Любэшыў

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Населены пункт
Любэшыў
Любешів

Lyubeshiv aerial photo.jpg

Краіна
Вобласць
Раён
Каардынаты
Заснаваны
Першае згадванне
Плошча
3,39 км²
Насельніцтва
7645 чалавек (2011)
Часавы пояс
Тэлефонны код
+380 3362
Паштовы індэкс
44200
Аўтамабільны код
АС
Любэшыў на карце Украіны ±
Любэшыў (Украіна)
Любэшыў
Любэшыў (Валынская вобласць)
Любэшыў

Любэшы́ў (укр.: Любешів), або Любяшоў — г.п. ва Украіне, на рацэ Стаход. Адміністрацыйны цэнтр Любэшыўскага раёна Валынскай вобласці. Насельніцтва 7645 чал. (2011). Знаходзіцца за 138 км ад Луцка, за 50—60 км ад чыгуначных станцыяў Маневічы і Камень-Кашырскі. Праз мястэчка праходзіць аўтамабільны шлях Р14, якім можна дабрацца да міжнароднага пункту пропуску Дольск на беларуска-ўкраінскай граніцы.

Любяшоў — магдэбургскае мястэчка гістарычнай Піншчыны (частка Берасцейшчыны), на захадзе Палесся. У тутэйшым калегіуме піяраў навучаўся Тадэвуш Касцюшка.

Назва[правіць | правіць зыходнік]

Тапонім «Любэшыў», або «Любяшоў», відаць, утварыўся ад славянскай асновы «люб» (любы)[1]. Паводле народнага падання, заснавальнікам першага паселішча на тэрыторыі цяперашняга мястэчка быў паляўнічы Любаш, які жыў у XV ст. Любаш служыў пры двары тураўскага шляхціча Верлі. Верля меў дачку Ядвігу, якую хацеў выдаць за сына князя Сапегі. Але Ядвіга, незважаючы на волю бацькоў, закахалася ў паляўнічага Любаша, таму ім давялося ўцякаць далёка ад дому і пасяліцца на беразе невялікай рэчкі, аточанай лясамі і балотамі[2].

У часы валодання Дольскіх мястэчка часцей звалі Новым Дольскам (Стары Дольск знаходзіцца цяпер каля граніцы з Беларуссю).

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Кляштар капуцынаў, абмеры

Першы пісьмовы ўспамін пра маёнтак Любяшоў змяшчаецца ў Літоўскай метрыцы і датуецца 18 верасня 1484. Пад 1516 паселішча значыцца ў судовым дакуменце «Пастанова па скаргах княгіні Пятрухны Глінскай і яе сястры Варвары Станковіч на іх зяця Юрыя Рачка, суддзю Бельскага, які ўхіляецца ад падзелу Любяшова і іншых маёнткаў, што засталіся па іх маці». Гэта хіба што першая згадка пра род Глінскіх, які ўвайшоў у беларускую літаратуру дзякуючы Вінцэнту Дуніну-Марцінкевічу і яго гумарыстычнаму твору «Пінская шляхта»[2]. У 1547 мясцовасць перайшла да Льва Абразцова. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (15651566) Любяшоў увайшоў у склад Пінскага павета Берасцейскага ваяводства[2]. У 1653 мястэчка спалілі татары.

У 1686 Ян Караль Дольскі заснаваў у Любяшове калегіум айцоў піяраў, які зрабіўся значным адукацыйным цэнтрам у эпоху асветніцва (у 1788 тут вучыліся 75 юнакоў[3]), здабыў славу важнага еўрапейскага вучылішча. Калегіум прымаў у свае лавы не толькі шляхецкіх дзяцей, але і звычайных сялян, навучаліся тут каталікі побач з праваслаўнымі, пратэстантамі і іўдзеямі, у сценах вучылішча не мела месца дыскрымінацыя ані паводле рэлігійнай, ані паводле нацыянальнай прыналежнасці. У 1693 кароль і вялікі князь Ян Сабескі надаў мястэчку Магдэбургскае права[2][4].

У 17531758 у Любяшоўскім піярскім калегіуме навучаўся Тадэвуш Касцюшка. У 1756 уладальнікам мястэчка зрабіўся Ян Антоній Чарнецкі, які разам з сваёй жонкай Феліцыянай заснаваў тут кляштар капуцынаў. 5 мая таго ж года ў мястэчка прыбылі першыя манахі.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Любяшоў апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, дзе стаў цэнтрам воласці Пінскага павета Мінскай губерні. У 1817 кляштар капуцынаў моцна пацярпеў ад пажару. У 1826 расійскія ўлады ператварылі піярскі калегіум у павятовую вучэльню[5]. У 1832 па здушэнні вызваленчага паўстання царскія ўлады скасавалі кляштар капуцынаў. Да 1942 у Любяшове рэгулярна праводзілася 3 кірмашы, пазней — 4[6]. Станам на 1859 у мястэчку быў 531 двор[7].

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Любяшоў увайшоў у склад міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стаў цэнтрам гміны Пінскага павета Палескага ваяводства. У 1935 у мястэчку пачаў дзейнічаць кляштар капуцынаў усходняга (славянскага) абраду, які размясціўся ў колішніх піярскіх мурах.

У 1939 улады СССР перадалі Любэшыў у склад УССР, дзе з 1940 ён стаў цэнтрам раёна. У Другую сусветную вайну з 29 чэрвеня 1941 да 5 сакавіка 1944 мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

Насельніцтва[правіць | правіць зыходнік]

Турыстычная інфармацыя[правіць | правіць зыходнік]

Славутасці[правіць | правіць зыходнік]

  • Калегіум піяраў (1753—1758)
  • Касцёл Святога Францішка і кляштар капуцынаў (1756—1758)
  • Сядзіба Чарнецкіх, брама (XVIII ст.)

Страчаная спадчына[правіць | правіць зыходнік]

  • Касцёл піяраў (XVIII ст.; зруйнаваны бальшавікамі па 1978)
  • Царква Праабражэння Гасподняга (XIX ст.)

Вядомыя асобы[правіць | правіць зыходнік]

Ураджэнцы[правіць | правіць зыходнік]

Жыхары[правіць | правіць зыходнік]

Цікавыя факты[правіць | правіць зыходнік]

  • Метрычныя кнігі тутэйшай царквы Праабражэння Гасподняга за 18401859 знаходзяцца ў Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі

Зноскі

  1. Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Мн.: Изд-во БГУ, 1974. С. 216.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Уладзімір Міхневіч. На паўднёвых рубяжах Княства — Любяшоўшчына // «Беларуская рэдакцыя Польскага Радыё», 5 верасня 2009.
  3. Андрэй Самусік. Любяшоўскі піярскі калегіум // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 230.
  4. 4,0 4,1 Бірюліна О. 525 годів від часу першої писемної згадки про смт. Любешів (1484) Волинської області // Календар знаменних і пам'ятних дат Волині на 2009 рік. — Луцьк, 2008. — С. 140—143.
  5. Андрэй Самусік. Любяшоўскі піярскі калегіум // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 231.
  6. Соркіна I. Мястэчкі Беларусі ў канцы ХVІІІ — першай палове ХІХ ст. — Вільня: ЕГУ, 2010. С. 122.
  7. Соркіна I. Мястэчкі Беларусі ў канцы ХVІІІ — першай палове ХІХ ст. — Вільня: ЕГУ, 2010. С. 379.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]