Нобелеўская прэмія міру

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Медаль, які атрымліваюць лаўрэаты Нобелеўскай прэміі. Быў упершыню адчаканены ў 1902 годзе.

Но́белеўская прэ́мія мі́ру (шведск.: Nobels fredspris) — узнагарода, якая штогод прысуджаецца Нарвежскім нобелеўскім камітэтам у Осла, «чалавеку, які выконвае найбольшую альбо найлепшую працу дзеля братэрства паміж народамі, адмены альбо скарачэння пастаянных армій і правядзення альбо заахвочвання мірных кангрэсаў»[1]. Адна з пяці Нобелеўскіх прэмій, заснаваных у 1895 годзе паводле запавету шведскага хіміка Альфрэда Нобеля, які памёр у 1896 годзе. Гэтыя прэміі прысуджаюцца за выдатныя заслугі ў галінах хіміі, фізікі, літаратуры, міру і фізіялогіі або медыцыны[2]. У адпаведнасці з запаветам Нобеля прэмія знаходзіцца ў падпарадкаванні Нарвежскага нобелеўскага камітэта і прысуджаецца камісіяй з пяці членаў, якія абіраюцца Парламентам Нарвегіі[3]. Лаўрэатамі першай Нобелеўскай прэміі міру ў 1901 годзе сталі Жан Дзюнан і Фрэдэрык Пасі. Кожны лаўрэат атрымлівае медаль, дыплом і грашовы прыз, які змяняецца з цягам часу[4]. У 1901 годзе Дзюнан і Пасі падзялілі 150 782 шведскія кроны, што ў снежні 2008 года было эквівалентна 7 731 004 шведскім кронам. Пачынаючы з 2001 года кожная грашовая ўзнагарода складала 10 мільёнаў шведскіх крон. Прэмія ўручаецца на штогадовай цырымоніі 10 снежня ў Осла ў прысутнасці караля Нарвегіі (адзіная Нобелеўская прэмія, якая не ўручаецца ў Стакгольме), у гадавіну смерці Альфрэда Нобеля[5].

Патрабаванні да кандыдатаў[правіць | правіць зыходнік]

Згодна са статутам Нобелеўскага фонду, вылучаць кандыдатаў могуць наступныя асобы:

  • 1) дзеючыя і былыя члены нарвежскага Нобелеўскага камітэта, а таксама дарадцы, прызначаныя Нобелеўскім інстытутам;
  • 2) члены нацыянальных парламентаў і ўрадаў розных краін, а таксама члены Міжпарламенцкага саюза;
  • 3) члены Міжнароднага арбітражнага суда ў Гаазе;
  • 4) члены камісіі пастаяннага міжнароднага бюро па пытаннях свету;
  • 5) члены і асацыяваныя члены Інстытута міжнароднага права;
  • 6) прафесары ўніверсітэтаў у галіне палітычных навук і юрыспрудэнцыі, гісторыі і філасофіі;
  • 7) лаўрэаты Нобелеўскіх прэмій міру.

Пералік лаўрэатаў[правіць | правіць зыходнік]

Асноўны артыкул: Спіс лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі міру

1900-я[правіць | правіць зыходнік]

1910-я[правіць | правіць зыходнік]

1920-я[правіць | правіць зыходнік]

1930-я[правіць | правіць зыходнік]

1940-я[правіць | правіць зыходнік]

1950-я[правіць | правіць зыходнік]

1960-я[правіць | правіць зыходнік]

1970-я[правіць | правіць зыходнік]

1980-я[правіць | правіць зыходнік]

1990-я[правіць | правіць зыходнік]

2000-я[правіць | правіць зыходнік]

2010-я[правіць | правіць зыходнік]

Крыніцы[правіць | правіць зыходнік]

  1. ↑ Excerpt from the Will of Alfred Nobel. Nobel Foundation. Праверана 6 кастрычніка 2011.
  2. ↑ Alfred Nobel – The Man Behind the Nobel Prize. Nobelprize.org. Праверана 7 кастрычніка 2008.
  3. ↑ The Nobel Prize Awarders. Nobel Foundation.
  4. ↑ The Nobel Prize. Nobelprize.org. Праверана 7 кастрычніка 2008.
  5. ↑ The Nobel Prize Award Ceremonies. Nobelprize.org. Архівавана з першакрыніцы 22 жніўня 2008. Праверана 7 кастрычніка 2008.
1901—1925

Жан Анры Дзюнан / Фрэдэрык Пасі (1901) • Элі Дзюкамен / Шарль Альбер Гоба (1902) • Уільям Рэндал Крымер (1903) • ІМП (1904) • Берта фон Зутнер (1905) • Тэадор Рузвельт (1906) • Эрнеста Тэадора Манета / Луі Рэно (1907) • Клас Понтус Арнальдсан / Фрэдрык Баер (1908) • Агюст Беернарт / Поль Анры Бенжамен д’Этурнель дэ Канстан (1909) • МБМ (1910) • Тобіас Асер / Альфрэд Герман Фрыд (1911) • Эліу Рут (1912) • Анры Лафантэн (1913) • МКЧК (1917) • Томас Вудра Вільсан (1919) • Леон Буржуа (1920) • Карл Яльмар Брантынг / Крысціян Ланге (1921) • ✯ Фрыцьёф Нансен (1922) • Джозеф Осцін Чэмберлен / Чарлз Гейтс Даўэс (1925)

1926—1950
1951—1975
1976—2000

Бэці Уільямс / Мэйрыд Карыган (1976) • Amnesty International (1977) • Анвар Садат / Менахем Бегін (1978) • Маці Тэрэза (1979) • Адольфа Перэс Эсківель (1980) • УВКААНСБ (1981) • Альва Мюрдаль / Альфонса Гарсія Роблес (1982) • Лех Валенса (1983) • Дэсманд Туту (1984) • УСПЯВ (1985) • Элі Візель (1986) • Оскар Арыяс Санчэс (1987) • МС ААН (1988) • Далай-лама (1989) • Міхаіл Сяргеевіч Гарбачоў (1990) • Аўн Сан Су Чжы (1991) • Рыгаберта Менчу (1992) • Нельсан Мандэла / Фрэдэрык Вілем дэ Клерк (1993) • Ясір Арафат / Шымон Перэс / Іцхак Рабін (1994) • Пагуошскія канферэнцыі / Джозеф Ротблат (1995) • Карлуш Белу / Жазэ Рамуш-Орта (1996) • МРСПМ / Джодзі Уільямс (1997) • Джон Х’юм / Дэвід Трымбл (1998) • Урачы без межаў (1999) • Кім Дэ Джун 2000)

2001—2025

ААН / Кофі Анан (2001) • Джымі Картэр (2002) • Шырын Эбадзі (2003) • Вангары Маатаі (2004) • МАГАТЭ / Махамед аль-Барадэі (2005) • Мухамад Юнус / Грэмін–Банк (2006) • Альберт Гор / IPCC (2007) • Марці Ахцісаары (2008) • Барак Абама (2009) • Лю Сяабо (2010) • Элен Джонсан-Серліф / Лейма Гбові / Тавакуль Карман (2011) • Еўрапейскі Саюз (2012) • Арганізацыя па забароне хімічнай зброі (2013) • Кайлаш Сацьяртхі / Малала Юсуфзай (2014) • Квартэт нацыянальнага дыялогу ў Тунісе (2015) • Хуан Мануэль Сантас (2016) •

Міжнародная кампанія за ліквідацыю ядзернай зброі (2017)

Поўны пералік • (1901—1925) • (1926—1950) • (1951—1975) • (1976—2000) • (2001—2025)

Прэміі
600px-Nobel medal dsc06171.jpg
Лаўрэаты
Камітэты і арганізацыі
Звязаныя артыкулы
Узята з "https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Нобелеўская_прэмія_міру&oldid=3222808"