Руснакі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці

Руснакі (карпата-русы, лемкі, русіны, руснацы, угра-русы) — славянская этнічная група ва Усходняй Еўропе.

Статус руснакоў[правіць | правіць зыходнік]

Руснакі афіцыйна прызнаныя асобнай нацыянальнасцю ў Славакіі, Польшчы, Венгрыі, Чэхіі і Сербіі.[1] Улады Украіны разглядаюць руснакоў як этнаграфічную групу ўкраінцаў.

У 1992 і 2002 гадах Закарпацкая абласная рада звярталася да цэнтральных улад Украіны з просьбай прызнаць руснакоў асобнай нацыянальнасцю.[2] У жніўні 2006 года Камітэт па ліквідацыі расавай дыскрымінацыі ААН заклікаў урад Украіны прызнаць руснакоў у якасці нацыянальнай меншасці,[3] паколькі існуюць «істотныя адрозненні паміж руснакамі і ўкраінцамі».[4]

7 сакавіка 2007 года Закарпацкая абласная рада пастанавіла прызнаць руснакоў карэннай нацыянальнасцю Закарпацця [5][6].

Кангрэс украінскіх нацыяналістаў, Таварыства «Просвита» і некаторыя іншыя ўкраінскія грамадскія арганізацыі, запатрабавалі ад прэзідэнта Украіны Віктара Юшчанкі адмяніць гэтую пастанову як пазапраўную.[7]

Рассяленне і колькасць[правіць | правіць зыходнік]

Руснакі засяляюць Закарпацкую вобласць Украіны, Усходнюю Славакію (паўночны ўсход Прэшаўскага краю) і частку Бескідаў у Польшчы. Некаторая іх частка пражывае ў краінах, куды яны перасяліліся ў апошнія некалькі стагоддзяў — у Венгрыі, Сербіі (у Краі Ваяводзіна, дзе іх мова прызнана адной з афіцыйных моў края), Харватыі, ЗША, Канадзе, Расіі.

Паводле перапісу 2001 ва Украіне, у Закарпацкай вобласці было зарэгістравана 10.069 руснакоў (па меркаваннях руснацкіх лідараў, гэтыя дадзеныя былі фальсіфікаваны[4]). Перапіс 2011 у Славакіі зафіксаваў 33.482, перапіс 2002 у Польшчы — 5.863,[2] перапіс 2002 у Ваяводзіне — 15.626, перапіс 2001 у Венгрыі — 2.079 руснакоў.

Мова[правіць | правіць зыходнік]

Гутарковая мова, якая выкарыстоўваецца ў Закарпацці — блізкія паміж сабою гаворкі даліннага Закарпацця, у Славакіі і Польшчы у якасці афіцыйнай руснацкай мовы выкарыстоўваюцца мясцовыя кадыфікаваныя лемкаўскія дыялекты. У якасці літаратурнай мовы доўгі час выкарыстоўвалася царкоўнаславянская (нават у XIX ст.), што моцна ўплывала на гутарковую лексіку і зблізіла мясцовыя гаворкі з рускай мовай больш чым з украінскай. Асновы руснацкай літаратурнай мовы заклаў Аляксандр Духновіч. На мяжы XIX—XX стст. руснакі Закарпацця падзяляліся на русафілаў і ўкраінафілаў. Першыя выступалі за прыняцце ў якасці літаратурнай мовы рускай, другія — украінскай. У цяперашні час існуюць розныя варыянты літаратурнай руснацкай мовы.

Зноскі

  1. http://www.unpo.org/article.php?id=3399
  2. 2,0 2,1 http://www.unpo.org/article.php?id=5500
  3. Арт. 20 http://web.archive.org/web/20070928103027/http://www.universalhumanrightsindex.org/documents/824/1003/document/ru/doc/text.doc
  4. 4,0 4,1 http://www.rdu.org.ua/news.php?content=1173443580&path=main
  5. http://www.rdu.org.ua/news.php?content=1173351060&path=main
  6. За першы пункт прынятага абласной радай рашэння прагаласавала абсалютная большасць дэпутатаў: 71 дэпутат з 75, 2 супраць, 2 устрымаліся. У другім пункце дэпутаты просяць прэзідэнта, Вярхоўную Раду Украіны і прэм'ер-міністра прызнаць руснакоў на заканадаўчым узроўні па ўсёй Украіне http://www.rdu.org.ua/news.php?content=1173443580&path=main
  7. http://www.rdu.org.ua/news.php?content=1174683480&path=main

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Руснацкія рэсурсы ў сеціве[правіць | правіць зыходнік]

  • http://www.carpatho-rusyn.org - Інфармацыйны партал руснакоў ЗША. (англ.) 
  • http://www.lemko.org - Інфармацыйны партал руснакоў Польшчы. (англ.)  (польск.)  (русін.)  (укр.) 
  • http://www.lemkowyna.net - «Lemkowyna». Інфармацыйны партал руснакоў, мае падручнік руснацкай мовы. (русін.) 
  • http://www.ruskamatka.tk - «Ruska matka». Таварыства руснакоў у Сербіі. (русін.) 
  • http://www.rusnak.hr - Таварыства руснакоў у Харватыі. (русін.)  (харв.) 
  • http://www.rusnak.info - Руснацкі інфармацыйны партал. (русін.) 
  • http://www.rusyn.md - Таварыства руснакоў у Малдавіі. (русін.)