Перайсці да зместу

Новы Запавет

Правіць спасылкі
З Вікіпедыі, свабоднай энцыклапедыі
Хрысціянства
Біблія
Тройца
Гісторыя хрысціянства
Хрысціянскае багаслоўе
Галіны хрысціянства

Но́вы Запаве́т (грэч. Καινὴ Διαθήκη, Kainē Diathēkē) — збор кніг, які ўяўляе сабой адну з дзвюх, разам са Старым Запаветам, частак Бібліі.

Гісторыя

[правіць | правіць зыходнік]

Зыходныя тэксты Новага Запавету, якія з’явіліся ў розны час, пачынаючы з другой паловы I стагоддзя н.э., былі напісаныя на грэчаскім кайнэ, якое лічылася агульнаўжывальнай мовай усходняга Міжземнамор’я ў першыя стагоддзі н.э. Канон Новага Запавету, які паступова сфармаваўся на працягу першых стагоддзяў хрысціянства, цяпер складаецца з 27 кніг — чатырох Евангелляў, якія апісваюць жыццё і пропаведзі Ісуса Хрыста, кнігі Дзеянняў апосталаў, якая з’яўляецца працягам Евангелля паводле Лукі, дваццаці аднаго паслання апосталаў, а таксама кнігі Адкрыцця Іаана Багаслова (Апакаліпсіс).

Tэксты Евангелляў зыходна былі ананімнымі[1] і аўтарства кожнага было ўзгоднена толькі ў пачатку другога стагоддзя[2]. У XVIII стагоддзі рашэнне пра аўтарства ўпершыню было пастаўлена пад сумненне[2].

Паняцце «Новы Запавет» упершыню згадваецца ў кнізе прарока Ераміі, калі Бог у адказ на непаслушэнства Ізраіля абяцае заключыць з народам Новы Запавет:

Вось настаюць дні, кажа Гасподзь, калі Я заключу з домам Ізраіля і з домам Юды новы запавет, не такі запавет, які Я заключыў з бацькамі іхнімі ў той дзень, калі ўзяў іх за руку, каб вывесці іх з зямлі Егіпецкай; той запавет Мой яны парушылі, хоць Я заставаўся ў еднасці з імі, кажа Гасподзь. А той запавет, які Я заключу з домам Ізраілевым пасля тых дзён, кажа Гасподзь: укладу закон Мой у іхнюю нутрыну і на сэрцах іх напішу яго, і буду ім богам, а яны будуць Маім народам.

— Ер 31:31-33

У Новым Запавеце паняцце «Новы Запавет» (лац.: Novum Testamentum) упершыню сустракаецца ў Евангеллі паводле Мацвея:

А калі яны елі: Ісус, узяўшы хлеб і дабраславіўшы, паламаў і, раздаючы вучням, сказаў: прымеце, ежце: гэта Цела Маё. І ўзяўшы чару, і падзякаваўшы, падаў ім і сказаў: пеце з яе ўсе; бо гэта Кроў Мая новага запавету, за многіх праліваная дзеля дараваньня грахоў.

— Мц 26:26-29

У апостальскіх пасланнях упершыню згадваецца Паўлам у першым і другім лістах да хрысціян Карынфу:

Бо я ад Самога Госпада прыняў тое, што і вам перадаў, што Гасподзь Ісус у тую ноч, у якую прададзены быў, узяў хлеб і, падзякаваўшы, разламаў і сказаў: «прымеце, ежце, гэта ёсць Цела Маё, за вас ламанае; гэта рабеце ў памяць пра Мяне». Гэтак сама і чару пасля вячэры, і сказаў: «гэтая чара ёсць новы запавет у Маёй Крыві; гэта рабеце, калі толькі будзеце піць, у памяць пра Мяне».

— 1 Кар 11:23-25

Ён даў нам здольнасць быць слугамі Новага Запавету, ня літары, а Духа, бо літара забівае, а Дух творыць жыццё.

— 2 Кар 3:6

Найбольш раннімі з тэкстаў Новага Запавету лічацца пасланні апостала Паўла, а найбольш познімі — творы Іаана Багаслова. Ірыней Ліёнскі лічыў, што Евангелле паводле Мацвея і Евангелле паводле Марка былі напісаныя ў той час, калі апосталы Пётр і Павел прапаведавалі ў Рыме (60-я гады н.э.), а Евангелле паводле Лукі трохі пазней.

Кнігі Новага Запавету

[правіць | правіць зыходнік]
Беларуская назва Грэчаская (кайнэ)
назва 		Лацінская
назва 		Скарачэнне[3]
Пераклад БПЦ Пераклад РКК Бел. Англ.
Святое Дабравесце паводле Матфея Евангелле паводле святога Мацвея Κατὰ Ματθαῖον ἄγιον Εὐαγγέλιον Evangelium secundum Matthaeum Мф, Мц Matt, Mt
Святое Дабравесце паводле Марка Евангелле паводле святога Марка Κατὰ Μᾶρκον ἄγιον Εὐαγγέλιον Evangelium secundum Marcum Мр, Мк Mark, Mk
Святое Дабравесце паводле Лукі Евангелле паводле святога Лукі Κατὰ Λουκᾶν ἄγιον Εὐαγγέλιον Evangelium secundum Lucam Лк Luke, Lk
Святое Дабравесце паводле Іаана Евангелле паводле святога Яна Κατὰ Ἰωάννην ἄγιον Εὐαγγέλιον Evangelium secundum Ioannem Іаан, Ян John, Jn
Дзеянні Святых Апосталаў Дзеі Апосталаў Πράξεις τῶν Ἀποστόλων Actus Apostolorum Дзеян, Дз Acts, Ac
Да Рымлян Пасланне святога Апостала Паўла Пасланне да Рымлянаў Πρὸς Ῥωμαίους Epistula ad Romanos Рым Rom, Ro
Да Карынфян першае Пасланне святога Апостала Паўла Першае пасланне да Карынцянаў Πρὸς Κορινθίους Αʹ Epistula I ad Corinthios 1 Кар 1 Cor, 1Co
Да Карынфян другое Пасланне святога Апостала Паўла Другое пасланне да Карынцянаў Πρὸς Κορινθίους Βʹ Epistula II ad Corinthios 2 Кар 2 Cor, 2Co
Да Галатаў Пасланне святога Апостала Паўла Пасланне да Галатаў Πρὸς Γαλάτας Epistula ad Galatas Гал Gal
Да Эфесян Пасланне святога Апостала Паўла Пасланне да Эфесцаў Πρὸς Ἐφεσίους Epistula ad Ephesios Эф Eph
Да Філіпійцаў Пасланне святога Апостала Паўла Пасланне да Філіпянаў Πρὸς Φιλιππησίους Epistula ad Philippenses Філ, Флп Phil, Php
Да Калосян Пасланне святога Апостала Паўла Пасланне да Каласянаў Πρὸς Κολοσσαεῖς Epistula ad Colossenses Кал Col
Да Фесаланікійцаў (Салунян) першае Пасланне святога Апостала Паўла Першае пасланне да Тэсаланікійцаў Πρὸς Θεσσαλονικεῖς Αʹ Epistula I ad Thessalonicenses 1 Фес, 1 Тэс 1 Thess, 1Th
Да Фесаланікійцаў (Салунян) другое Пасланне святога Апостала Паўла Другое пасланне да Тэсаланікійцаў Πρὸς Θεσσαλονικεῖς Βʹ Epistula II ad Thessalonicenses 2 Фес, 2 Тэс 2 Thess, 2Th
Да Цімафея першае Пасланне святога Апостала Паўла Першае пасланне да Цімафея Πρὸς Τιμόθεον Αʹ Epistula I ad Timotheum 1 Цім 1 Tim, 1Ti
Да Цімафея другое Пасланне святога Апостала Паўла Другое пасланне да Цімафея Πρὸς Τιμόθεον Βʹ Epistula II ad Timotheum 2 Цім 2 Tim, 2Ti
Да Ціта Пасланне святога Апостала Паўла Пасланне да Ціта Πρὸς Τίτον Epistula ad Titum Ціт Titus, Tit
Да Філімона Пасланне святога Апостала Паўла Пасланне да Філімона Πρὸς Φιλήμονα Epistula ad Philemonem Флм Philem, Phm
Да Яўрэяў Пасланне святога Апостала Паўла Пасланне да Габрэяў Πρὸς Ἑβραίους Epistula ad Hebraeos Гбр, Гебр Heb
Саборнае Пасланне святога Апостала Іакава Пасланне святога Якуба Ἐπιστολή Ἰακώβου Epistula Iacobi Як James, Jas
Першае Саборнае Пасланне святога Апостала Пятра Першае пасланне святога Пятра Πέτρου Αʹ Epistula I Petri 1 Пет, 1 Пт 1 Peter, 1Pe
Другое Саборнае Пасланне святога Апостала Пятра Другое пасланне святога Пятра Πέτρου Βʹ Epistula II Petri 2 Пет, 2 Пт 2 Peter, 2Pe
Першае Саборнае Пасланне святога Апостала Іаана Багаслова Першае пасланне святога Яна Ἰωάννου Αʹ Epistula I Ioannis 1 Ян 1 John, 1Jn
Другое Саборнае Пасланне святога Апостала Іаана Багаслова Другое пасланне святога Яна Ἰωάννου Βʹ Epistula II Ioannis 2 Ян 2 John, 2Jn
Трэцяе Саборнае Пасланне святога Апостала Іаана Багаслова Трэцяе пасланне святога Яна Ἰωάννου Γʹ Epistula III Ioannis 3 Ян 3 John, 2Jn
Саборнае Пасланне святога Апостала Іуды Пасланне святога Юды Ἐπιστολή Ἰούδα Epistula Iudae Іуд, Юда Jude
Апакаліпсіс, або Адкравенне святога Апостала Іаана Багаслова Апакаліпсіс святога Яна Ἀποκάλυψις Ἰωάννου Apocalypsis Ioannis Адкр Rev, Apoc, Ap

Беларускія пераклады

[правіць | правіць зыходнік]

Да пачатку XXI стагоддзя Біблію часткова перакладалі на беларускую мову каталіцкія і праваслаўныя святары, пратэстанты і свецкія перакладчыкі. У 2017 годзе, да 500-годдзя першай друкаванай кнігі на беларускай мове — Бібліі Скарыны, хрысціянскія канфесіі Беларусі прымеркавалі свае афіцыйныя выданні перакладаў на сучасную мову.

15 лістапада 2017 года Беларуская праваслаўная царква (БПЦ) прэзентавала ў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі свой пераклад Новага Запавету на беларускую мову. Гэта вынік саборнай перакладчыцкай дзейнасці членаў Біблейскай камісіі БПЦ, якія пачалі гэту работу 25 гадоў таму ў супрацоўніцтве з Біблейскім таварыствам у Беларусі. Пераклад зроблены са старажытнагрэчаскага тэксту, які традыцыйна ўжываецца ў праваслаўнай царкве. У працэсе сваёй работы Біблейская камісія аналізавала і ўлічвала ранейшыя спробы перакладу Свяшчэннага Пісання на беларускую мову. Выкарыстоўваліся таксама розныя пераклады Бібліі на рускую, украінскую, польскую, англійскую і іншыя мовы[4].

Каталіцкая царква ў Беларусі таксама пераклала Новы Запавет на сучасную беларускую мову. Новае выданне паказалі ў мінскім Чырвоным касцёле 25 лістапада 2017 года. Працавала над тэкстамі секцыя па перакладзе пры Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў у Беларусі. Каманда з дзевяці чалавек, паралельна займаючыся яшчэ іншымі тэкстамі, перакладала Біблію з 2002 года[5].

Зноскі

  1. ↑ Harris, Stephen L., Understanding the Bible. Palo Alto: Mayfield. 1985.
  2. ↑ а б Donald Guthrie, New Testament Introduction (Leicester, England: Apollos, 1990), pp. 37-40
  3. ↑ Глядзіце таксама Скарачэнні назваў біблейскіх кніг.
  4. ↑ blr.belta.by
  5. ↑ Каталіцкая царква пераклала Новы Запавет на сучасную беларускую мову(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 2 чэрвеня 2021. Праверана 29 мая 2021.

Тэксты і пераклады

[правіць | правіць зыходнік]

Літаратура

[правіць | правіць зыходнік]
Узята з "https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Новы_Запавет&oldid=5091067"