Пітная сода
| Пітная сода | |
 | |
| Агульныя | |
|---|---|
| Сістэматычнае найменне | гідракарбанат натрыю |
| Традыцыйныя назвы | пітная сода, харчовая сода, двухвуглякіслая сода |
| Хім. формула | NaHCO3 |
| Знешні выгляд | белы крышталічны парашок |
| Фізічныя ўласцівасці | |
| Стан (ст. ум.) | цвёрды |
| Адн. малек. маса | 84,01 а. а. м. |
| Малярная маса | 84,01 г/моль |
| Шчыльнасць | 2,20 г/см³ |
| Тэрмічныя ўласцівасці | |
| Тэмпература раскладання | каля 100—150 °C |
| Хімічныя ўласцівасці | |
| Растваральнасць у вадзе | 9,6 (20 °C) г/100 мл |
| Структура | |
| Крышталічная структура | манаклінная |
| Класіфікацыя | |
| Рэг. нумар CAS | |
| PubChem | |
| Рэг. нумар EINECS | 205-633-8 |
| SMILES | |
| RTECS | VZ0950000 |
| ChemSpider | |
| Бяспека | |
| Таксічнасць | малатаксічнае; пыл можа раздражняць вочы і дыхальныя шляхі |
Пі́тная со́да, таксама харчовая сода, гідракарбана́т на́трыю — неарганічнае злучэнне, кіслая натрыевая соль вугальнай кіслаты з формулай NaHCO3. У харчовай прамысловасці зарэгістравана як дабаўка E500(ii).[1][2]
Уласцівасці
[правіць | правіць зыходнік]Пітная сода ўяўляе сабой белы крышталічны парашок без паху, растваральны ў вадзе. Яе водны раствор мае слабашчолачную рэакцыю: для аднаадсоткавага раствору паказчык pH складае 8,0—8,6.[2]
Пры ўзаемадзеянні з кіслатамі гідракарбанат натрыю раскладаецца з вылучэннем вуглякіслага газу. Напрыклад, рэакцыя з салянай кіслатой адбываецца паводле ўраўнення:
- NaHCO3 + HCl → NaCl + H2O + CO2↑.
Гэтая ж уласцівасць праяўляецца пры ўзаемадзеянні соды з воцатнай кіслатой.[3]
Пры награванні пітная сода ператвараецца ў карбанат натрыю з вылучэннем вады і вуглякіслага газу:
- 2NaHCO3 → Na2CO3 + H2O + CO2↑.
Атрыманне
[правіць | правіць зыходнік]У прамысловасці пітную соду атрымліваюць насычэннем раствору карбанату натрыю вуглякіслым газам. Утвораны гідракарбанат натрыю выпадае ў асадак, які аддзяляюць, прамываюць і высушваюць:[4]
- Na2CO3 + CO2 + H2O → 2NaHCO3.
Выкарыстанне
[правіць | правіць зыходнік]Пітную соду выкарыстоўваюць як разрыхляльнік цеста. Пры яе рэакцыі з кіслотамі або раскладанні пад уздзеяннем цяпла ўтвараецца вуглякіслы газ, бурбалкі якога робяць цеста порыстым. У беларускай кулінарыі соду дадаюць, у прыватнасці, у цеста для аладак, бліноў і іншых мучных вырабаў.[5]
У харчовай вытворчасці гідракарбанат натрыю ўжываюць таксама як рэгулятар кіслотнасці і буфернае рэчыва.[2] Яго выкарыстоўваюць пры вырабе безалкагольных напіткаў і штучных мінеральных вод, у медыцыне, бытавых сродках для чысткі.[1]
Гл. таксама
[правіць | правіць зыходнік]Зноскі
[правіць | правіць зыходнік]- 1 2 Сода // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15)..
- 1 2 3 Sodium Hydrogen Carbonate (англ.). Joint FAO/WHO Expert Committee on Food Additives. Праверана 27 ліпеня 2026.
- ↑ Сячко В. І. (2019). Хімія (вучэбны дапаможнік для 7-га класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання). Мінск: Адукацыя і выхаванне.
- ↑ Sodium bicarbonate (англ.). Electronic Code of Federal Regulations. Food and Drug Administration. Праверана 27 ліпеня 2026.
- ↑ Рэўтовіч Т. У.; Рэўтовіч У. І. (1993). Пакаштуйце — смачна. Мінск: Полымя. p. 319. ISBN 5-345-00604-0.
Літаратура
[правіць | правіць зыходнік]- Сода // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15)..
- Сячко В. І. Хімія: вучэбны дапаможнік для 7-га класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання. — Мінск: Адукацыя і выхаванне, 2019.
- Рэўтовіч Т. У., Рэўтовіч У. І. Пакаштуйце — смачна. — Мінск: Полымя, 1993. — 319 с. — ISBN 5-345-00604-0.
 |
Гідракарбанат натрыю на Вікісховішчы |
|---|
Слоўнікі і энцыклапедыі | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| |||||
