Палачаны

Аграгарадок Палачаны Краіна Беларусь Вобласць Мінская Раён Маладзечанскі Сельсавет Палачанскі Каардынаты 54°13′34″ пн. ш. 26°43′18″ у. д. Насельніцтва ▼839 чал. (2019) Часавы пояс UTC+3 Тэлефонны код +375 176 Паштовыя індэксы 222312 Аўтамабільны код 5 Палачаны Палачаны

Палачаны на Вікісховішчы

Палача́ны (трансліт.: Palačany, руск.: Полочаны) — аграгарадок у Беларусі, у Маладзечанскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Палачанскага сельсавета.

Геаграфія

Знаходзіцца за 15 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада Маладзечна, за 88 км ад Мінска. Праз аграгарадок пралягае аўтамабільная дарога Р56. На поўдзень ад Палачан працякае канава Быстрая і рака Заходняя Бярэзіна. Чыгуначная станцыя на лініі Маладзечна — Ліда.

Гісторыя

Упершыню ўпамінаецца ў 1434 г., калі вялікі князь літоўскі Жыгімонт Кейстутавіч «дае и даруе вечными часы» сяло Палачанкі вялікаму чашніку літоўскаму і старосце крэўскаму Судзімонту Доргевічу.

У 1575 г. сяло — шляхецкая ўласнасць у Ашмянскім павеце Віленскага ваяводства.

У 1738 г. ўласнасць Антонія Юзафа Сулістроўскага. У тым жа годзе ён разам са сваёй жонкай Тэрэзай аднавілі грэка-каталіцкую царкву ў Палачанах.

Касцёл у Аборку (фота пач. ХХ ст.)

У 1773 годзе рыма-каталіцкі касцёл з Груздава быў перанесены ў фальварак Аборак, які знаходзіцца ў сучасных межах Палачанаў. Касцёл быў цэнтрам культу святога Роха, у ім знаходзіўся абраз гэтага святога, што лічыўся цудадзейным. Адзін з абразоў у касцёле - Маці Божай з Дзіцём - праўдападобна напісаў Францішак Смуглевіч.

Пасля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у Расійскай імперыі, вёска ў Ашмянскім павеце Віленскай губерні.

Сядзіба ў Аборку (мал. кан. ХІХ ст.)

6 лістапада 1800 года ў фальварку Аборак нарадзіўся гісторык, публіцыст і выдавец Леанард Ходзька. У 1847-1850 гадах там жыў паэт, філамат Тамаш Зан.

У 1866 г. Палачаны - цэнтр маёнтка, у вёсцы 66 рэвізскіх душ, уласнасць Сулістроўскага. У 1866 годзе збудаваная мураваная праваслаўная царква.

У 1-й пал. 1880-х гг. вёска, 10 двароў, 155 жыхароў, цэнтр Палачанскай воласці. У вёсцы размяшчаліся валасное праўленне, народнае вучылішча, праваслаўная капліца, піцейны дом, за 5 вёрст ад вёскі — вінакурны завод. У 1897 г. 25 двароў, 180 жыхароў. У пач. XX ст. сяло, 206 дзее. зямлі, цэнтр воласці і сельскай грамады.

У 1904 г. 180 жыхароў, маёнтак Аляксандра Любанскага, які меў 274 дзесяцін зямлі. У рэвалюцыю 1905—07 гг. Смаргонская акруговая арганізацыя РСДРП у 1906 г. мела ў 4 вёсках Палачанскай воласці 25 прыхільнікаў. Яны вялі сярод сялян палітычную прапаганду, арганізоўвалі мітынгі. У воласці баставала 70 парабкаў, 8 з іх былі арыштаваны.

У 1902-1907 гг збудаваная Балагое-Сядлецкая чыгунка, у 1906 годзе пачаўся рух цягнікоў праз станцыю Палачаны.

Станцыя і вёска Палачаны (аэрафотаздымак перыяду І Сусветнай вайны)

Падчас Першай Сусветнай вайны Палачаны знаходзіліся недалёка ад фронта па расійскім баку, станцыя стала лагістычнай базай расійскага войска. 9 (22) верасня 1917 года ў Палачанах памёр заснавальнік першай беларускай тэатральнай трупы Ігнат Буйніцкі.

З лютага да снежня 1918 года сяло акупіравана войскамі Германіі. З 1920 года ў Сярэдняй Літве.

У 1920/21 навучальным годзе ў Палачанах існавала беларуская школа. У 1921 годзе настаўнікі Канстанцін Філіповіч і Ганна Шпакова звольненыя польскімі ўладамі.

З 1921 года ў складзе Польшчы, цэнтр Палачанскай гміны Ашмянскага павета Навагрудскага ваяводства, з 1922 - Віленскай зямлі, у вёсцы 40 двароў, 304 жыхары, у фальварку 4 двары, 77 жыхароў. З 1926 года ў Маладзечанскім павеце.

З 1939 г. ў БССР, з 12.10.1940 г. цэнтр сельсавета Маладзечанскага раёна Вілейскай вобласці. У З канца чэрвеня 1941 да пачатку ліпеня 1944 года акупіраваны нацыстамі, якія ў 1941 г. расстралялі 12 савецкіх актывістаў і З камсамольцаў.

З 20 верасня 1944 года ў Маладзечанскай, з 20 студзеня 1960 года ў Мінскай абласцях. У 1965 годзе ў вёску сселена в. Баршчы (29 двароў, 82 жыхары), у 1966 г. — в. Чарапы (39 двароў, 116 жыхароў). У вёсцы размяшчалася цэнтральная сядзіба калгаса «50-годдзе Кастрычніка».

У пасляваенны час касцёл быў зачынены, а яго будынак паступова прыйшоў у заняпад.

З 1991 года ў незалежнай Беларусі. У 2000 годзе 424 двары.

1 мая 2007 года кансэкраваны касцёл святога Роха ў Палачанах.

Насельніцтва

Год Колькасць 1999 1 066 2009 972 2019 839

Інфраструктура

У 2011 годзе працуюць сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, З магазіны.

Славутасці

• Каменны крыж перыяду позняга сярэднявечча, за 1,5 км на поўнач ад вёскі, справа ад дарогі на в. Зоранька —  Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 613В000309
• Царква Раства Багародзіцы (1866)
• Будынак чыгуначнай станцыі Палачаны (пачатак XX ст.)
• Касцёл Святога Роха (2006)
• Хрысціянскія могілкі

Страчаная спадчына

• Касцёл Святога Роха (1773)

• 
  Царква Раства Багародзіцы
• 
  Касцёл Святога Роха
• 
  Станцыя
• 
  Дрэва з каменным крыжам каля яго

Літаратура

• Палачаны // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — С. 541. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
• Палачаны // Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 8: Мінская вобласць, кн. 3 / рэдкал.: Т. У. Бялова (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2012. — 624 с.: іл. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-11-0636-9.

Спасылкі

• radzima.org
• Палачаны на сайце Глобус Беларусі (руск.)