П’ер-Жан дэ Беранжэ

П'ер-Жан дэ Беранжэ
П'ер-Жан дэ Беранжэ
	Pierre-Jean de Béranger
	; П'ер-Жан дэ Беранжэ
Род дзейнасці	паэт, аўтар песень
Дата нараджэння	19 жніўня 1780
Месца нараджэння	Парыж, Каралеўства Францыя
Дата смерці	16 ліпеня 1857 (76 гадоў)
Месца смерці	Парыж, Другая Французская імперыя
Месца пахавання	Пер-Лашэз; Grave of Manuel-Béranger[d];
Грамадзянства	Францыя
Аўтограф
	Медыяфайлы на Вікісховішчы
	Творы ў Вікікрыніцах

П’е́р-Жан дэ Беранжэ́ (фр.: Pierre-Jean de Béranger, [pjɛʁ ʒɑ̃ də beʁɑ̃ʒe]; 19 жніўня 1780, Парыж — 16 ліпеня 1857, Парыж) — французскі паэт і аўтар песень, адзін з найбольш вядомых прадстаўнікоў французскай песеннай паэзіі XIX стагоддзя. Развіваў традыцыі французскай народнай песні. У яго творчасці спалучаліся лірычныя, бытавыя, сацыяльныя і палітычныя матывы.^[1]^[2]

Біяграфія

Нарадзіўся 19 жніўня 1780 года ў Парыжы, у доме дзеда на вуліцы Мантаргей. Частку дзяцінства правёў у Пероне, дзе вучыўся ў школе, заснаванай на прынцыпах Русо, і працаваў у друкарні. У юнацтве займаўся самаадукацыяй, спрабаваў пісаць вершы ў розных жанрах. Пасля вяртання ў Парыж некаторы час жыў у цяжкіх матэрыяльных умовах.^[3]

У пачатку XIX стагоддзя Беранжэ дасылаў свае творы Люсьену Банапарту, які аказаў яму матэрыяльную падтрымку. Пазней паэт атрымаў месца ў канцылярыі, пры Парыжскім універсітэце. У 1813 годзе далучыўся да вядомага таварыства аўтараў і песеннікаў Caveau Moderne.^[3]

У 1815 годзе выйшаў зборнік «Песні маральныя і іншыя». У гэты час Беранжэ ўжо быў вядомы ў парыжскіх песенных таварыствах. Яго творы пашыраліся сярод гарадской публікі і набывалі грамадскае і палітычнае гучанне.^[1]^[3]

Пасля Рэстаўрацыі Бурбонаў у песнях Беранжэ ўзмацніліся сатырычныя, антыдваранскія і антыклерыкальныя матывы. За творы, надрукаваныя ў двухтомным выданні 1821 года, паэт быў прыцягнуты да суда, аштрафаваны на 500 франкаў і зняволены на тры месяцы ў турме Сент-Пелажы. Паўторна ён быў асуджаны пасля выхаду зборніка 1828 года — на гэты раз на дзевяць месяцаў.^[1]

Пасля Ліпеньскай рэвалюцыі 1830 года Беранжэ не прыняў дзяржаўнай пасады і працягваў жыць як незалежны літаратар. У творах 1830—1840-х гадоў ён звяртаўся да рэвалюцыйных падзей, становішча простых людзей і крытыкі Ліпеньскай манархіі.^[1]

Падчас рэвалюцыі 1848 года Беранжэ быў выбраны ва Устаноўчы сход, аднак неўзабаве адмовіўся ад дэпутацкага мандата. Апошнія гады жыў пераважна адасоблена. Памёр 16 ліпеня 1857 года ў Парыжы.^[2]

Пахаваны на могілках Пер-Лашэз.

Творчасць

Раннія творы Беранжэ вылучаліся весялосцю, жыццялюбствам і пачуццёвасцю. У іх паэт звяртаўся да бытавых сюжэтаў, сяброўства, кахання і радасцей паўсядзённага жыцця. Разам з тым ужо ў ранняй творчасці з'явіліся палітычная сатыра і крытычнае стаўленне да ўлады.^[1]

У песні «Кароль Івето» Беранжэ высмеяў напалеонаўскія войны і раскошу імператарскага двара. Яе герой — сціплы і міралюбны правіцель — супрацьпастаўлены манарху, які вядзе войны і абцяжарвае народ падаткамі.^[1]

У перыяд Рэстаўрацыі Бурбонаў Беранжэ стварыў шэраг антыдваранскіх і антыклерыкальных песень. У «Маркізе дэ Караба» ён высмейваў прэтэнзіі дваранства на высокае паходжанне і прывілеі, а ў «Святых айцах» — палітычны ўплыў духавенства. Публікацыя такіх твораў стала прычынай судовага пераследу паэта.^[1]

Песні 1830—1840-х гадоў прысвечаны рэвалюцыйнай барацьбе, грамадскай няроўнасці і становішчу простых людзей. Барацьба і гераізм удзельнікаў рэвалюцый адлюстраваны ў «Ліпеньскіх магілах», а буржуазная манархія Луі-Філіпа выкрываецца ў песні «Бандзі».^[1]

Пад уплывам ідэй утапічнага сацыялізму Беранжэ выказваў спадзяванне на мірнае пераўтварэнне грамадства і дасягненне хрысціянскай ідэі роўнасці. Гэтыя погляды знайшлі адлюстраванне ў песнях «Вар'яты» і «Чатыры эпохі». У «Вар'ятах» паэт услаўляў мысліцеляў і рэфарматараў, якіх сучаснікі лічылі непрактычнымі летуценнікамі.^[1]

Значнае месца ў творчасці Беранжэ займаюць вобразы людзей з народа. Да такіх твораў належаць «Прыдворны фрак», «Разбітая скрыпка» і «Рыжая Жанна». У іх сацыяльная праблематыка спалучаецца з лірычным або гумарыстычным пачаткам.^[1]

Песні Беранжэ жанрава разнастайныя, простыя паводле зместу, злабадзённыя паводле тэматыкі, дасціпныя і іранічныя. Важную кампазіцыйную ролю ў іх адыгрывае рэфрэн, які часта становіцца сэнсавай і эмацыянальнай кульмінацыяй твора.^[1]

Паэт звычайна пісаў тэксты на ўжо вядомыя мелодыі, часта — на народныя напевы. Гэта аблягчала іх выкананне і пашырэнне сярод слухачоў. Песня стала формай непасрэднага водгуку на палітычныя падзеі і грамадскія настроі.^[3]

Беранжэ таксама працаваў над кнігай успамінаў «Мая біяграфія» (фр.: Ma biographie). Яна засталася незавершанай і была выдадзена пасмяротна ў 1861 годзе.^[1]

Пераклады на беларускую мову

Творы Беранжэ перакладалі на беларускую мову Эдзі Агняцвет, Алесь Дудар, Аляксей Зарыцкі, Ніна Мацяш.^[1]

У 1960 годзе ў Мінску выйшла асобная кніга «Выбраныя песні» ў перакладзе Эдзі Агняцвет з французскай мовы. У яе ўвайшлі творы розных перыядаў, у тым ліку палітычныя, сатырычныя, філасофскія і лірычныя песні.^[3]

Алесь Дудар пераклаў песню Беранжэ «Белая кукарда», надрукаваную ў 1933 годзе ў часопісе «Полымя рэвалюцыі».

Выбраныя творы

«Кароль Івето» (фр.: Le Roi d'Yvetot);
«Маркіз дэ Караба» (фр.: Le Marquis de Carabas);
«Святыя айцы»;
«Прыдворны фрак»;
«Разбітая скрыпка»;
«Рыжая Жанна»;
«Ліпеньскія магілы»;
«Бандзі»;
«Вар'яты» (фр.: Les Fous);
«Чатыры эпохі»;
«Мая біяграфія» (фр.: Ma biographie, выдадзена пасмяротна ў 1861 годзе).

Зноскі

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Малюковіч С. Д. Беранжэ // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — С. 106. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
1 2 Béranger, Pierre-Jean de (1780—1857) (фр.). Catalogue général de la Bibliothèque nationale de France. Праверана 15 ліпеня 2026.
1 2 3 4 5 Беранжэ П'ер Жан. Выбраныя песні / Пераклад з французскай мовы Эдзі Агняцвет. — Мінск: Дзяржаўнае выдавецтва БССР, Рэдакцыя мастацкай літаратуры, 1960. — 122 с.

Літаратура

Малюковіч С. Д. Беранжэ // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — С. 106. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
Беранжэ П'ер Жан. Выбраныя песні / пераклад з французскай мовы Эдзі Агняцвет. — Мінск: Дзяржаўнае выдавецтва БССР, Рэдакцыя мастацкай літаратуры, 1960. — 121, [1] с.
Барычэўскі Я. Песні Беранжэ: да сямідзесяціпяцігоддзя з часу яго смерці // Маладняк. — 1932. — № 7.
Данилин Ю. Беранже и его песни. — 2-е изд. — Москва: Художественная литература, 1973.
Муравьёва Н. И. Беранже. — Москва: Молодая гвардия, 1965.

[БелЭн-1] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Малюковіч С. Д. Беранжэ // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — С. 106. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

[BnF-2] 1 2 Béranger, Pierre-Jean de (1780—1857) (фр.). Catalogue général de la Bibliothèque nationale de France. Праверана 15 ліпеня 2026.

[Выбраныя-3] 1 2 3 4 5 Беранжэ П'ер Жан. Выбраныя песні / Пераклад з французскай мовы Эдзі Агняцвет. — Мінск: Дзяржаўнае выдавецтва БССР, Рэдакцыя мастацкай літаратуры, 1960. — 122 с.

[1]

[2]

[3]