC — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.
  2. Natalja Gorbanewskaja // FemBio: Банк інформації про видатних жінок, Frauendatenbank, Банк данных о выдающихся женщинах Праверана 9 кастрычніка 2017.
  3. Natalya Gorbanevskaya - obituary, Наталя Горбаневська - некролог
  4. Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: платформа адкрытых дадзеных — 2011. Праверана 10 кастрычніка 2015.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Наталья Горбаневская: «Вот я дура была без страха»
  6. Наталья Горбаневская: За мнения преследовать нельзя
  7. Дмитрий Ермольцев. «За нашу и вашу свободу!»
  8. Горбаневская Нат. Евг. // Российский гуманитарный энциклопедический словарь. — Москва: Гуманит. изд. центр ВЛАДОС: Филол. фак. С.-Петерб. гос. ун-та, 2002. — Т. В 3 т.