Раста
| Раста | |
|---|---|
 | |
| Характарыстыка | |
| Даўжыня | 100 км |
| Басейн | 1 290 км² |
| Расход вады | 6,8 м³/с |
| Вадацёк | |
| Выток | каля в. Аляксандраўка Дрыбінскі раён |
| • Каардынаты | 54°05′35″ пн. ш. 30°38′27″ у. д.HGЯO |
| Вусце | Проня |
| • Каардынаты | 53°36′12″ пн. ш. 30°56′15″ у. д.HGЯO |
| Размяшчэнне | |
| Водная сістэма | Проня → Сож → Дняпро → Дняпроўскі ліман[d] |
|
|
|
| Краіна | |
   |
|
|
— выток, — вусце |
|
Раста, Рэста, Рыста, Рэкта — рака ў Магілёўскай вобл., правы прыток ракі Проня (басейн Дняпра).
Назва
[правіць | правіць зыходнік]Варыянты назвы — Рэста, Рыста, Рэкта.
На думку У. Тапарова, да гэтага ж шэрагу належаць такія гідронімы на Верхнім Падняпроўі, як Рэхта, Рыхта, Рышты. Усе гэтыя формы ўзыходзяць да балцкага абазначэння арэха: літ. riešutas, лат. rieksts, пруск. reisis[2].
На думку М. Фасмера, рачная назва Рэкта паходзіць ад слова ракатаць і азначае «шумная рака»[3].
На думку А. Сабалеўскага, назвы Рэкта, Рэхта роднасныя са ст.-іран. назвай ракі Rahā, ст.-інд. rasa «раса, паток», слав. роса, орошати, старажытнай назвай Волгі Ра[4].
На думку Э. Мурзаева, назва ракі Рэхта ў Пасожжы паходзіць ад украінскага рехта «прыток ракі»[5].
Б. Махоцін назвы тыпу Рэкта звязвае са словам рака[6].
На думку А. Трубачова, і ў балцкай і ў славянскай назва арэха атрыманая шляхам словаўтварэння ад этымалагічна адной асновы, якая прадстаўлена ў літ. rišti «звязваць, развязваць» і слав. *rěšiti «(раз)вязаць». Гэта грунтуецца на тым, што плады ляснога арэха растуць звязкамі, гронкамі[7].
Гідраграфія
[правіць | правіць зыходнік]Даўжыня 100 км. Плошча вадазбору 1290 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 6,8 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,6 %. Пачынаецца каля вёскі Аляксандраўка Дрыбінскага раёна, вусце за 2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Харанеў Слаўгарадскага раёна. Цячэ па Аршанска-Магілёўскай раўніне.
Асноўныя прытокі: Рудзея, Будлянка, Хоцінка (справа), Плясна, Відлінка Вілейка, Доўгі Мох, Рудзея (злева).
Даліна добра распрацаваная, глыбокаўрэзаная, трапецападобцая, пераважная шырыня 0,6—1 км. Схілы спадзістыя і ўмерана стромкія, часам стромкія, вышынёй 10—15 м. Пойма двухбаковая, слабазабалочаная. Паверхня яе ў вярхоўі роўная, у сярэднім цячэнні куп′істая, у ніжнім узгорыстая, парэзаная меліярацыйнымі каналамі (шырыня 0,3—0,4 км). У разводдзе затапляецца на глыбіню 0,5—1,5 м на 5—10 сутак. Рэчышча свабодна меандруе, умерана звілістае, ніжэй вёскі Харкаўка Чавускага раёна трапляюцца невялікія астравы. Берагі стромкія, месцамі абрывістыя, вышынёй 0,8—1,5 м. Найвышэйшы ўзровень разводдзя ў пачатку красавіка, сярэдняя вышыня над межанным узроўнем ад 2,3 м у верхнім цячэнні да 3,2 м у ніжнім. Замярзае ў пачатку снежня, крыгалом у канцы сакавіка. Веснавы ледаход у сярэднім 5 сутак.
На рацэ каля вёскі Зарэсце ў 1981 г. створана вадасховішча Зарэсце.
Зноскі
[правіць | правіць зыходнік]- ↑ Geographic Names Server — 2018.
- ↑ В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 204-205.
- ↑ М. Фасмер. Этимологический словарь русского языка. Т. 3. Москва, 1987. С. 465.
- ↑ А. И. Соболевский. Русско-скифские этюды. ИОРЯС, XXVII. 1924. С. 280.
- ↑ Э. М. Мурзаев Словарь народных географических терминов. Москва, 1984. С. 481
- ↑ Б. А. Махотин. К живым истокам: Смоленщина в географических названиях. Смоленск, 1989.
- ↑ О. Н. Трубачев. Заметки по этимологии и сравнительной грамматике // Этимология. 1968. Москва, 1971. С. 65.
Літаратура
[правіць | правіць зыходнік]- Макарэвіч А. А. Раста // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 362. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
- Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
- Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил. (руск.)
- Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. Ч.