Пухавіцкі раён

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Пухавіцкі раён
Герб
Coat of Arms of Marjina Horka, Belarus.png
Сцяг
Flag of Marjina Horka.png
Краіна

Беларусь

Уваходзіць у

Мінская вобласць

Адміністрацыйны цэнтр

Мар'іна Горка

Афіцыйныя мовы

Родная мова: беларуская 60,2 %, руская 36,4 %
Размаўляюць дома: беларуская 30,92 %, руская 64,47 %[1]

Насельніцтва (2009)

69 427 чал,[1] (6-е месца)

Шчыльнасць

28,44 чал./км² (10-е месца)

Нацыянальны склад

беларусы — 84,66 %,
рускія — 11,05 %,
украінцы — 2,56 %,
іншыя — 1,73 %[1]

Плошча

2 442,23[2] км²
(4-е месца)

Вышыня
над узроўнем мора
 • Найвышэйшы пункт



 236 м

Пухавіцкі раён на карце

Афіцыйны сайт
Commons-logo.svg Пухавіцкі раён на Вікісховішчы

Пухавіцкі раён (афіц. транс.: Puchavicki rajon) — адміністрацыйная адзінка Мінскай вобласці. Раённы цэнтр — Мар'іна Горка.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Старажытная гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Гарадзішча з сямейным пахаваннем Ельскіх

Прыкладна 10 тыс. г. да н.э. з'явіліся першыя людзі на тэрыторыі раёна.

У 8-9 стст. рассяленне ўсходнеславянскага племені дрыгавічоў на тэрыторыі раёна.

Полацкае княствы[правіць | правіць зыходнік]

У пачатку 12 ст. Ігуменшчына (Пухавіччына) у складзе Менскага княства Полацкай зямлі.

У 13 ст. землі Пухаўшчыны ў складзе Менскага і Свіслацкага ўдзела.

Да 14 ст. Пухавіччына ў складзе Полацкага княства.

Вялікае Княства Літоўскае[правіць | правіць зыходнік]

Касцёл езуітаў у Блоні. Малюнак 19 ст. (з кнігі А. Кулагіна «Каталіцкія храмы на Беларусі»).

У сярэдзіне 14 ст. Пухавіччына ўвайшла ў склад Вялікага Княства Літоўскага.

У 1492 г. упершыню ў дакументах упамінаецца паселішча Шацк.

У 15 - 16 стст. расяленне татар у воласці Бакша (Дукора, Блонь). Пасяленні Блужа, Дукора, Пухавічы, Цітва, Шацк ужо пазначаны геаграфічных картах Усходняй Еўропы.

У сярэдзіне 16 ст. Пухавіччына ўвайшла ў склад Менскага і Свіслацкага павета Менскага ваяводства.

Знаходзіцца ў складзе Менскага ваяводства.

У 1708 г. у час паўночнай вайны шведскія войскі караля Карла XII знаходзіліся ў Дукоры.

У 1748 г. у в. Блонь пабудаваны драўляны касцёл і мужчынскі манастыр.

У складзе Расійскай імперыі[правіць | правіць зыходнік]

Сядзіба Ашторпаў. Н. Орда, 1876

У 1793 г. у выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай Пухавіччына адышла да Расійскай імперыі.

У 1795 г. Пухавіччына увайшла ў склад Ігуменскага павета Мінскай губерні.

У 1812 г. землі Пухавіччыны спусташоны ў час вайны Расіі з Напалеонам.

У 1826 г. у Блоні пабудавана Свята-Троіцкая царква.

У 1863 г. бой паўстанцкага атрада С.Ляскоўскага з царскімі войскамі каля в. Суцін.

У 1873 г. праз тэрыторыю Пухавіччыны пралягла Лібава-Роменская чыгунка.

У 1876 г. у мястэчку Мар'іна Горка пабудаваны сядзібна-паркавы комплекс і адкрыта ніжэйшае сельскагаспадарчае вучылішча.

У 1879 г. у Мар'інай Горцы пабудаваны праваслаўны храм Успення маці Божай.

З 1899 г. па 1908 г. у вёсцы Блонь дзейнічала сялянская арганізацыя.

Найноўшы час[правіць | правіць зыходнік]

Пухавічы у 1918 г.

У Першую сусветную вайну ў лютым — снежні 1918 года была пад акупацыяй войскаў кайзераўскай Германіі.

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай тэрыторыя Пухавіччыны абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года адпаведнасці з пастановай І з'езду КП(б) Беларусі тэрыторыя Пухавіччыны увайшла ў склад БССР.

Са жніўня 1919 да 9 ліпеня 1920 тэрыторыя Пухавіччыны знаходзілася пад польскай уладай. Дзейнічаў дукорскі партызанскі атрад пад кіраўніцтвам А.А. Блажко і М.І. Рудовіча.

У 1921 г. на базе Мар'інагорскай земляробчай школы адкрыты сельгастэхнікум.

Вучылішча, да 1918

17 ліпеня 1924 г. быў заснаваны Пухавіцкі раён з цэнтрам у мястэчку Пухавічы. 20 жніўня 1924 г. раён быў падзелены на 12 сельсаветаў: Блонскі, Блужскі, Балачанскі, Дрычынскі, Кнорынскі, Навасёлкаўскі, Пудзецкаслабодскі, Сінчанскі, Слабодскі, Суцінскі, Талькаўскі. 18 снежня 1925 г. утвораны Пухавіцкі сельсавет, а Слабодскі ліквідаваны.

З 1924 па 1930 год у складзе Мінскай акругі.

29 ліпеня 1925 г. адбыўся 1-ы раённы з'езд Саветаў, які прыняў рашэнне перанесці раённы цэнтр у Мар'іну Горку. Першым сакратаром райкома партыі тады працаваў Башко, старшынёй райвыканкома — Маркоўскі, сакратаром райкома камсамола — Садоўскі.

У жніўні 1927 г. далучаны Гарэлецкі, Сяргеевіцкі, Цітвянскі, Шацкі сельсаветы ліквідаванага Шацкага раёна, а 18 студзеня 1931 г. у раён увайшлі яшчэ Дудзіцкі, Азярычынскі, Вузлянскі сельсаветы лікві­даванага Самахвалавіцкага раёна.

З 1930 па 1938 год у прамым падначаленні БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці.

У 1935 г. (люты-ліпень) утвораны Рудзенскі раён з адміністрацым цэнтрам у Рудзенску.

У 1938 г. пасёлку Мар'іна Горка нададзены статус гарадскога пасёлка. Зноў утвораны Рудзенскі раён (існаваў да 1960 г.).

З 1940 г. па май 1941 г. у Мар'інай Горцы знаходзілася ваенна-пяхотнае вучылішча.

У Другую сусветную вайну з чэрвеня 1941 г. да ліпеня 1944 г. акупіравана нямецкімі войскамі. У цэлым, па афіцыйных падліках, Пухавіцкі раён (у сённяшніх межах) страціў у другой сусветнай вайне - 11 238 чал., дзе: 1) 5895 чал. мірнага насельніцтва; 2) 4141 чал. загінула на франтах; 3) 1192 чал. у партызанскіх атрадах.

22 ліпеня 1955 г. Мар'іна Горка атрымала статус горада.

17 снежня 1956 года ў склад раёна са скасаванага Грэскага раёна ў склад Пухавіцкага перададзены Селецкі сельсавет[3].

У 1960 годзе да Пухавіцкага раёна была далучана частка расфарміраванага Уздзенскага і ўвесь скасаваны Рудзенскі, у выніку чаго плошча Пухавіцкага раёна склала 2512 км², а насельніцтва — 100,8 тыс. чалавек. У 1966 годзе ў выніку другога этапу адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы, ізноў створанаму Уздзенскаму раёну была вернута яго частка з плошчы Пухавіцкага раёна.

У лютым 1974 г. адкрыты раённы краязнаўчы музей у в. Дукора (у 1993 г. пераведзены ў в. Блонь).

4 ліпеня 2002 г. зацверджаны герб і сцяг Мар'інай Горкі і Пухавіцкага раёна.

Геаграфія[правіць | правіць зыходнік]

Геаграфічнае становішча[правіць | правіць зыходнік]

Раён размешчаны ў цэнтральнай частцы Рэспублікі Беларусь (менавіта ў Пухавіцкім раёне знаходзіцца геаграфічны цэнтр Беларусі) ў паўднёва-ўсходняй частцы Мінскай вобласці. Мяжуе з Мінскім, Слуцкім, Старадарожскім, Уздзенскім, Чэрвеньскім раёнамі Мінскай вобласці, Асіповіцкім раёнам Магілёўскай вобласці.

Рэльеф і карысныя выкапні[правіць | правіць зыходнік]

Раён знаходзіцца ў межах Цэнтральнабярэзінскай раўніны. Паверхня плоскахвалісты, 90% яе на вышыні 160—200 м, 7% - вышэй за 200 м над узроўнем мора. Найвышэйшы пункт 236 м (на поўдзень ад вёскі Сяргеевічы).

У Пухавіцкім раёне здабываюць торф, бузы, пяскова-жвіровыя матэрыялы, будаўнічыя пяскі, гліна і суглінкі. Пераважаюць глебы: сельскагаспадарчых угаддзяў, дзярновападзолістыя забалочаныя (33%), дзярнова-падзолістыя (31,8%), тарфяныя-балотныя (23,8%). Пад лесам (39,9%) тэрыторыі раёна, паж балотам - 4,4%.

Агульная плошча сельскагаспадарчых угоддзяў - 112 тыс га, з іх асушаных - каля 38 тыс. га.

Клімат[правіць | правіць зыходнік]

Сярэдняя тэмпература студзеня -6,9 °C, ліпеня +17,9 °C. Ападкаў выпадае 592 мм у год. Вегетацыйны перыяд 188 сутак.

Гідраграфія[правіць | правіць зыходнік]

Праз тэрыторыю раёна працякаюць рэкі Пціч і Свіслач са сваімі прытокамі. Іншыя рэкі: Асінаўка, Вуж, Кавалёўка. Азёры: Сяргееўскае, Мацярынскае, Свяценскае, Глухое, Беліцкае, Сіняе, Доўгае, Круглае, Сіняя Града, Зужава, Грымячае.


Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел[правіць | правіць зыходнік]

Аддзел па кіраўніцтву г. Мар'іна Горка: вёскі Залужжа, Ізбішча, Рошча, Цягельня, Чырвоны Бераг.

Па стану на 28 траўня 2013 г. ў склад Пухавіцкага раёну ўваходзілі наступныя сельсаветы:[4]

Насельніцтва[правіць | правіць зыходнік]

  • 1959 - 76 719.
  • 1960 - 100,8 тыс.
  • 1970 - 75 150.
  • 1979 -72 253.
  • 1989 - 77,1 тыс.
  • 1999 — 79 тыс.
  • 1 студзеня 2002— 76,8 тыс. чыл., гарадскога - 43,6%.
  • 2008 — 70,7 тыс.
  • 2009— 69 427 чалавек[5]
  • 1 студзеня 2016 - 65,7 тысячы чалавек (з іх гарадскога — 30,2 тыс.чал., сельскага — 35,4 тыс.чал. і горада Мар'іна Горка — 21,3 тыс.чал.).

Гарадскія паселішчы: Мар'іна Горка, Рудзенск, Свіслач, Праўдзінскі, Дружны

Эканоміка[правіць | правіць зыходнік]

Сельская гаспадарка спецыялізуецца на малочна-мясной жывёлагадоўлі. У раёне пасевы зерневых культур, ільну, бульбы. Прадпрыемствы харчовай, паліўнай, хімічнай прамысловасці.

Транспарт[правіць | правіць зыходнік]

Чыгуначны[правіць | правіць зыходнік]

Аўтамабільны[правіць | правіць зыходнік]

Культура[правіць | правіць зыходнік]

Блонь Фасад будынка
Будынкі ганчарнай майстэрні і аўтарэтра. Фота 2008 г. Дудуткі

Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Пухавіцкага раёна

Каля Талькі праводзіцца штогадовы беларускі музычны фестываль «Талькаўскі фэст».

Адукацыя[правіць | правіць зыходнік]

У Пухавіцкім раёне працуе:

  • 19 устаноў дашкольнай адукацыі (1 цэнтр развіцця дзіцяці);
  • 27 устаноў агульнай сярэдняй адукацыі (26 школ, 1 гімназія);
  • 2 установы спецыяльнай адукацыі (1 дапаможная школа-інтэрнат, 1 цэнтр карэкцыйна-развіццёвага навучання);
  • 1 сацыяльна-педагагічны цэнтр з аддзяленнем прытулку;
  • 3 установы дадатковай адукацыі дзяцей і моладзі;
  • 1 дзіцячы-аздараўленчы лагер "Лясная казка".

Музеі[правіць | правіць зыходнік]

Спорт[правіць | правіць зыходнік]

На тэрыторыі Пухавіцкага раёна знаходзіцца 39 устаноў, якія ажыццяўляюць дзейнасць у сферы фізічнай культуры і спорту.

У раёне маецца футбольная каманда, якая ўваходзяць у Другую лігу чэмпіянату Беларусі — ФК Вікторыя. Раней у Першай лізе Беларусі ўдзельнічаў прафесійныя футбольныя каманды ФК Рудзенск. Матчы праходзяць на Гарадскім стадыёне ў г. Мар'іна Горка.

Памятныя мясціны[правіць | правіць зыходнік]

Вядомыя асобы[правіць | правіць зыходнік]

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9

Зноскі

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]