Палац Румянцавых — Паскевічаў

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Палац
Палац Румянцавых і Паскевічаў
Палацава-паркавы комплекс ў Гомелі. Фасад палаца.jpg
Галоўны фасад палаца
Каардынаты: 52°25′20″ пн. ш. 31°00′59″ у. д. / 52.422222° пн. ш. 31.016389° у. д. (G) (O) (Я)52°25′20″ пн. ш. 31°00′59″ у. д. / 52.422222° пн. ш. 31.016389° у. д. (G) (O) (Я)
Краіна Беларусь
Горад Гомель
Будаўніцтва 17771796 гады
Статус Ахоўная шыльда гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 310Г000044шыфр 310Г000044

Палац Румянцавых і Паскевічаў (Гомель)
Палац Румянцавых і Паскевічаў
Палац Румянцавых і Паскевічаў

Палац Румянцавых і Паскевічаў — помнік архітэктуры XVIII—XIX стагоддзяў, галоўная славутасць горада Гомеля, кампазіцыйны цэнтр Гомельскага палацава-паркавага ансамбля, які ўключае, апроч палаца, гарадскі парк, Петрапаўлаўскі сабор, капліцу-магільны склеп і інш.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Палац быў пабудаваны на месцы драўлянага замка, які пабудаваў апошні гомельскі стараста Міхаіл Фрэдэрык Чартарыйскі з роду Чартарыйскіх.

Палац пры Румянцавых[правіць | правіць зыходнік]

Збудаваны ў 17771796 гадах вялікім рускім палкаводцам П. А. Румянцавым[1], якому Гомель быў падораны імператрыцай Кацярынай II «для забавы». Архітэктарам палаца быў, відаць, Іван Староў, які праславіўся будаўніцтвам Таўрыйскага палаца, Казанскага сабора і Троіцкага сабора Аляксандра-Неўскай лаўры(руск.) бел. ў Санкт-Пецярбургу. Сярод аўтараў праекта таксама называюць архітэктара Юрыя Фельтэна(руск.) бел., вучня Растрэлі[2]. Непасрэдна працэсам будаўніцтва палаца кіраваў архітэктар Я. М. Аляксееў[1], а кансультаваў яго Карл Бланк(руск.) бел.[1][3].

Адной з крыніц натхнення для архітэктараў была віла Ратонда(руск.) бел. знакамітага італьянскага архітэктара Андрэа Паладзіа.

Пабудаваны палац стаў адным з ранніх узораў рускага паладзіянства. Ён уяўляў сабой кампактны двухпавярховы будынак на высокім цокалі, завершаны ў цэнтры кубападобным бэльвэдэрам. Кампазіцыйным цэнтрам палаца стала квадратная зала з купалам.

Знешні дэкор палаца быў цалкам выкананы ў стылі ранняга класіцызму. Галоўным упрыгожваннем фасадаў былі порцікі карынфскага ордару — чатырохкалонны парадны і шасцікалонны паркавы. Па ўсім перыметры будынка прастакутныя аконныя праёмы, размешчаныя ў два шэрагі, чаргаваліся з пілястрамі, што надавала палацу велічную манументальнасць.

На высокім першым паверсе размяшчаліся выключна парадныя памяшканні, на другім — жылыя пакоі, а цокальны выкарыстоўваўся для гаспадарчых патрэб і размяшчэння прыслугі.

Пасля смерці Румянцава палац атрымаў у спадчыну яго сын — вядомы дыпламат, дзяржаўны дзеяч і мецэнат Мікалай Румянцаў.

Мікалай Пятровіч Румянцаў запрасіў з Англіі архітэктара Джона Кларка, які жыў і працаваў у Гомелі з 1800 па 1826 годы. Кларк не толькі перабудаваў палац Румянцава, але таксама спраектаваў фактычна ўсю архітэктуру Гомеля першай паловы ХIХ стагоддзя, у тым ліку рэалізаваў праект Петрапаўлаўскага сабора. У ходзе перапланіроўкі і рэканструкцыі палаца, якая прайшла з 1800 па 1805 годы, Кларк злучыў службовыя флігелі з галоўным будынкам галерэямі[1], упрыгожанымі порцікамі іанічнага ордара[4].

Мікалай Румянцаў захоўваў у палацы найбагатую калекцыю кніг, якая пасля яго смерці стала асновай для стварэння Расійскай дзяржаўнай бібліятэкі(руск.) бел. ў Маскве.

У 1826 Мікалай Румянцаў памёр, і палац перайшоў другому сыну П. А. Румянцава — Сяргею Пятровічу Румянцаву(руск.) бел., які ўжо ў 1828 годзе аддаў замак у заклад, а ў 1834 — прадаў яго ў казну.

Палац на палатне М. Залескага (XIX стагоддзе)

Палац пры Паскевічах[правіць | правіць зыходнік]

Вежа палаца Румянцавых — Паскевічаў, выгляд з боку ракі Сож

У 1834 палац за 800 тысяч рублёў быў выкуплены вядомым рускім палкаводцам І. Ф. Паскевічам. Пры ім у 1837—1851 гадах пад кіраўніцтвам польскага архітэктара Адама Ідзкоўскага(руск.) бел. была ажыццёўлена рэканструкцыя палаца і разбіты пышны парк[1][5].

Перабудову палаца Ідзкоўскі пачаў з флігеляў. У паўночным флігелі быў надбудаваны трэці паверх, зменена ўнутраная планіроўка, з фасада прыбраныя порцік іанічнага ордара. Паўднёвы флігель палаца быў разабраны да аснавання — на яго месцы Ідзкоўскі ўзвёў чатырохпавярховую вежу (з 1850 па 1851 гады). Вежа вышынёй 32 метры мела гадзіннікавы механізм на апошнім паверсе, а таксама веранду з балконам. Гэта збудаванне, якое некалькі выбіваецца з агульнай архітэктуры будынка, стваралася як асабістая рэзідэнцыя Паскевіча. Тут размяшчалася бібліятэка гаспадара дома, захоўвалася калекцыя твораў мастацтва[6]. Паскевіч вядомы як уладальнік найбагацейшай калекцыі прадметаў даўніны, карцін, антыкварыяту, значная частка якой захоўвалася ў гомельскім палацы.

Ідзкоўскі таксама ўнёс змены ў архітэктуру галоўнага будынка: былі пераробленыя паўкруглыя вокны бельведэра, зменены франтон шасцікалоннага[1] порціка, які выходзіць на раку Сож. Акрамя таго ён прыбудаваў да гэтага фасада будынка веранду. У ходзе рэканструкцыі на карнізах галоўнага будынка палаца і галерэй былі ўсталяваныя статуі[6].

Працы па афармленні інтэр'ераў палаца курыраваў італьянскі архітэктар Вінцэнта Вінцэнці[6][7].

Апошнія ўладальнікі сядзібы — сын фельдмаршала Фёдар Паскевіч(руск.) бел. і яго жонка Ірына.

Традыцыі ўладкавання палаца, калекцыянавання былі працягнутыя і Фёдарам Паскевічам. Па яго жаданні ў II палове XIX стагоддзя ў паўночным рызаліце палаца была ўладкованая дамавая царква ў гонар Іаана Багаслова і Св. Лізаветы. У цэнтральнай частцы змянілі ганак з боку горада, быў пабудаваны цяпер існы пандус. У далейшым, аж да пачатку XX стагоддзя, Палац захоўваў свой выгляд без значных змен.

Пасля рэвалюцыі палац быў канфіскаваны і яго калекцыі сталі асновай створанага ў 1919 годзе Гомельскага абласнога краязнаўчага музея, а Ірына Паскевіч была пераселена ў невялікую кватэру.

Палац-музей[правіць | правіць зыходнік]

Помнік М. П. Румянцаву перад палацам

Няпроста складваўся лёс палацавых калекцый у дваццатым стагоддзі. У сакавіку 1919 пажарам будынку палаца і калекцыям быў нанесены значны ўрон. Вялікую шкоду нанеслі палацу-музею і цэласнасці яго калекцый гады Вялікай Айчыннай вайны, у перыяд якой музейныя каштоўнасці былі эвакуіраваны, а ў чэрвені 1946 фонды вернутыя ў Гомель, але апынулася, што з эвакуяваных прадметаў засталося каля 200 экспанатаў, хоць у фондах гомельскага музея ў даваенны час налічвалася 7540 экспанатаў — значная частка музейнага фонду была згубленая.

Палац, які таксама пацярпеў падчас Вялікай Айчыннай вайны, быў адноўлены пасля перамогі і ў ім размясціліся музей і Палац піянераў. У пачатку 1945 музею было адведзена 5 пакояў у левым флігелі палаца, а 15 лютага 1946 года — адкрыта першая пасля Вялікай Айчыннай вайны экспазіцыя музея. У 1952 музей стаў называцца «Гомельскі абласны краязнаўчы музей». Вежа палаца (правае або паўднёвае крыло) была вернута музею пасля аднаўлення ў снежні 1970 года. У 50-я-80-я гады музей быў правадніком палітыкі Камуністычнай партыі. У 1978 музею было перададзена капліца і пахавальня (падземны склеп) князёў Паскевічаў.

У 1995 годзе было прынята рашэнне аб правядзенні рэстаўрацыйных работ, у выніку якіх былі адноўлены інтэр'еры пакояў палаца XVIII—XIX стагоддзяў.

У 1997 годзе музею была перададзена так званая «Паляўнічая хатка» («Паляўнічы домік»[1]) — помнік архітэктуры XIX стагоддзя, у якой пасля рэстаўрацыі будынка размясціўся мастацкі аддзел музея. Частка палаца — грот, была перададзена музею па рашэнні Гомельскага аблвыканкама ў маі 1998 года, цэнтральная частка палаца — у лістападзе 1999 года. У верасні 2004 года пасля рэстаўрацыі адкрыты для наведвальнікаў Цэнтральная частка палаца Румянцавых і Паскевічаў. У сувязі з рэарганізацыяй ў 2006 годзе абласны краязнаўчы музей быў паэтапна ператвораны ў дзяржаўную гісторыка-культурную ўстанову «Гомельскі палацава-паркавы ансамбль».

У студзені 2007 года на франтоне палаца былі ўсталяваныя шэсць антычных скульптур, якія з'явіліся пасля рэканструкцыі палаца пры Іване Паскевічы, праведзенай Адамам Ідзкоўскім, былі прыбраны ў студзені 1856 года па загадзе Фёдара Паскевіча, а потым зніклі ў перыяд войнаў. Скульптуры Еўрыпіда, Афрадыты, Афіны, Арэса, Німфы і Бахуса выкананы з мармуровай крошкі, белага цэменту і кварцавага пяску, важаць 1000—1300 кілаграм. Аўтар статуй — беларускі скульптар Віктар Смоляр[8].

У наш час у музеі захоўваецца ўсяго каля 300 прадметаў калекцыі Паскевіча. Сярод іх — палотны Я. Сухадольскага, І. Крамскога, У. Машкова(руск.) бел., М. Залескага, скульптурныя творы Б. Торвальдсена, А. Кановы, бронзавыя гадзіннікі і кандэлябры. Пры гэтым калекцыя музея пастаянна павялічваецца. У прыватнасці, у 2009 годзе яе папоўнілі каля 2000 прадметаў[9].

У 2010 годзе ў палацы адкрыліся рэстаўрацыйныя майстэрні[10].

Архітэктура[правіць | правіць зыходнік]

Палац у нашы дні

Палац уяўляе сабою кампактны двухпавярховы будынак на высокім цокалі, завершаны ў цэнтры кубаподабным бельведэрам з вялікім купалам. Вонкавы дэкор палаца быў цалкам выкананы ў стылі ранняга класіцызму. Галоўным упрыгожваннем фасадаў былі порцікі карынфскага ордара — четырохкалонны парадны і шасцікалонны паркавы. Па ўсім перыметры будынка прамавугольныя аконныя праёмы, размешчаныя ў два шэрагі, чаргаваліся з пілястрамі, што надавала палацу велічную манументальнасць.

Інтэр'ер[правіць | правіць зыходнік]

Белая гасціная

На высокім першым паверсе размяшчаліся выключна парадныя памяшканні, на другім — жылыя пакоі, а цокальны выкарыстоўваўся для гаспадарчых патрэб і размяшчэння прыслугі.

Парк[правіць | правіць зыходнік]

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Сучасны парк вакол палаца быў закладзены падчас рэстаўрацыі 1837-51 гадоў. З розных рэгіёнаў Расіі і з-за мяжы завозіліся розныя пароды дрэў і кустоў, у тым ліку і экзатычных, ажыццяўлялася разбіўка алей. У гэты ж перыяд фарміраваліся рамантычныя куткі парку. Рэчышча старажытнай рачулкі Гамяюк было ператворана ў Лебядзіную сажалку, уладкоўваліся газоны з кветнікамі, гроты, альтанкі, фантаны, у паркавых алеях ўсталявалі копіі антычнай скульптуры.

У 1842—1922 гадах на тэрасе парку палаца знаходзіўся помнік князю Юзафу Панятоўскаму працы Бертэля Торвальдсена, які прызначаўся для Варшавы і вывезены Паскевічам з крэпасці Модлін. У 1921 годзе пасля Рыжскага мірнага дагавора, які прадугледжваў вяртанне Польшчы культурных каштоўнасцяў, вывезеных з яе пасля 1772, помнік быў вернуты ў Варшаву.

У 1996 годзе ў парку насупраць палаца быў усталяваны помнік Мікалаю Румянцаву працы скульптара М. А. Рыжанкова[11]. На помніку Румянцаў паказаны з планам пабудовы горада, на якім крыжам адзначаны будучы Петрапаўлаўскі сабор. Помнік упрыгожвае герб роду Румянцавых з дэвізам «Не толькі зброяй»[12].

Сучасны парк[правіць | правіць зыходнік]

Плошча парку каля 25 га. Размешчаны ён на абрывістым беразе паўнаводнага Сожа і яра з ручаём Гомій. Большая частка парку — пейзажная і толькі перад галоўным фасадам палаца ён мае рэгулярны характар[13].

Насаджэнні парку складаюцца з мясцовых і прывезеных відаў раслін. Тут можна сустрэць дуб, граб, клён, ясень, лістоўніцу, каштан, акацыю, а таксама рэдкія пароды пірамідальнага дуба, веймутавай хвоі, ніцага ясеню, маньчжурскага арэха і інш. Розныя пароды дрэў па-майстэрску скампанаваныя ў маляўнічыя групы, якія ўзмацняюць эфект ўспрымання пейзажу[13].

Рэстаўрацыя ў 20 стагоддзі[правіць | правіць зыходнік]

Гарматы ў паўднёвай частцы палаца

У 1995 годзе было прынята рашэнне пра правядзенне рэстаўрацыйных прац, у выніку якіх былі адноўлены інтэр'еры пакояў палаца XVIII—XIX стагоддзяў.

Да рэвалюцыі над палацам былі ўстаноўлены шэсць скульптур антычных богаў. Затым яны былі згублены, і ў 2006 годзе былі ўстаноўлены кампіляцыі — скульптуры Эўрыпіда, Афрадыты, Афіны, Арэса, Німфы і Бахуса з мармуровай крошкі, белага цэменту і кварцавага пяску, вагай 1000—1300 кілаграм, прымацаваны да франтона будынка. Перад цэнтральным уваходам быў устаноўлены помнік Н. П. Румянцаву.

Палац у сімволіцы Беларусі[правіць | правіць зыходнік]

Палац на купюры 20 тысяч беларускіх рублёў 2002 года выпуску
Палац на паштовай марцы Беларусі

Зноскі

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Лазука Б.А. Беларуская архітэктура XIX - пачатку XX стагоддзя // Гісторыя сусветнага мастацтва. Рускае і беларускае мастацтва XIX - пачатку XX стагоддзя — Беларусь, 2011. — С. 350-352. — 430 с. — ISBN 978-985-01-0880-7.
  2. Андрей Самусик Дворцово-парковый комплекс Румянцевых-Паскевичей. "Отдых и путешествия", № 12, 2002 г.. Архівавана з першакрыніцы 14 сакавіка 2014. Праверана 14 сакавіка 2014.
  3. Татьяна Литвинова Дворец Румянцевых и Паскевичей в Гомеле. Информационный бюллетень IATP, № 10 (апрель-июнь 2004 г.). Архівавана з першакрыніцы 14 сакавіка 2014. Праверана 14 сакавіка 2014.
  4. Дворцово-парковый ансамбль г. Гомель (кадастр). Национальное агентство по туризму. Архівавана з першакрыніцы 15 сакавіка 2014. Праверана 15 сакавіка 2014.
  5. История, Гомельский дворцово-парковый ансамбль
  6. 6,0 6,1 6,2 А.С.Кузьмич История формирования дворцово-паркового ансамбля Румянцевых, Паскевичей. Гомельская городская централизованная библиотечная система. Архівавана з першакрыніцы 14 сакавіка 2014. Праверана 15 сакавіка 2014.
  7. Гомельские укрепления. Форты Гродненской Крепости. Архівавана з першакрыніцы 14 сакавіка 2014. Праверана 14 сакавіка 2014.
  8. Сергей Вершинин 150 лет спустя…. Гомельские ведомости (2013-01-28). Архівавана з першакрыніцы 14 сакавіка 2014. Праверана 15 сакавіка 2014.
  9. Фонды дворца Румянцевых и Паскевичей в Гомеле обогатились тысячами предметов, Naviny.By
  10. На минском часовом заводе «Луч» начат выпуск GPS-навигаторов, Народная газета
  11. Александр Рогалёв Гомельские курьёзы. Памятник княгине Ирине Ивановне Паскевич. Блог Александра Рогалёва (2013-12-15). Архівавана з першакрыніцы 15 сакавіка 2014. Праверана 15 сакавіка 2014.
  12. Дворцово-парковый ансамбль Гомеля (текст для гидов-экскурсоводов). Гомельская область (информационный портал). Архівавана з першакрыніцы 15 сакавіка 2014. Праверана 15 сакавіка 2014.
  13. 13,0 13,1 Палац Румянцавых — Паскевічаў на сайце Глобус Беларусі (руск.) 
  14. В Беларуси вводится 20-тысячная купюра, Podrobnosti.Ua
  15. Список почтовых марок Беларуси. Belarussiancollection.Com. Архівавана з першакрыніцы 14 сакавіка 2014. Праверана 14 сакавіка 2014.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Commons