Ракетны ўдар па Сірыі ў красавіку 2018 года

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Ракетныя ўдары па Сірыі
Асноўны канфлікт: Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыі
The ruins of the American missile attack on Syria 03.jpg
Дата 14 красавіка 2018
Месца Сірыя
Прычына Меркаваная хiматака ў Думе
Праціўнікі
Flag of the United States.svg ЗША
Flag of the United Kingdom.svg Вялікабрытанія
Flag of France.svg Францыя
Flag of Syria.svg Сірыя
Камандуючыя
Злучаныя Штаты Амерыкі Дональд Трамп
Вялікабрытанія Тэрэза Мэй
Францыя Эмануіл Макрон
Сірыя Башар Асад
Сілы бакоў
Страты
няма трое грамадзянскіх асобаў пацярпелі[1]
Commons-logo.svg Аўдыё, фота, відэа на Вікісховішчы
Выбухі побач з Думарам (раён Дамаска) 14 красавіка 2018 года.

14 красавіка 2018 года ў 04:00 па мясцовым (сірыйскiм) часу (UTC+3), Злучаныя Штаты Амерыкі, Францыя і Вялікабрытанія нанеслі серыю ракетных удараў па ўрадавых аб’ектах у Сірыі[2]. У аперацыі былі выкарыстаныя крылатыя ракеты марскога і паветранага базіравання[3].

Паводле дадзеных Еўрапейскага камандавання Узброеных сіл ЗША па трох мэтам на тэрыторыі Ciрые было ўжыта 105 ракет розных тыпаў[4][5]. Паводле дадзеных Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі Войскамі супрацьпаветранай абароны (СПА) Узброеных сіл Сірыйскай Арабскай Рэспублікі ў паветранай прасторы краіны было выяўлена 103 ракеты[6]. Паводле справаздачы EUCOM ciлы СПА Сірыі і Расіі не збілі ніводнай ракеты саюзнікаў[5][7]. У сваю чаргу, Сірыйская армія заявіла, што збіла большасць ракет, выпушчаных па яе тэрыторыі[8]. Паводле дадзеных Міністэрства абароны Расіі чатыры ваенныя аэрадрома не пацярпелі, на двух ёсць невялікія разбурэння інфраструктуры. Аб’екты ў раёне населеных пунктаў Барз і Джарамані, меркавана, якія адносяцца да так званай «ваеннай хімічнай праграме» Дамаска, часткова разбураны, пры гэтым яны даўно не выкарыстоўваюцца, людзей і абсталявання на іх не было[9]. У ходзе атакі трое мірных жыхароў Сірыі атрымалі раненні.

Тры заходнія дзяржавы заявілі, што нанеслі ўдары ў адказ на меркаванае ўжыванне хімічнай зброі ў Думе ва Усходняй Гуце ўрадавымі войскамі 7 красавіка таго ж года. Сірыйскі ўрад адмаўляе сваю датычнасьць да нападаў на Думу і называе гэтыя ўдары парушэннем міжнароднага права[10][11][12].

Папярэднiя падзеi[правіць | правіць зыходнік]

7 красавіка 2018 гадa ў сірыйскім горадзе Дума нібыта была здзейсненая меркаваная хімічная атака, у выніку якой, па розных звестках, нібыта загінула ад 48 да 150 чалавек[13][14]. Па паведамленнях групоўкi Джэйш аль-Іслам, якія кантралявалі Думу, і некалькіх медыцынскіх i наглядальных груп, у тым ліку «Белыя каскі», верталёты сірыйскай арміі скінулі на горад т. зв. атыповыя (імправізаваныя/самаробныя) бомбы[13][15][16][17][18]. Як мяркуецца, бомбы былі падрыхтаваны баявымі атрутнымі рэчывамі, такімі як хлор і зарын[19][20]. Па зробленым пасля Францыяй і ЗША заяве прымяненне хлору пацвердзілася дадзенымі лабараторнага аналізу мачы і крыві пацярпелых[21].

Па сцвярджэнні Сусветнай арганізацыі аховы здароўя (СААЗ) i супрацоўнічаючыя з ёй «партнёры ў сферы аховы здароўя» паведамілі пра тое, што загінула больш за 70 чалавек, прычым у 43 загінулых смерць наступіла ў выніку развіцця сімптомаў, аналагічных сімптомаў атручвання высокатаксічнымі хімічнымі рэчывамі, каля 500 чалавек былі дастаўлены ва ўстановы аховы здароўя з прыкметамі і сімптомамі, характэрнымі для атручвання таксічнымі хімічнымі рэчывамі. У прыватнасці, у пацярпелых было адзначана моцнае раздражненне слізістых абалонак, парушэнне дыхання і працы цэнтральнай нервовай сістэмы[22]. Пры гэтым афіцыйны прадстаўнік СААЗ Тарык Язарэвіч заявіў, што арганізацыя не мае доступу ў горад Дума і не можа пацвердзіць інфармацыю аб ужыванні там хімічнай зброі[23].

Як і ў папярэдніх падобных выпадках, ЗША, Вялікабрытанія і Францыя, а таксама некаторыя іншыя дзяржавы, усклалі адказнасць за ўжыванне хімічнай зброі на сірыйскія ўлады. Сірыйскае дзяржаўнае інфармагенцтва паведаміла пра тое, што кантраляваўшыя на той момант горад паўстанцы «сфабрыкавалі доказы аб прымяненні хімічнай зброі з мэтай перашкодзіць наступу сірыйскай арміі»[24]. Расія і Іран адмаўлялі факт прымянення хімічнай зброі[25]. Расiйскія прадстаўнікі выказалі здагадку інсцэніроўку інцыдэнту «Белымі каскамі»[26]. Пасля (13 красавіка) Расія сцвярджала, што інцыдэнт быў зымітаваны Вялікабрытаніяй, каб справакаваць ЗША на нанясенне авіяўдараў[27][28].

10 красавіка адбылося экстраннае пасяджэнне Савета Бяспекі ААН, абмеркавалі меры рэагавання на дадзены выпадак меркаванага выкарыстання хімічнай зброі і — з-за прымянення права вета — які апынуўся не ў стане прыняць якую-небудзь рэзалюцыю[29]. Праект рэзалюцыі, прапанаваны ЗША, атрымаў большасць галасоў (супраць прагаласавалі толькі Расiя і Балівія, Кітай устрымаўся), але быў заблякаваны Расіяй. Расійскі праект рэзалюцыі не атрымаў большасці галасоў (за — 6, супраць — 7, двое ўстрымаліся)[30]. Пасля гэтага ЗША, Вялікабрытанія і Францыя сталі вывучаць магчымасці прымянення ваеннай сілы ў якасці «сумеснай ciлавой меры ў адказ»[21][31][32].

Сілы бакоў[правіць | правіць зыходнік]

Кааліцыя[правіць | правіць зыходнік]

Паветраная групоўка[33]
  • ВПС ЗША
    • 2 стратэгічных бамбавіка B-1B Lancer са складу 34-ай бамбавальнай эскадрыллі[34] ВПС ЗША на авіябазе Эль-Удэйд (Катар), узброеныя крылатымі ракетамі паветранага базіравання (КРВБ) AGM-158 JASSM[35].
    • 4 знішчальніка F-22A Raptor[36].
    • Самалёт РЭБ EA-6 Prowler КМП ЗША, БПЛА RQ-4 Global Hawk ажыццяўляў разведку[37][38].
    • 8 знішчальнікаў F-15C Еўрапейскага камандавання ВПС ЗША на авіябазе Авіяна (Італія) ажыццяўлялі паветранае прычыненне.
    • 7 знішчальнікаў F-16 Еўрапейскага камандавання ВПС ЗША на авіябазе Авіяна (Італія) ажыццяўлялі паветранае прычыненне[39].
  • ВПС Вялікабрытаніі
    • 4 знішчальніка-бамбавіка «Panavia Tornado» (GR4) ВПС Вялікабрытаніі на авіябазе Акраціры (Кіпр), узброены КРВБ Storm Shadow[40].
    • 4 знішчальніка «Eurofighter Typhoon» на авіябазе Акраціры (Кіпр) забяспечвалі паветранае прычыненне знішчальнікаў-бамбавікоў «Panavia Tornado»[41].
  • ВПС Францыі
    • 5 шматмэтавых знішчальнікаў «Dassault Rafale» ВПС Францыі на авіябазе Сэнт-Дизье, узброеныя КРВБ SCALP/Storm Shadow[42].
    • 4 знішчальніка «Dassault Mirage 2000-5F» на авіябазе Монт дэ Марсан[43]. Забяспечвалі паветранае прычыненне шматмэтавых знішчальнікаў «Dassault Rafale»[44].
    • 6 самалётаў-запраўшчыка КС-135FR[45].
    • 2 самалёта далёкага радыёлакацыйнага выяўлення і кіравання Boeing E-3F Sentry з якіх ажыццяўлялася тактычнае кіраванне задзейнічанымі ў аперацыяй паветранымі сіламі. Гэтая аперацыя пад кіраваннем французскіх узброеных сілаў мела кодавую назву «Амільтон» (Hamilton)[46].
Марская групоўка[33]
  • ВМС Францыі
    • Эскадраны мінаносец тыпу «Касар» забяспечваў супрацьпаветраную абарону ў акваторыі Міжземнага мора.

Эскадраны мінаносец тыпу «Жорж Легі» забяспечваў супрацьлодкавую абарону ў акваторыі Міжземнага мора.

    • 3 фрэгата тыпу FREMM: «Аквітанія» (D650), «Овернь» (D654) і «Лангедок» (D653) у акваторыі Міжземнага мора, узброеныя ракетамі MdCN[47].
    • Танкер класа «Дуранс» у акваторыі Міжземнага мора[47].
    • ВМС ЗША
    • Падводная лодка тыпу «Вірджынія» USS «Джон Уорнер» (SSN-765) у акваторыі Міжземнага мора[48].
    • Крэйсер УРО тыпу «Тыкандэрога» USS USS «Мантэрэй» (CG-61) у акваторыі Чырвонага мора[48].
  • Эсмінцы УРО тыпу «Арлі Бёрк» USS «Лабун» (DDG-58) у акваторыі Чырвонага мора[48] і «Хігінс» (DDG-76) у акваторыі Персідскага заліва[48].
  • ВМС Вялікабрытаніі
    • Эсмінец Duncan (суправаджаў французскую ўдарную групу)[36].
    • Падводная лодка тыпу «Astute» у акваторыі Міжземнага мора, на іх узброены ракетамі «Тамагаўк»

Сiрыя[правіць | правіць зыходнік]

Невядомае колькасць комплексаў С-125, С-200, «Бук», «Куб», «Оса», Страла-10, Панцыр-С1 войскаў СПА Сірыі.

Па заяве Міністэрства абароны РФ сірыйскія СПА выкарыстоўвалі 112 зенітных ракет: С-125 _ 13; С-200 — 8; «Бук» — 29; «Куб» — 21; «Оса» — 11; «Страла-10» — 5; «Панцыр-С1» — 25, перахопленая 71 мэта з 103[49][50].

Па заяве Міністэрства абароны ЗША сірыйскія СПА выпусцілі больш за 40 ракет класа «зямля-паветра», прычым большасць запускаў адбылося ўжо пасля таго, як ўдары па аб’ектах былі скончаны[51].

Ваенная аперацыя[правіць | правіць зыходнік]

03:42 — пачатак нанясення ракетных удараў кааліцыі па інфармацыі Міністэрства абароны РФ[52].

04:03 — прэзідэнт ЗША Дональд Трамп паведаміў аб пачатку нанясення «кропкавых ўдараў» па Сірыі ў адказ на меркаваную хімічную атаку у сірыйскім горадзе Дума[53].

04:15 — па паведамленнях відавочцаў у Дамаску прагучалі першыя выбухі.

05:07 — сірыйская армія заявіла, што адбіла паветраную атаку ў раёне горада Кісва, размешчанага ў 15 км на поўдзень ад Дамаска[52].

05:20 — завяршэнне ракетных удараў кааліцыі па Сірыі па інфармацыі Міністэрства абароны РФ[52].

05:22 — старшыня аб’яднанага камітэта начальнікаў штабоў генерал Джозэф Данфорд заявіў аб завяршэнні першай хвалі удараў[54]. Ён таксама паведаміў, што Расія не была загадзя папярэджана аб рыхтуемых ударах[55], аднак, іншымі прадстаўнікамі ЗША, а таксама прадстаўнікамі Францыі былі зробленыя заявы аб адваротным[56]. Кааліцыя наносіла ўдары па навуковаму цэнтру ў Дамаску, складах хімічнай зброі і каманднага пункта ў заходнім Хомсе[52].

06:35 — міністэрства абароны Вялікабрытаніі паведаміла што самалёты Panavia Tornado (GR4) выпусцілі ракеты Storm Shadow па ваеннаму аб’екту, былой ракетнай базе — у пятнаццаці мілях на захад ад Хомса, дзе, па іх ацэнках, захоўвалася хімічная зброя[52].

07:00 — міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі заявілі што падразьдзяленьні СПА, які затуляе аб’екты ў Тартус і Хмейміме не ўдзельнічалі ў адлюстраванні ракетнай атакі кааліцыі[52]. За некалькі дзён да гэтага пасол РФ у Ліване заявіў аб праве Расіі збіваць выпушчаныя па Сірыі ракеты і адкрываць агонь[57].

Вынікі i ацэнкi[правіць | правіць зыходнік]

Па сцвярджэнні амерыканскіх, брытанскix і французскіх вайсковых пастаўленыя перад імі ў дадзеным выпадку задачы — разбурэнне трох аб‚ектаў, як мяркуецца былі задзейнічаныя ў сірыйскай праграме вытворчасці хімічнай зброі — былі паспяхова вырашаны, пра што наглядна сведчаць спадарожнікавыя фатаграфіі аб’ектаў да і пасля нанясення удараў, а таксама рэпартажы з месцаў падзей. Не адмаўляючы гэтага, Сірыя і Расія акцэнтуюць увагу на вялікай колькасці збітых — па сцвярджэнні іх прадстаўнікоў — крылатых ракет. Міністэрства абароны РФ таксама сцвярджае, што ракетныя ўдары былі нанесеныя і па іншых — ня абвешчаных афіцыйна — мэтам, прычым СПА многіх з іх была рэалізаваная са 100%-ай выніковасцю. Амерыканскія ваенныя адмаўляюць перахоп хоць бы адной крылатай ракеты. Французскія вайскоўцы паведамляюць, што ў дачыненні да ўсіх 12 выкарыстаных імі ракет няма ніякіх прыкмет іх перахопу[58]. Па сцвярджэнні Міністэрства абароны Расіі, па любых методыкax разліку, для знішчэння заяўленых трох аб’ектаў «дастаткова не больш за 10 ракет на кожны з трох аб‚ектаў з улікам трохразовага перакрыцця для іх гарантаванага знішчэння»[59]. 20 красавіка міністр замежных спраў Расіі заявіў аб тым, што расійскія вайскоўцы «зусім хутка» пададуць доказы перахопу некаторай колькасці ракет. Па словах міністра, гэтыя доказы прадэманструюць, што «наша арыфметыка ня беспадстаўная»[60].

Дзяржаўныя СМІ Сірыі паведамілі пра знішчэнне 13 крылатых ракет[6].

Сцвярджаецца таксама, што ў ноч на 14 красавіка сірыйскія вайскоўцы выявілі 2 разарваліся ракеты «Тамагаўк»; пасля ракеты перададзеныя расiйскім вайскоўцам[61].

Увечары таго ж дня (14 красавіка) руіны аб’екта ў Базры наведалі журналісты Франс-Прэс падчас візіту арганізаванага Міністэрствам інфармацыі Сірыі. Супрацоўнікі «аб'екта» распавялі ім падчас сустрэчы што гэтым «аб'ектам» з’яўляецца «Навукова-Даследчы цэнтр», у якім яны займаліся «даследаваннямі і распрацоўкай у галіне фармацэўтыкі і хімічнай прадукцыі грамадзянскага прызначэння», якая выкарыстоўваецца «для атрымання хімічных рэчываў, якія ўжываюцца пры вырабе прадуктаў харчавання, лекаў і дзіцячых цацак» (па іншых паведамленнях на «аб’екце» вырабляліся проціяддзя пры змяіных ўкусах[62]). І што следчыя АЗХЗ ўжо наведалі гэты цэнтр і «пацвердзілі, што ён не рабіў ніякага хімічнай зброі»[63].

Раней паведамлялася аб тым, што ў тых выпадках, калі інспектары АЗХЗ атрымлівалі магчымасць доступу да аб’ектаў, некаторыя іх часткі былі ад іх зачыненыя.[64].

Ваенны аглядальнік Аляксандр Гольц адзначыў, што ў час вайны ў Іраку рэжым Садама Хусейна валодаў сапраўды такімі ж сістэмамі СПА савецкай вытворчасці, як і рэжым Асада. Пры гэтым, у 2003 годзе іракскія СПА не змаглі супрацьстаяць амерыканскім «Тамагаўк», што выклікае пытанні адносна такой высокай выніковасці СПА Сірыі[65].

На думку некаторых аналітыкаў, заявы Сірыі аб перахопе ракет не заслугоўваюць даверу, паколькі сірыйская СПА, раней якая прадстаўляла сабой значную сілу, была крытычна аслаблена ў ходзе шматгадовага канфлікту. Гэтыя аналітыкі адзначаюць, што нават больш магутная сістэма СПА сутыкнулася б з праблемамі пры адлюстраванні дадзенага ўдару, улічваючы колькасць і тэхналагічнасць запушчаных ракет, якiя ажыццяўляюць палёт на малой вышыні, а таксама з улікам таго, што кааліцыя, верагодна, распачала меры па падаўленні сірыйскіх радараў[66].

На думку выдання Jane's IHS «Прадэманстраваныя рэшткі ракет маглі належаць ракетам, уразіўшых свае мэты, або ракетам, якія апынуліся няздольнымі зрабіць гэта падчас папярэдняга ўдару» (The missile remnants it displayed could have come from missiles that hit their targets or failed in a previous attack)[67].

Экстраннае пасяджэнне СБ ААН[правіць | правіць зыходнік]

14 красавіка 2018 года Расія ўнесла на разгляд Савета Бяспекі ААН праект рэзалюцыі, што асуджае ўдар ЗША і саюзнікаў па Сірыі і якая патрабуе ад іх неадкладна спыніць агрэсію. За дакумент прагаласавалі тры краіны: Расія, Кітай (пастаянныя члены СБ) і Балівія. Устрымаліся чатыры краіны: Казахстан, Перу, Экватарыяльная Гвінея і Эфіопія. Прагаласавалі супраць восем краін, уключаючы ЗША, Францыю і Вялікабрытанію (пастаянныя члены СБ)[68].

Мiжнародная рэакцыя[правіць | правіць зыходнік]

Сваю падтрымку, у той ці іншай ступені, дзеянняў ЗША, Вялікабрытаніі і Францыі выказалі наступныя дзяржавы: Аўстралія, Албанія, Балгарыя, Германія, Грэцыя, Данія, Ізраіль, Іспанія, Італія, Канада, Катар, Калумбія, Кувейт, Нідэрланды, Новая Зеландыя, Польшча, Румынія, Саудаўская Аравія, Турцыя, Украіна, Харватыя, Чэхія, Эстонія, Японія. Наступныя краіны выказалі сваю заклапочанасць тым, што адбылося, непрыманне — у гэтай або падобных выпадках _ мер ваеннага характару або нежаданне прымаць чыю-небудзь бок: Аўстрыя, Алжыр, Аргенціна, Бразілія, В’етнам, Егіпет, Індыя, Інданезія, Ірландыя, Кіпр, Марока Пакістан, Сербія, Фінляндыя, Чылі, Швецыя. Ракетныя ўдары па тэрыторыі Сірыі былі асуджаныя, з рознай ступенню эмацыйнасці, наступнымі краінамі: Беларусь, Балівія, Венесуэла, Іран, Кітай, Куба, Ліван, Расія[69].

Міжнароднае права[правіць | правіць зыходнік]

Згодна са Статутам ААН прымяненне сілы суверэннымі дзяржавамі ў мэтах забеспячэння міжнароднай бяспекі магчыма пры наяўнасці адпаведнага дазволу з боку СБ ААН. Прымяненне Расіяй свайго права вета пры галасаванні ў СБ ААН азначае практычную немагчымасць атрымання такога дазволу. У выніку гэтага прымяненне ваеннай сілы можа юрыдычна абгрунтоўвацца толькі неабходнасцю дэманстрацыі дзейснасці забароны хімічнай зброі, прымусовым выкананнем абавязацельстваў Сірыі як члена Канвенцыі аб забароне хімічнай зброі і памяншэннем пакут насельніцтва шляхам яго абароны ад далейшага прымянення хімічнай зброі[70].

Некаторымі спецыялістамі па міжнароднаму праву раней ужо рабіліся сцвярджэнні аб незаконнасці нанясення удараў без згоды з боку СБ ААН. Імі таксама выказвалася меркаванне, што падтрымка Злучанымі Штатамі паўстанцаў у іх барацьбе супраць сірыйскага ўрада таксама супярэчыць палажэнням міжнароднага права[71].

Урад Вялікабрытаніі апублікавала сваю прававую пазіцыю адносна нанесеных удараў, з якой вынікае іх абгрунтаванасць гуманітарнымі меркаваннямі[72][73].

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

  1. Сирийская армия сообщила об отсутствии жертв после ракетного удара США
  2. Elgot, Jessica Theresa May orders Britain to join air strikes on Syria (англ.)  (14 красавіка 2018).
  3. Cooper, Helene. Trump Orders Strikes on Syria Over Suspected Chemical Weapons Attack (en-US), The New York Times (13 April 2018).
  4. U.S. European Command Supports Joint Strikes on Syria Chemical Weapons Sites U.S. European Command Public Affairs press relise//Stuttgart, Germany, Apr 16, 2018
  5. 5,0 5,1 США опровергли данные России о перехвате ракет над Сирией. Росбалт (16 красавіка 2018).
  6. 6,0 6,1 Cooper, Helene. Trump Orders Strikes on Syria Over Suspected Chemical Weapons Attack (en-US), The New York Times (13 April 2018).
  7. W.J. Hennigan The U.S., Britain and France Just Unleashed 105 Missiles on Syria. Now What?. Time (14 красавіка 2018).
  8. Stracqualursi, Veronica Trump declares 'mission accomplished' in Syria strike (англ.) . CNN (14 красавіка 2018). Праверана 14 красавіка 2018.
  9. Что известно о военной операции США, Великобритании и Франции в Сирии (руск.) , ТАСС . Праверана 20 красавіка 2018.
  10. Julian Borger Syria: US, UK and France launch air strikes in response to chemical attack (англ.) . The Guardian (14 красавіка 2018). Праверана 14 красавіка 2018.
  11. Holland, Steve. U.S., Britain, France launch air strikes in Syria (en-US), U.S. . Праверана 14 красавіка 2018.
  12. Anne Gearan. U.S. launches missile strikes in Syria (en-US), The Washington Post (2018-04-13). Праверана 14 красавіка 2018.
  13. 13,0 13,1 Suspected Syria chemical attack kills 70 (en-GB), BBC News (2018-04-08). Праверана 16 красавіка 2018.
  14. Carnage chimique dans la Ghouta orientale (фр.) . Le Monde.fr. Праверана 19 красавіка 2018.
  15. UK, US and France agree to HIT BACK over Syria chemical attack (англ.) , Dailystar.co.uk (2018-04-10). Праверана 16 красавіка 2018.
  16. Syrian government accused of using nerve agents as death toll from Douma 'chemical weapons attack' rises (en-GB), The Independent (2018-04-08). Праверана 16 красавіка 2018.
  17. CNN, Steve Almasy,. Dozens dead in possible gas attack in Syria; regime denies allegation , CNN . Праверана 16 красавіка 2018.
  18. Loveluck, Louisa. Dozens killed in apparent chemical weapons attack on civilians in Syria, rescue workers say (en-US), Washington Post (2018-04-08). Праверана 16 красавіка 2018.
  19. Assad’s deadly nerve gas that leaves victims foaming at the mouth before suffering seizures and death (en-GB), The Sun (2018-04-11). Праверана 16 красавіка 2018.
  20. Syria chemical attack would be the eighth since Trump took office (англ.) , USA TODAY . Праверана 16 красавіка 2018.
  21. 21,0 21,1 Macron 'has Syria chemical attack proof' (en-GB), BBC News (2018-04-12). Праверана 16 красавіка 2018.
  22. ВОЗ обеспокоена в связи с предполагаемым применением химического оружия в Сирии
  23. ВОЗ: около 500 человек обратились к врачам в Сирии с признаками химического воздействия.
  24. Kareem Shaheen Dozens killed in suspected chemical attack on Syrian rebel enclave (англ.) . the Guardian (8 красавіка 2018). Праверана 16 красавіка 2018.
  25. Moscow calls ‘chemical attack’ in Douma ‘fake news,’ warns against Syrian intervention (en-US), RT International . Праверана 16 красавіка 2018.
  26. White Helmets staged Douma ‘chemical weapons attack’ on civilians — Russian General Staff (руск.) , TASS . Праверана 16 красавіка 2018.
  27. Russia just blamed Britain for Syria chemical attack. Here’s who else Moscow blames (англ.) , USA TODAY . Праверана 17 красавіка 2018.
  28. Syria 'chemical attack' staged to provoke US airstrike, London pushed perpetrators – Russian MoD (en-US), RT International . Праверана 17 красавіка 2018.
  29. Russia Vetoes U.S. Resolution On Syria In U.N. Security Council (англ.) , NPR.org . Праверана 16 красавіка 2018.
  30. Россия наложила вето на резолюцию США по Сирии, но СБ ООН отклонил и ее проект , Росбалт . Праверана 16 красавіка 2018.
  31. Cabinet agrees 'need for action' in Syria (en-GB), BBC News (2018-04-13). Праверана 16 красавіка 2018.
  32. Press, The Associated. Trump Warns Russia: 'Get Ready' for Attack on Syria (en-US), The New York Times (2018-04-11). Праверана 16 красавіка 2018.
  33. 33,0 33,1 Система ПВО Сирии смогла перехватить около 70% американских и европейских крылатых ракет (руск.) , ТАСС . Праверана 14 красавіка 2018.
  34. CNN, Zachary Cohen and Kevin Liptak,. US, UK and France strike Syria's chemical weapons program , CNN . Праверана 17 красавіка 2018.
  35. CNN, Zachary Cohen and Kevin Liptak,. US, UK and France strike Syria's chemical weapons program , CNN . Праверана 17 красавіка 2018.
  36. 36,0 36,1 Rogoway, Tyler. This Awesome Chart Shows All The Assets Used In The Trilateral Missile Strikes On Syria (en-US), The Drive . Праверана 4 мая 2018.
  37. Copp, Aaron Mehta, Tara. Coalition launched 105 weapons against Syria, with none intercepted, DoD says (en-US), Defense News (2018-04-17). Праверана 18 красавіка 2018.
  38. Frappes en Syrie : La France a assuré la direction tactique des opérations aériennes (fr-fr), Zone Militaire . Праверана 18 красавіка 2018.
  39. Here Are The First Photos Of The U.S. Air Force F-16C And F-15C Jets And KC-135 Tankers Returning To Aviano After Tonight’s Mission (en-US), The Aviationist (2018-04-14). Праверана 18 красавіка 2018.
  40. Reaction - Western powers strike Syria targets (en-GB), BBC News . Праверана 17 красавіка 2018.
  41. Beale, Jonathan. RAF used 'fire and forget' missiles (en-GB), BBC News (2018-04-14). Праверана 17 красавіка 2018.
  42. Frappes en Syrie : participation limitée de la France, malgré d'importants moyens (фр.) , Libération.fr . Праверана 18 красавіка 2018.
  43. YouTube (руск.) . www.youtube.com. Праверана 18 красавіка 2018.
  44. La France a tiré douze missiles de croisière contre la Syrie (фр.) , L'Opinion (2018-04-14). Праверана 17 красавіка 2018.
  45. Élysée on Twitter (руск.) . Twitter. Праверана 17 красавіка 2018.
  46. [1]
  47. 47,0 47,1 Youssef, Nancy A.. U.S., U.K. and France Launch Strikes Against Syria (en-US), Wall Street Journal (2018-04-14). Праверана 17 красавіка 2018.
  48. 48,0 48,1 48,2 48,3 VIDEO: U.S., French Warships Launch Attacks on Chemical Weapons Targets in Syria; U.K., French Fighters, U.S. Bombers Also Strike (англ.)  (14 красавіка 2018). — Информация о ударе на сайте USNI News - новостном портале United States Naval Institute. Праверана 19 красавіка 2018.
  49. «Бук» и «Квадрат» встали на защиту Сирии , Газета.Ru . Праверана 14 красавіка 2018.
  50. Минобороны: реальными целями удара США по Сирии были военные объекты (руск.) , ТАСС . Праверана 16 красавіка 2018.
  51. Пентагон заявил о неэффективности ПВО Сирии
  52. 52,0 52,1 52,2 52,3 52,4 52,5 Удары США по Сирии. Онлайн-трансляция. РБК. Праверана 14 красавіка 2018.
  53. Трамп отдал приказ нанести удар по Сирии (руск.) , Известия (2018-04-14). Праверана 14 красавіка 2018.
  54. Удары США по Сирии. Онлайн-трансляция. РБК. Праверана 14 красавіка 2018.
  55. The US says it didn't give Russia any advance warning about targets hit in Syria strikes , Business Insider . Праверана 23 красавіка 2018.
  56. America, Britain and France strike Syria (англ.) . The Economist. Праверана 23 красавіка 2018.
  57. posol-zaiavil-o-prave-rossii-sbivat-rakety-pri-udare-ssha-po-sirii.
  58. Russia claims 71 of 103 missiles shot down during overnight air strikes (en-GB), The Independent (2018-04-14). Праверана 18 красавіка 2018.
  59. Минобороны: реальными целями удара США по Сирии были военные объекты (руск.) , ТАСС . Праверана 20 красавіка 2018.
  60. ntv.ru Лавров: Россия докажет свои заявления о сбитых в Сирии крылатых ракетах (англ.) . НТВ. Праверана 24 красавіка 2018.
  61. ТАСС: Сирия передала России две неразорвавшиеся в ходе удара США ракеты (19 красавіка 2018). Праверана 19 красавіка 2018.
  62. At destroyed Syria lab, workers say they produce antidotes to snake venom not toxic weapons (англ.) , https://www.hindustantimes.com/ (2018-04-14). Праверана 23 красавіка 2018.
  63. Syrie: des employés d'un centre bombardé assurent qu'ils ne produisaient pas d'armes chimiques (fr-FR), La Croix (2018-04-14). Праверана 19 красавіка 2018.
  64. Syria 'still producing chemical weapons' (en-GB), BBC News (2017-05-04). Праверана 24 красавіка 2018.
  65. Евгения Альбац Радиопередача «Полный Альбац»: "Противостояние России и Запада" (руск.) . 2. "Эхо Москвы" (16 красавіка 2018). Праверана 22 красавіка 2018.
  66. 105 to 0: Why Syria's air defenses failed to intercept a single incoming missile (англ.) , USA TODAY . Праверана 24 красавіка 2018.
  67. Russia displays cruise missiles ‘shot down’ in Syria | Jane's 360. www.janes.com. Архівавана з першакрыніцы 2 мая 2018. Праверана 4 мая 2018.
  68. ТАСС. Совбез ООН не решился осудить агрессию против Сирии (ru-RU), www.forbes.kz (2018-04-15). Праверана 17 красавіка 2018.
  69. ru:Удар коалиции по Сирии в апреле 2018 года #Реакция в мире
  70. Weller, Marc. Were the Syria air strikes legal? (en-GB), BBC News (2018-04-14). Праверана 16 красавіка 2018.
  71. Sputnik International Lawyers: US Strike Against Syria Would Be Illegal (англ.) . sputniknews.com. Праверана 16 красавіка 2018.
  72. Syria action – UK government legal position - GOV.UK (англ.) . Праверана 16 красавіка 2018.
  73. UK publishes legal case for Syria strikes (en-GB), BBC News (2018-04-14). Праверана 16 красавіка 2018.