Раман Ігаравіч Бандарэнка

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Раман Ігаравіч Бандарэнка
Партрэт
Імя пры нараджэнні Раман Ігаравіч Бандарэнка
Род дзейнасці мастак
Дата нараджэння 1 жніўня 1989(1989-08-01)
Месца нараджэння
Грамадзянства Беларусь
Дата смерці 12 лістапада 2020(2020-11-12) (31 год)
Месца смерці
Месца пахавання
Альма-матар

Раман Ігаравіч Бандарэнка (1 жніўня 1989, Мінск — 12 лістапада 2020, Мінск) — беларускі мастак, які загінуў у час пратэстаў у Беларусі[1][2]. Паводле паведамленняў, быў забіты сіламі бяспекі[3].

Біяграфічныя звесткі[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся ў Мінску. Паводле адукацыі — мастак, скончыў Мінскі дзяржаўны архітэктурна-будаўнічы каледж і Беларускую дзяржаўную акадэмію мастацтваў. Праходзіў тэрміновую службу ў часці 3214 унутраных войск[1].

Жыў на вуліцы Чарвякова, вучыў дзяцей маляваць. У апошні час працаваў дырэктарам крамы «Востраў чысціні». Паводле слоў родных, праблем з міліцыяй у Рамана Бандарэнкі ніколі не было, на акцыі пратэсту і маршы ён не хадзіў[1].

Пахаваны на Паўночных могілках Мінска[4].

Гібель[правіць | правіць зыходнік]

20 лістапада 2020 года. Царква Уваскрасення Хрыстова. Развітанне з Раманам Бандарэнкам.
20 лістапада 2020 года. Развітанне з Раманам Бандарэнкам

11 лістапада 2020 года Раман Бандарэнка пабачыў у чаце, што невядомыя асобы чарговы раз зрываюць бел-чырвона-белыя стужкі на «Плошчы Перамен», якая знаходзіцца непадалёк, і вырашыў не заставацца дома. Назва «Плошча Перамен» прыжылася пасля таго, як жыхары жылога комплексу ў квартале між вуліцамі Чарвякова, Кахоўскай і Сморгаўскім трактам намалявалі на адной са сцен мурал з дыджэямі. Гэты мурал замалёўвалі рознымі спосабамі 14 разоў, але жыхары яго аднаўлялі. У квартале склалася моцная супольнасць. Жыхары запрашаюць музыкаў на вечаровыя канцэрты, самаадукоўваюцца на лекцыях і ўпрыгожваюць прастору нацыянальнай сімволікай.

Каля 22-й гадзіны ў двор прыехалі людзі ў цывільным з маскамі на тварах зразаць стужкі, пачалася бойка. Пазней у СМІ з’явілася версія, што на Рамана Бандарэнку напаў прафесійны кікбаксёр Дзмітрый Шакута[5]. Невядомыя збілі Рамана Бандарэнку, пасля чаго даставілі ў РУУС, а адтуль — ужо без прытомнасці — у бальніцу[6].

Раман Бандарэнка паступіў у Бальніцу хуткай медыцынскай дапамогі ў 00:05 12 лістапада з вялікім ацёкам мозгу, закрытай чэрапна-мазгавой траўмай, субдуральнымі гематомамі. Ён знаходзіўся ў затарможаным стане, але ў аперацыйную ўжо прывезлі ў коме[7]. Аперацыя доўжылася некалькі гадзін, аднак стан яго пагаршаўся, увечары ён памёр.

Рэакцыя[правіць | правіць зыходнік]

Увечары 12 лістапада некалькі тысяч беларусаў прыйшлі і прыехалі на «Плошчу Перамен», каб аддаць даніну памяці Раману Бандарэнку[4]. У розных раёнах Мінска і іншых гарадоў Беларусі, а таксама за мяжой людзі выйшлі на вулічныя акцыі памяці і наступным днём[4]. Акцыі памяці суправаджаліся затрыманнямі іх удзельнікаў, напрыклад у Брэсце і Баранавічах[8].

Святлана Ціханоўская выказала спачуванні родным нябожчыка. Паводле яе слоў, Раман Бандарэнка быў забіты памагатымі рэжыму. «Ён стаў нявіннай ахвярай бесчалавечнай сістэмы, якая лічыць жыцці людзей выдаткамі ўлады, і на яго месцы мог апынуцца любы мірны чалавек». Павел Латушка сказаў: «Мне складана выказаць словамі боль ад таго, што адбылося, і пагарду да ўдзельнікаў чарговага злачынства супраць людзей». «Чарговая ахвяра тэрору, чарговая ахвяра насілля», — так характарызаваў смерць Рамана Бандарэнкі біскуп Юрый Касабуцкі на імшы памяці забітага 13 лістапада[9].

У заяве ад 13 лістапада 2020 года ЕС асудзіў жорсткасць з боку пераапранутых у цывільнае супрацоўнікаў міліцыі і выказаў спачуванні сям’і і сябрам Рамана Бандарэнкі[10][11]. Спачуванні ў сувязі з гібеллю Рамана Бандарэнкі выказалі Міністэрствы замежных спраў Латвіі(англ.) бел. і Літвы[12], кіраўнік апошняга, Лінас Лінкявічус выказаўся ў сваім Твітэры, што яго «ашаламляюць цынізм, жорсткасць рэжыму і грубае ігнараванне памкненні людзей да перамен»[13]. Міністр замежных спраў Эстоніі(руск.) бел. Урмас Рэйнсалу(руск.) бел. заявіў, што забойства Бандарэнкі павінна выклікаць новыя санкцыі ад Еўрасаюзу супраць беларускіх уладаў[14]. У заяве амбасады ЗША ў Беларусі было сказана, што Злучаныя Штаты ўзрушаныя і ўстрывожаныя жудаснымі абставінамі смерці Рамана Бандарэнкі, выказваліся спачуванні яго сям’і і салідарнасць з усім беларускім народам, які аплаквае яго страту. Таксама змяшчаўся заклік да ўладаў правесці празрыстае расследаванне і прыцягнуць да адказнасці вінаватых, асуджаўся гвалт і падаўленне мірных дэманстрантаў[15]. Упраўленне Вярхоўнага камісара ААН па правах чалавека выказалася наконт забойства і заклікала ўлады да публічнага расследвання[16].

Пра гібель Рамана Бандарэнкі напісалі ці выпусцілі сюжэты як беларускія, так і замежныя СМІ, у тым ліку такія буйныя, як Белсат[17], U.S. News & World Report(руск.) бел.[18], Meduza[19], РИА Новости[20], руская служба BBC[21], Настоящее время(руск.) бел.[22], Associated Press[23], Libération(фр.) бел.[24], TVP Info(руск.) бел.[25], Washington Post[26], bne IntelliNews(англ.) бел.[27], ČT24(руск.) бел.[28] і іншыя[29][30].

Аляксандр Лукашэнка сказаў, што спачувае бацькам загінулага: «Я шчыра спачуваю бацькам. Калі чалавек сыходзіць з жыцця, гэта блага, пагатоў, малады чалавек», -- і тут жа заявіў, што смерць Рамана Бандарэнкі стала вынікам канфлікту паміж тымі, хто вывешваў «калабарацыянісцкія прафашысцкія сцягі», і тымі, хто іх зразаў, а сам загінулы быў п’яны. Лукашэнка даручыў Генеральнай пракуратуры ўзяць пад кантроль расследаванне гібелі Рамана Бандарэнкі[31]. На думку Лукашэнкі і прарэжымных сродкаў масавай інфармацыі, Раман Бандарэнка быў «сакральнай ахвярай», якую чакалі; што быццам апісана ў «метадычках каляровых рэвалюцый»[32][33][34].

Палкоўнік у адстаўцы Андрэй Кітоў, былы камандзір атраду спецыяльнага прызначэння, у сваім каментары пра смерць Рамана Бандарэнкі адзначыў, што гэта трагедыя не аднаго чалавека, а цэлага народу. І гэта асабліва моцны ўдар па байцах той самай часці 3214, у якой ён служыў[35].

Шматлікія беларускія дзеячы культуры змянялі свае аватары ў соцсетках на чорныя выявы, запісвалі жалобныя посты з гэтай нагоды, выказвалі спачуванні блізкім і сваякам Рамана[36].

15 лістапада ў Мінску прайшоў марш памяці Рамана Бандарэнкі. Сілавікі перашкодзілі ўтварыцца вялікай калоне дэманстрантаў. Людзі разбягаліся, але ўпарта вярталіся на маршрут да плошчы Перамен. Сілавікі прымянілі супраць дэманстрантаў спецсродкі: святлошумавыя гранаты і слезацечны газ. Некаторых затрыманых моцна збівалі дубінкамі. Пратэсты таксама прайшлі ў Гомелі, Віцебску, Гродне, Баранавічах, Лідзе, Салігорску, Маладзечне, Жодзіне, Брэсце, Навагрудку і іншых гарадах. Марш у Мінску завяршыўся разгромам плошчы Пераменаў[4]. Сілавікі сцягнулі да яе велізарную колькасць сіл асабістага складу. Пад канец сілавікоў было ў некалькі разоў больш, чым пратэстуючых. Усё скончылася масавым затрыманнем і зачысткай ды апаганьваннем мемарыяла Рамана Бандарэнкі[37][4].

19 лістапада 2020 года амбасадар ЗША ў Арганізацыі па бяспецы і супрацоўніцтву ў Еўропе Джым Гілмар(укр.) бел. выступіў з заявай адносна забітага Рамана Бандарэнкі і таго, што яго суайчыннікам не дазволілі аплакваць страту, паколькі сілы бяспекі ўжылі гвалт, каб разагнаць і арыштаваць больш за 1200 чалавек, бязлітасна знеслі стыхійныя помнікі ў Мінску і па ўсёй краіне 15 лістапада, назваўшы такія дзеянні прыкметай «беспакаранасці, з якой беларускія сілы бяспекі працягваюць жорсткае падаўленне мірных дэманстрантаў»[38].

26 лістапада 2020 года Еўрапейскі парламент абмеркаваў сітуацыю на Беларусі[39][40]. Вынікам абмеркавання стала прыняцце рэзалюцыі «з нагоды працягу парушэння правоў чалавека ў Беларусі, у прыватнасці забойства Рамана Бандарэнкі», падтрыманай абсалютнай большасцю дэпутатаў, з заклікам «хуткага, дбайнага, бесстаронняга і незалежнага расследавання смерці»[41].

На 27 лістапада 2020 года крымінальная справа па факту смерці Бандарэнкі не ўзбуджана, у той час як былі затрыманы па крымінальнай справе журналіст TUT.BY Кацярына Барысевіч і ўрач Арцём Сарокін, якія паведамілі медыцынскую інфармацыю, што забіты быў абсалютна цвярозы, што абвяргае словы Аляксандра Лукашэнкі і Наталлі Качанавай аб тым, што Бандарэнка быў п’яны. Amnesty International прызнала журналістку і лекара вязнямі сумлення. Беларускія праваабарончыя арганізацыі прызналі Барысевіч палітычнай зняволеннай[42]. Намеснік старшыні Беларускай асацыяцыі журналістаў Барыс Гарэцкі сказаў, што ўлады змагаюцца не з праблемай, а са СМІ: «Яны думаюць, што калі прэса не будзе пісаць пра Бандарэнка, то людзі не даведаюцца пра гэта. Яны, вядома ж, усё пазнаюць, але СМІ ўсё адно трапляюць пад удар»[43].

На 10 снежня 2020 года крымінальная справа па факту гібелі Бандарэнкі не ўзбуджана[44].

У культуры[правіць | правіць зыходнік]

Песні-прысвячэнні Раману Бандарэнку запісалі беларускія музыканты: Ганна Шаркунова — «Малюнкі на сцяне»[45], «Стары Ольса» — «Штурм замка Пулен»[46], Піт Паўлаў — «Вараны коню»[46], Дядя Ваня(руск.) бел. — «Я выходжу»[46], Аляксандр Памідораў — «Мы выходзім»[46].

Мастачка Вольга Якубоўская, вядомая серыяй выяў на тэму беларускіх пратэстаў, адну з іх прысвяціла гібелі Рамана Бандарэнкі і стварыла карціну «Я выходжу!»[47].

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

  1. 1,0 1,1 1,2 «Шансы на выживание — 1 из 1000». В Минске силовики в штатском избили мужчину за бело-красно-белые ленты, он умер в реанимации (руск.) . Настоящее время (12 лістапада 2020).
  2. mes/AFP Belarus: Mann nach brutaler Attacke in Minsk gestorben (ням.) . Der Spiegel (12 лістапада 2020). Архівавана з першакрыніцы 12 лістапада 2020. Праверана 12 лістапада 2020.
  3. Shotter, James Violent crackdown fails to silence Belarus protesters (англ.) . Financial Times (2 снежня 2020). Архівавана з першакрыніцы 2 снежня 2020. Праверана 5 снежня 2020.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Орлова, Ольга (2020-11-20). "Вышел и не вернулся" (in ru). Брестская газета (47 (936)): 8. 
  5. news.tut.by
  6. nashaniva.by
  7. news.tut.by
  8. Служба информации «БГ» (2020-11-20). "В Бресте задерживали на улице, в Барановичах — в аптеке" (in ru). Брестская газета (47 (936)): 3. 
  9. nashaniva.by
  10. Беларусь: заявление пресс-секретаря Европейской службы внешних действий в связи со смертью Романа Бондаренко (руск.) . EEAS - European Commission. Праверана 13 лістапада 2020.
  11. Еўрасаюз прыгразіў Мінску новымі санкцыямі з-за гібелі Рамана Бандарэнкі (бел.) . Наша Ніва. Праверана 13 лістапада 2020.
  12. Главы МИД Литвы и Латвии выразили соболезнования в связи со смертью Романа Бондаренко (руск.) 
  13. Пост Лінаса Лінкявічуса (англ.) 
  14. Reinsalu: Killing of Bandarenka must bring new EU sanctions on Belarus (англ.) 
  15. by.usembassy.gov
  16. OHCHR | Press briefing notes on Belarus (англ.) . Упраўленне Вярхоўнага камісара ААН па правах чалавека (13 лістапада 2020).
  17. Збіты Рома Бандарэнка памёр. 96 дзень пратэстаў | Роман Бондаренко умер. 96 день протестов
  18. Candles and Condemnation as Thousands Mourn Death of Belarus Protester (англ.) 
  19. В Минске умер 31-летний сторонник оппозиции Роман Бондаренко, которого избили на «Площади перемен». На акцию его памяти пришли тысячи людей (руск.) 
  20. Умер избитый в Минске Роман Бондаренко (руск.) 
  21. В Минске умер Роман Бондаренко. Его избили из-за бело-красно-белого флага (руск.) 
  22. В реанимации умер избитый людьми в штатском в Минске Роман Бондаренко (руск.) 
  23. Outrage in Belarus, EU after opposition supporter death (англ.) 
  24. Raman Bandarenka, nouvelle victime de la répression en Biélorussie (фр.) 
  25. Zmarł skatowany 31-latek. Napastnikami mieli być funkcjonariusze białoruskiej bezpieki (польск.) 
  26. Outrage in Belarus, EU after opposition supporter death (англ.) 
  27. An outpouring of grief, anger and frustration in Minsk as police beat another protester to death (англ.) 
  28. Podle běloruských úřadů měl zemřelý aktivista otravu alkoholem, lékaři to však odmítají (чэшск.) 
  29. Raman Bandarenka, nueva víctima de la represión en Bielorrusia (ісп.) 
  30. Outrage in Belarus, EU after opposition supporter death (англ.) 
  31. belta.by
  32. Оппозиция Беларуси лепит «сакральную жертву»?. ТВ Царьград (2020.11.12.).
  33. Елена Острякова. Зловещая жертва оживляет Евромайдан. Политнавигатор (2020.11.13.).
  34. Лукашенко поручил взять под серьезнейший контроль расследование обстоятельств смерти Романа Бондаренко. БЕЛТА (2020.11.13).
  35. Радыё Свабода
  36. «Беларусь захвачена бандитами». Как белорусские звезды реагируют на смерть Романа Бондаренко (руск.) 
  37. nashaniva.by
  38. On Human Rights Violations in Belarus (англ.) . Пасольства ЗША ў Арганізацыі па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе(англ.) бел. (19 лістапада 2020). Архівавана з першакрыніцы 26 лістапада 2020. Праверана 26 лістапада 2020.
  39. Logo YouTube por Hernando.svg Ужывую / Европарламент — Ситуация в Беларуси. Нарушения прав человека — убийство Романа Бондаренко. 26.11.2020 // in time Ukraine. 26 ноября 2020.
  40. Усиление санкций, отмена ЧМ по хоккею и «внутренний терроризм». Евродепутаты эмоционально обсудили ситуацию в Беларуси // TUT.BY, 26.11.2020
  41. Санкции, международное расследование преступлений. Европарламент принял новую резолюцию по Беларуси (руск.) . TUT.BY (26 лістапада 2020). Архівавана з першакрыніцы 26 лістапада 2020. Праверана 26 лістапада 2020.
  42. Гуштын, Адар'я Журналиста TUT.BY Катерину Борисевич перевели в СИЗО на Володарского. Письма ей почти не доходят (руск.) . TUT.BY (27 лістапада 2020). Архівавана з першакрыніцы 30 лістапада 2020. Праверана 30 лістапада 2020.
  43. Александровская, Богдана Ходьба по минному полю. Как в Беларуси сейчас работают журналисты (руск.) . Deutsche Welle (25 лістапада 2020). Архівавана з першакрыніцы 4 снежня 2020. Праверана 4 снежня 2020.
  44. КЕ Месяц после гибели Романа Бондаренко. Что мы выяснили за это время? (руск.) . TUT.BY (12 снежня 2020). Архівавана з першакрыніцы 13 снежня 2020. Праверана 13 снежня 2020.
  45. «В каждом из нас живи!» Анна Шаркунова посвятила песню Роме Бондаренко (руск.) 
  46. 46,0 46,1 46,2 46,3 «Я выхожу, чтобы жить». Белорусские музыканты посвящают песни погибшему парню со «двора перемен» (руск.) 
  47. Я выходжу!

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]