Рыгор Іванавіч Барадулін

З пляцоўкі Вікіпедыя
(Пасля перасылкі з Рыгор Барадулін)
Перайсці да: рух, знайсці
Рыгор Барадулін
Рыгор Іванавіч Барадулін
Ryhor Baradulin.jpg
Паэт на лецішчы ва Ушачах за чытаннем.
Асабістыя звесткі
Імя пры нараджэнні:

Рыгор Іванавіч Барадулін

Псеўданімы:

Алесь Чабор, Авось Савось, Алесь Каліна

Дата нараджэння:

24 лютага 1935(1935-02-24)

Месца нараджэння:

Верасоўка, Ушацкі раён, Віцебская вобласць, БССР, СССР

Дата смерці:

2 сакавіка 2014(2014-03-02) (79 гадоў)

Месца смерці:

Мінск, Беларусь

Грамадзянства:

Сцяг СССР СССРСцяг Беларусі Беларусь

Бацька:

Іван Рыгоравіч Барадулін[d]

Маці:

Куліна Андрэеўна Барадуліна[d]

Жонка:

Валянціна Барадуліна[d]

Дзеці:

Ілона Барадуліна[d]

Альма-матар:

Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт

Літаратурная дзейнасць
Род дзейнасці:

паэт, эсэіст, перакладчык

Кірунак:

паэзія

Жанр:

верш, паэма, эсэ, духоўная лірыка

Мова твораў:

беларуская

Дэбют:

у газеце «Чырвоная змена» пад псеўданімам Алесь Чабор

Прэміі:

Дзяржаўная прэмія БССР імя Янкі Купалы (1976), прэмія Ленінскага камсамола БССР (1976)

Узнагароды:
Ордэн Дружбы народаў
Ордэн Пашаны, Беларусь
Medal of Francis Skorina rib.png
Афіцэр ордэна Трох Зорак
Народны паэт Беларусі
Подпіс:

Подпіс

Афіцыйны сайт Рыгора Барадуліна
Commons-logo.svg Выявы на Вікісховішчы

Рыго́р Іва́навіч Бараду́лін (24 лютага 1935, хутар Верасоўка, Ушацкі раён, Віцебская вобласць — 2 сакавіка 2014, Мінск[1]), вядомы таксама як Дзя́дзька Рыго́р[2][3][4] — беларускі і савецкі паэт, эсэіст і перакладчык[5]. На дадзены момант з'яўляецца апошнім чалавекам, які атрымаў званне «Народны паэт Беларусі».

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Іван Рыгоравіч Барадулін — бацька паэта (1939 г.).

Нарадзіўся ў сям'і Івана Рыгоравіча і Акуліны Андрэеўны Барадуліных на хутары Верасоўка (афіцыйная назва на той час была «Гарадок ІІ Востраў-Сарочынскага сельсавета»), а ў 1937 г. хутар быў ліквідаваны і сям'ю паэта перасялілі ва Ушачы. Дзед паэта па мамінай лініі Андрэй Гальвіньш быў этнічным латышом. Бацька загінуў у 1944 г. падчас ВАВ у партызанскім атрадзе. Пасля вайны Рыгор Барадулінн вучыўся ва Ушацкай сярэдняй школе (скончыў у 1954 г.), затым на філалагічным факультэце БДУ (скончыў у 1959 г.).

Працаваў рэдактарам у розных перыядычных выданнях: газеце «Советская Белоруссия», часопісах «Бярозка», «Полымя», а таксама ў выдавецтвах «Беларусь» (з 1969 г.), «Мастацкая літаратура» (з 1972 г.)[5]. Выдавецтву «Мастацкая літаратура» Рыгор Барадулін аддаў больш за дваццаць гадоў, працаваў рэдактарам, затым загадчыкам рэдакцыі. У складзе дзяржаўнай дэлегацыі БССР прымаў удзел у 39-й сесіі Генеральнай Асамблеі ААН (1984 г.).

Рыгор Барадулін быў дзейным чальцом СБП, адным са стваральнікаў і актыўных удзельнікаў Беларускага ПЭН-цэнтра (19891999 гг., прэзідэнт з 1990 г., віцэ-прэзідэнт з 1999 г.). З'яўляўся членам Партыі БНФ, членам Сойма БНФ (з 1989 г.). У 19951997 гг. быў у кіраўніцтве Беларускага Фонду Сораса.

Быў жанаты з Валянцінай Міхайлаўнай Барадулінай. Дачка Ілона — мастачка, ёсць унучка Дамініка. Калекцыяніраваў сланоў і чарапах. Рыгор Барадулін вызнаваў сябе як уніята[6].

Памёр 2 сакавіка 2014 г. у сваёй кватэры ў Мінску пасля многіх гадоў пакут ад хваробы Паркінсона. Смерць была раптоўная і імгненная. Быў адпеты ў Чырвоным Касцёле 4 сакавіка 2014 г. у грэка-каталіцкім (уніяцкім) і рымска-каталіцкім абрадах[7]. Пахавалі Рыгора Барадуліна ва Ушачах у беларускай народнай вышытай кашулі ў той жа дзень побач з магілай мамы, як таго і жадаў паэт пры жыцці[8]. Запячатванне Магілы зрабіў апостальскі візітатар для грэка-каталікоў Беларусі архімандрыт Сяргей Гаек.

Погляды[правіць | правіць зыходнік]

Палітычныя[правіць | правіць зыходнік]

У школе Рыгор Барадулін не з'яўляўся ўдзельнікам піянерскага руху: падчас запісу ў арганізацыю Барадулін збег са школы. Потым пра той факт, што ён не далучыўся да піянерскай арганізацыі, настаўнікі забыліся, таму Рыгор Барадулін гэтак і не стаў піянерам[9]. У юнацтве далучыўся да камсамола, апраўдваючы гэта тым, што інакш не змог бы паступіць у ВНУ[9]. Падчас працоўнай дзейнасці неаднаразова адхіляў прапановы далучэння да шэрагаў КПСС[10].

У канцы 1980-х гадоў, падчас перабудовы і развіцця звязаных з ёю нацыянальна-адраджэнскіх рухаў у рэспубліках СССР, з'яўляўся актыўным удзельнікам грамадскага руху «Беларускі народны фронт «Адраджэньне», потым далучыўся да Партыі БНФ, якая ўтварылася на падмурку гэтага руху[11]. На першых Прэзідэнцкіх выбарах у гісторыі Беларусі (1994 г.) разам з Васілём Быкавым актыўна падтрымліваў Зянона Пазняка[12]. З другой паловы 1990-х і да смерці актыўнага ўдзелу ў палітыцы не прымаў. Называў палітыку «бруднай справай». У інтэрв'ю выказваў рэзкія антыкамуністычныя (пераважна антыбальшавісцкія) погляды.

Рэлігійныя[правіць | правіць зыходнік]

У дзяцінстве Рыгор Барадулін быў ахрышчаны рымска-каталіцкім святаром[6]. З канца 1980-х гадоў Барадулін адносіць сябе да вернікаў Беларускай Грэка-Каталіцкай Царквы (уніятаў)[6]. Пры гэтым сцвярджае, што пытанне канфесійнай прыналежнасці не з'яўляецца істотным, бо «ўсё-ткі Бог адзін»[6]. 28 чэрвеня 2004 г. разам з архімандрытам Сяргеем Гаекам меў асабістую аўдыенцыю з Папам Рымскім Янам Паўлам ІІ[13]. Актыўна працаваў у жанры духоўнай лірыкі.

Творчасць[правіць | правіць зыходнік]

Рыгор Барадулін (з кнігай) і Уладзімір Дубоўка (1961 г.).

Дэбютаваў вершамі ў 1953 г. у газеце «Чырвоная змена»[5]. Нізка вершаў «На зямлі цаліннай» склала асноўны змест першай кнігі «Маладзік над стэпам» (1959 г.). У ранняй творчасці — кнігі лірыкі «Рунець, красаваць, налівацца!» (1961 г.), «Нагбом» (1963 г.), «Неруш» (1966 г.), «Адам і Ева» (1968 г.) — паэт данёс да чытача трываласць асноў народнай маралі і этыкі, пераканаў у таленавітасці беларускага народа, у яго багатай духоўнасці. У паэзіі ён асэнсоўвае асноўны змест эпохі: вайну, убачаную дзіцячымі вачыма, клопат пасляваенных гадоў, сённяшні і заўтрашні дзень планеты. У вершах «Жароўня», «Труба», «Стэарынавая свечка», «Хлебнічак», «Цялушка», «Палата мінёраў», «Скрыпачы» і інш. — старонкі біяграфіі пакалення дзяцей вайны, што вырастаюць да маштабнага асэнсавання трагізму жыцця беларускага народа на акупіраванай тэрыторыі.

Творчасць паэта вызначаецца разнастайнасцю жанраў, вобразна-стылявых сродкаў, яркай метафарычнасцю, тонкім псіхалагізмам, багаццем моўнай палітры. Скарбы вуснай народнай творчасці, засвоеныя з дзяцінства, сталі дабратворнай глебай, на якой прарасла, зарунела непаўторная творчая індывідуальнасць Рыгора Барадуліна. У яго творах адкрываецца жывая крыніца хараства мовы і мудрасці народа, яго традыцый і звычаяў, своеасаблівай натурфіласофіі. Разам з тым народна-паэтычнае ў творчасці Рыгора Барадуліна нельга вылучыць з індывідуальнага. Дзякуючы такому сінтэзу паэту ўдаецца ствараць манументальныя вобразы Маці, Радзімы, Бацькаўшчыны[14].

Многія вобразы ранняй лірыкі нярэдка маюць працяг у пазнейшых творах: зборнікі «Маўчанне перуна» (1986 г.), «Самота паломніцтва» (1990 г.), «Міласэрнасць плахі» (1992 г.), «Евангелле ад Мамы» (1995 г.). У апошніх кнігах узмацняецца гучанне біблейскіх матываў. Паэт нярэдка звяртаецца да жанру малітвы, малітвы за постчарнобыльскае выжыванне і адраджэнне беларускай нацыі. Імкненнем далучыцца да агульначалавечай духоўнай культуры абумоўлены зварот да Бібліі ў «Трыкірыі». У 2005 годзе выйшаў зборнік малітоўнай паэзіі «Ксты». Зборнік «Руны Перуновы» (2006 г.), у які ўвайшла выбраная лірыка, таксама насычаны духоўнымі вершамі.

Аўтар зборнікаў сатырычных і гумарыстычных твораў «Дойны конь» (1965 г.), «Станцыя кальцавання» (1971 г.), «Прынамсі…» (1977 г.), «Амплітуда смеласці» (1983 г.), «Мудрэц са ступаю» (1988 г.) і інш., эпіграм на дзеячаў беларускай літаратуры і мастацтва: альбом «Няўрокам кажучы» (1971 г.), шаржы М. Лісоўскага; «Абразы без абразы» (1985 г.), шаржы К. Куксо. Творы для дзяцей склалі зборнікі «Мех шэрых, мех белых» (1963 г.), «Красавік» (1965 г.), «Экзамен» (1969 г.), «Ай! Не буду! Не хачу!» (1971 г.), «Суровая вымова» (1976 г.), «Што было б тады, калі б?» (1977 г.), «Ці пазяхае бегемот?» (1981 г.), «Азбука не забаўка» (1985 г.), «Індыкала-кудыкала» (1986 г.), «Кобра ў торбе» (1990 г.). Напісаў кнігу літаратурна-крытычных артыкулаў і эсэ «Парастак радка, галінка верша» (1987 г.).

Цалкам плён працы Рыгора Барадуліна складаецца больш чым з 100 выдадзеных зборнікаў паэзіі, крытычных артыкулаў, эсэ, перакладаў. Двойчы выдаваліся зборы выбраных твораў паэта (1984 г., 19962002 гг.). Апошні збор напачатку заяўляўся ў пяці тамах, але выйшлі толькі чатыры.

Да 25-годдзя пантыфікату Папы Рымскага Рыгор Барадулін пераклаў на беларускую мову кнігу паэзіі Яна Паўла II «Рымскі трыпціх» і меў магчымасць пабачыцца з пантыфікам на асабістай аўдыенцыі ў Ватыкане 28 чэрвеня 2004 г.

Пераклаў на беларускую мову п'есу «Вей, вятрок!» Яна Райніса (1980 г.), зборнікі твораў «Блакітны звон Грэнады» Гарсія-Лоркі (1975 г.), «Мелодыя каліны» Івана Драча (1981 г.), «Ветраліст» Габрыелы Містраль (1984 г.), «Рубаі» Амара Хаяма (1989 г.); «Слова пра паход Ігараў» (1986 г.), кнігу Яна Паўла II, а таксама асобныя творы Уільяма Шэкспіра, Джорджа Байрана, Пабла Неруды, Нікаласа Гільена, Адама Міцкевіча, Вінцэся Каратынскага, Уладзіслава Бранеўскага, Сяргея Ясеніна, Расула Гамзатава, Сэсара Вальеха і інш.

У 2013 г. выйшаў «Вушацкі словазбор Рыгора Барадуліна», які ўклала Наталля Давыдзенка. Гэта не проста дыялектычны слоўнік з радзімы Рыгора Барадуліна — Ушаччыны[15] — гэта па сутнасці поўнае апісанне жывых традыцый цэлага беларускага раёна з асобнай «вушацкай», як кажа Дзядзька Рыгор, культурай. У кнізе сабрана амаль усё: пачынаючы ад традыцыйных «вушацкіх» імёнаў, скончваючы падрабязным апісаннем страў мясцовай кухні, святкавання народных і рэлігійных свят. Адметнаю рысаю кнігі з'яўляецца таксама і поўная адсутнасць цэнзуры, што робіць мову яшчэ больш жывой. Сам паэт казаў, што гэта самая галоўная кніга ўсяго яго жыцця, пісаць якую ён пачаў яшчэ ў дзяцінстве. «Вушацкі словазбор Рыгора Барадуліна» прызнаны лепшай кнігай 2013 г. па версіі газеты «Наша Ніва»[15].

Песні на словы Рыгора Барадуліна напісалі Алесь Камоцкі, І. Барсукоў, Генрых Вагнер, З. Галубіцкая, Яўген Глебаў, У. Журовіч, М. Наско, Дзмітрый Смольскі, М. Хаўхлянцаў і інш.

Мова[правіць | правіць зыходнік]

Схільнасць да лінгвістыкі праявілася ў Рыгора Барадуліна яшчэ падчас навучання ў беларускамоўнай школе мястэчка Ушачы, якое сам паэт дыялектна называе Вуша́ча (жаночы род). Барадулін быў выдатнікам па нямецкай мове, меў высокія адзнакі па рускай мове і літаратуры. Беларуская мова выклікала ў Барадуліна найбольшую цікаўнасць. У той час Барадулін пачынае цікавіцца творчасцю Максіма Багдановіча[16]. Дакладныя навукі (фізіка, матэматыка) даваліся Барадуліну цяжэй, што ў спалучэнні са здольнасцю да моў і абумовіла яго паступленне на філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Ва ўніверсітэце Рыгор Іванавіч знаёміцца з творчасцю Пімена Панчанкі, Анатоля Вялюгіна, Янкі Купалы, Якуба Коласа (яго паэму «Новая зямля» Барадулін ведаў у маладосці на памяць), Уладзіміра Караткевіча, Міхася Стральцова (ён, як і Рыгор Барадулін, вучыўся на філалагічным факультэце БДУ з 1954 па 1959 гг.) і іншых беларускіх паэтаў, якія аказалі значны ўплыў на фарміраванне паэтычнага стылю Рыгора Барадуліна[17].

Акуліна Андрэеўна Барадуліна ў гасцях у сына ў Мінску (1955 г.).

З рускіх паэтаў Рыгор Іванавіч знаходзіўся пад уражаннем ад Міхаіла Лермантава, Уладзіміра Маякоўскага, Аляксандра Пушкіна, Аляксандра Грыбаедава, Восіпа Мандэльштама, Андрэя Вазнясенскага і іншых. Аднак найбольшы ўплыў на Барадуліна пакінуў Сяргей Ясенін[18]

Сярод сусветных паэтаў уплыў на Рыгора Барадуліна аказалі Тарас Шаўчэнка, Генрых Гейнэ, Уільям Шэкспір і Амар Хаям («Рубаі» якога былі перакладзеныя Барадуліным на беларускую мову ў 1989 г.).

Сам паэт казаў, што галоўную ролю ў станаўленні яго як літаратара адыграла маці — Акуліна Андрэеўна Барадуліна. Вобраз маці часта сустракаецца ў творчасці Рыгора Барадуліна, асабліва ў наступных кнігах: «Трэба дома бываць часцей» (1993 г.), «Евангелле ад Мамы» (1995 г.), «Сама пайду дарогаю, голас пашлю дуброваю: Песні матчыны з Вушаччыны» (2005 г.), «Навошта» (2009 г.):

" Усё ідзе ад маці. Мая мама, паўтаруся, была самым вялікім філолагам. Ва ўсялякім разе для мяне. Дзякуючы маме і беларускай мове я нешта напісаў і, можа, яшчэ нешта напішу. Канешне, можна пісаць і на вывучанай мове, але гэта будзе ўжо сурагат. На вывучанай мове можна пісаць дэтэктывы, эротыку, а глыбінную паэзію, глыбінную прозу трэба пісаць толькі на роднай мове, матчынай. […] Яшчэ ў Бібліі сказана: «Напачатку было слова». […] Я сябе адчуваў і адчуваю чаляднікам у беларускай паэзіі. Няма мовы — няма паэта. Я ўсё жыццё абапіраўся на беларускую мову, на яе вушацкі варыянт, таму што ён для мяне самы блізкі, ён нейкі некрануты, першародны па чысціні сваёй. Мова — гэта мая апора.
Тры мяхі дзядзькі Рыгора, альбо Сам-насам з Барадуліным / Сяргей Шапран — Мінск: Логвінаў, 2011. — с. 74-75
"

На працягу ўсяго жыцця Рыгор Барадулін выступаў супраць русіфікацыі беларускага насельніцтва і беларускай мовы ў СССР, негатыўна ўспрымаў спантанны працяг гэтага працэсу ў незалежнай Беларусі, прытрымліваўся ідэі цалкам беларускамоўнай Беларусі:

" Цяпер чую ў натоўпе беларускую мову дужа рэдка, ці ад старых людзей, ці ад тых, што з вёскі прыехалі. З аднаго боку, гэта сумна, а з іншага — радасна, калі ад моладзі чую, значыць, нейкая перспектыва яшчэ ёсць. […] Хаця паўсюль цяпер ідзе ўдушэнне беларускай мовы — такое ўражанне, што пятлю ўжо накінулі, але не да канца зацягнулі. Іншым часам нават здаецца, што было б лепш, каб мову забаранілі зусім, — можа, тады б пачалася зваротная рэакцыя. Улада зрабіла выгляд, быццам праблемы такой няма. Але няма праблемы — няма і мовы. Такія агрэсіўна-грэблівыя адносіны. […] Маёй звышзадачай, безумоўна, было, каб усе беларусы гаварылі па-беларуску, каб любілі сваю мову, беларускую паэзію, каб беларуская мова гучала шырока. Але гэта такая, як вам сказаць, ружовая мара. […] І мову нашу пакрываюць асфальтам.
Тры мяхі дзядзькі Рыгора, альбо Сам-насам з Барадуліным / Сяргей Шапран — Мінск: Логвінаў, 2011. — с. 47, 75, 78
"

Творы Рыгора Барадуліна вылучаюцца вялікай колькасцю дыялектызмаў і неалагізмаў.

Творы Рыгора Іванавіча выходзяць на розных нормах беларускай мовы: акадэмічнай, класічнай і аўтарскай норме самога паэта (у залежнасці ад выдавецтва)[19][20][21]. Сучасную сітуацыю з адначасовым існаваннем у беларускай мове дзвюх літаратурных нормаў паэт ацэньваў негатыўна, сцвярджаючы, што гэта спрыяе дэкансалідацыі беларускамоўнай часткі насельніцтва Беларусі, якая і гэтак складае меншасць. «Тарашкевіцу» паэт крытыкаваў за наяўнасць граматычных рыс, якія характэрныя для заходнеславянскай, а не ўсходнеславянскай моўнай падгрупы, за дамінаванне ў лексіцы заходнебеларускага дыялекту і за свядомую замену слоў, аднолькавых для рускай і беларускай моў, польскімі аналагамі. «Наркамаўку» — за лексічную русіфікаванасць, значную абмежаванасць у выкарыстанні прыстаўных гукаў, замену традыцыйных назваў беларускіх населеных пунктаў адпеведнікамі найноўшага часу[22]. Рыгор Барадулін выступаў за распрацоўку і афіцыйнае зацверджанне новай версіі беларускага правапісу, пры стварэнні якога былі б улічаны:

  1. Граматыка 1918 г. Браніслава Тарашкевіча і іншыя творы ў галіне, так званага, «класічнага правапісу», або «тарашкевіцы»;
  2. Распрацоўкі ў галіне беларускага мовазнаўства савецкіх часоў (у тым ліку нормы, так званай, «наркамаўкі»);
  3. Усе захаваныя беларускія народныя гаворкі з іх адметнымі асаблівасцямі[23].

Прызнанне[правіць | правіць зыходнік]

Узнагароджаны ордэнамі Дружбы народаў, Знак Пашаны, латвійскім ордэнам Трох Зорак (атрымаў званне Афіцэра Ордэна (4 ступень) 23 красавіка 1997 г.)[24] , медалем Францыска Скарыны. Ганаровы доктар БДУ і ганаровы грамадзянін Ушацкага раёна. Рыгор Барадулін — апошні беларус, якому надалі званне Народнага паэта (1992 г.). Лаўрэат прэміі Ленінскага камсамола Беларусі (1976 г.) і Дзяржаўнай прэміі імя Янкі Купалы (1976 г.) за зборнік вершаў «Рум» і пераклады Гарсіі Лоркі.

У 2006 г. кандыдатура Барадуліна была сярод намінантаў на Нобелеўскую прэмію ў галіне літаратуры за зборнік вершаў «Ксты».

Бібліяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Зборнікі паэзіі[правіць | правіць зыходнік]

  • Маладзік над стэпам. Мн., 1959 (перавыд. 2010, Мінск);
  • Рунець, красаваць, налівацца! Мн., 1961;
  • Мех шэрых, мех белых. Мн., 1963;
  • Нагбом. Мн., 1963;
  • Дойны конь. Мн., 1965;
  • Красавік. Мн., 1965;
  • Неруш. Мн., 1966;
  • Адам і Ева. Мн., 1968;
  • Лінія перамены дат. Мн., 1969;
  • Экзамен. Мн., 1969;
  • Ай! Не буду! Не хачу! Мн., 1971;
  • Вяртанне ў першы снег. Мн., 1972;
  • Журавінка. Мн., 1973;
  • Рум. Мн., 1974;
  • Свята пчалы. Мн., 1975;
  • Суровая вымова. Мн., 1976;
  • Прынамсі… Мн., 1977;
  • Што было б тады, калі б? Мн., 1977;
  • Абсяг. Мн., 1978;
  • Белая яблыня грому. Мн., 1979;
  • Вечалле. Мн., 1980;
  • Ці пазяхае бегемот? Мн., 1981;
  • Паэма прызнання. Мн., 1982;
  • Амплітуда смеласці. Мн., 1983;
  • Выбраныя творы: У 2 т. Мн., 1984;
  • Абразы без абразы. Мн., 1985;
  • Азбука не забаўка. Мн., 1985;
  • Індыкала-кудыкала. МН., 1986;
  • Маўчанне Перуна. Мн., 1986;
  • Парастак радка, галінка верша: Артыкулы, эсэ. Мн., 1987;
  • Бервенізацыя. Мн., 1988;
  • Мудрэц са ступаю. Мн., 1988;
  • Вяртанне. Разам з В. Ждановічам. Мн., 1988;
  • Кобра ў торбе. Мн., 1989;
  • Самота паломніцтва. Мн., 1990;
  • Міласэрнасць плахі. Мн., 1992;
  • Трэба дома бываць часцей. Мн., 1993;
  • Азбука — вясёлы вулей. Мн., 1994;
  • Асобы рознай пробы. Мн., 1994;
  • Евангелле ад Мамы. Мн., 1995;
  • Аратай, які пасвіць аблокі: Эсэ і некананізаваныя ўспаміны. Мн., 1995;
  • Слаўлю чысты абрус. Мн., 1996;
  • Грышка, Мішка і Шчыпай ехалі на чоўне. Мн., 1996;
  • Здубавецце. Мн., 1996;
  • Збор твораў: У 4 т. Мн., «Мастацкая літаратура»: т. І — 1996, т. ІІ — 1998, т. ІІІ — 1999, т. IV — 2002;
  • Ішоў коця па канапе. Мн., 1997;
  • Як воўк калядаваў. Мн., 2000;
  • Лісты ў Хельсінкі. Мн., 2000;
  • Зорка спагады. Мн., 2000;
  • Босая зорка. Мн., 2001;
  • Калі рукаюцца душы: Паэзія з прозай. З Васілём Быкавым. Мн., 2003;
  • Дуліна ад Барадуліна. Радыё Свабодная Еўропа. Радыё Свабода, 2004;
  • Сама пайду дарогаю, голас пашлю дуброваю: Песні матчыны з Вушаччыны. Мн., 2005;
  • Ксты. Мн., 2005;
  • Ксты/Ksty. Мн., 2006;
  • Быць!/To Be! Мн., 2006;
  • Рымскі дыпціх. Полацк, 2006;
  • Рымскі трыпціх. Роздумы. Полацк, 2006;
  • Руны Перуновы. Мн., 2006;
  • Ксты. Выданне другое, дапоўненае. Мн., 2006;
  • Ксты/Ksty. Выданне другое, дапоўненае. Мн., 2007;
  • Выбраныя творы. Беларускі кнігазбор. Мн., 2008;
  • Выпаў грук у грома з рук. Мн., 2009;
  • Навошта. Мн., 2009;
  • Ксты. Выданне трэцяе, дапоўненае. Мн., 2009;
  • Халодная памяць вады. Мн., 2010;
  • Перакуленае/Опрокинутое. М., 2010;
  • «Вяльмуе Бог абраннікаў сваіх». Полацк, 2011;
  • Толькі б яўрэі былі!.. Мн., 2011;
  • Anima. Мн., 2011;
  • Сябры. Мн., 2013;
  • Лепей: Рукапісы 1952—2013. Мн., 2013.

Пераклады зборнікаў іншых паэтаў[правіць | правіць зыходнік]

Міхась Скобла расказвае, як Рыгор Барадулін за пераклад на беларускую мову паэтаў Каўказа (Дагестана, Чачні і інш.) атрымаў у падарунак бурку, папаху і сертыфікат на валоданне пляцам зямлі ў вёсцы (ауле) Карата Ахваскага раёна Рэспублікі Дагестан. 28 сакавіка 2014 г., Мінск

Творы Рыгора Барадуліна, перакладзеныя на рускую мову[25][правіць | правіць зыходнік]

  • Аист на крыше: Стихи. М., 1966;
  • Избранная лирика. М., 1969;
  • Раскидач: Весёлые стихи. Мн., 1969;
  • Баллада Брестской крепости. Мн., 1975;
  • Небо твоих очей: Стихи и поэма. М., 1976;
  • Озеро у горизонта: Стихи. М., 1979;
  • Праздник пчелы. М., 1980;
  • Поэма признания: Стихи и поэмы. Мн., 1982;
  • Каждый четвёртый. Стихи. М., 1984;
  • Избранное: Стихотворения. Поэмы. 1955—1983. М., 1985;
  • Кошки в лукошке: Весёлые стихи и сказки. Мн., 1985;
  • Белая яблоня грома: Стихи. М., 1989.

Творы Рыгора Барадуліна, перакладзеныя на іншыя мовы[правіць | правіць зыходнік]

Эпісталярый[правіць | правіць зыходнік]

  • Лісты да Васіля Быкава. У кн.: Дажыць да зялёнай травы… Львоў, 2008;
  • Паслаў бы табе душу… Ліставанне Рыгора Барадуліна з мамай (1954—1971). Мн., 2009.

Навукова-папулярныя выданні Рыгора Барадуліна[правіць | правіць зыходнік]

  • Вушацкі словазбор Рыгора Барадуліна. Мн., 2013.

Спіс моў, на якія былі перакладзеныя творы Рыгора Барадуліна[26][правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. Памёр Рыгор Барадулін — артыкул на сайце TUT.BY
  2. Сяргей Шапран. Тры мяхі дзядзькі Рыгора, альбо Сам-насам з Барадуліным — Мінск: Логвінаў, 2011. — 362 с. — 500 экз. — ISBN 978-985-6991-81-6.
  3. Дзядзьку Рыгору — 75 — артыкул на сайце газеты «Наша Ніва»
  4. З днём народзінаў, Дзядзька Рыгор! — з сайта канала «БелСат»
  5. 5,0 5,1 5,2 Бородулин Рыгор (Григорий Иванович) // Биографический справочник — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 77. — 737 с.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Сяргей Шапран. Тры мяхі дзядзькі Рыгора, альбо Сам-насам з Барадуліным — Мінск: Логвінаў, 2011. — С. 19. — 362 с. — 500 экз. — ISBN 978-985-6991-81-6.
  7. Вечная памяць Рыгору Барадуліну. Беларусы развіталіся з чалавекам-эпохай — артыкул на сайце TUT.BY
  8. Барадулін вярнуўся ў родную зямлю. Паэта пахавалі побач з маці ва Ушачах — артыкул на сайце TUT.BY
  9. 9,0 9,1 Сяргей Шапран. Тры мяхі дзядзькі Рыгора, альбо Сам-насам з Барадуліным — Мінск: Логвінаў, 2011. — С. 34. — 362 с. — 500 экз. — ISBN 978-985-6991-81-6.
  10. Сяргей Шапран. Тры мяхі дзядзькі Рыгора, альбо Сам-насам з Барадуліным — Мінск: Логвінаў, 2011. — С. 63. — 362 с. — 500 экз. — ISBN 978-985-6991-81-6.
  11. Сяргей Шапран. Тры мяхі дзядзькі Рыгора, альбо Сам-насам з Барадуліным — Мінск: Логвінаў, 2011. — С. 303. — 362 с. — 500 экз. — ISBN 978-985-6991-81-6.
  12. Сяргей Шапран. Тры мяхі дзядзькі Рыгора, альбо Сам-насам з Барадуліным — Мінск: Логвінаў, 2011. — С. 304. — 362 с. — 500 экз. — ISBN 978-985-6991-81-6.
  13. Сяргей Шапран. Тры мяхі дзядзькі Рыгора, альбо Сам-насам з Барадуліным — Мінск: Логвінаў, 2011. — С. 238-242. — 362 с. — 500 экз. — ISBN 978-985-6991-81-6.
  14. Л. Гарэлік (1996)
  15. 15,0 15,1 Найлепшыя кнігі 2013 паводле версіі «Нашай Нівы» — артыкул на сайце газеты «Наша Ніва»
  16. Тры мяхі дзядзькі Рыгора, альбо Сам-насам з Барадуліным / Сяргей Шапран — Мінск: Логвінаў, 2011. — с. 75
  17. Эсэ «Дзякуй роднаму слову!» у збору твораў Рыгора Барадуліна выдавецтва «Мастацкая літаратура» (2002 г.). Том 4.
  18. Паслаў бы табе душу… Ліставанне Рыгора Барадуліна з мамай (1954—1971). Мн., 2009. — Ліст «з бульбы» (1955 г.)
  19. Барадулін, Р. І. Руны Перуновы: выбр. тв. / Р. І. Шастак — Мінск: Радыёла-плюс, 2006. — 496 с. — 3500 экз. — ISBN 985-448-058-5.
  20. Барадулін Р. У неба пехатою. Апошнія вершы / Ігар Віркоўскі — Мінск: МЕДЫЯЛ, 2014. — 224 с. — 200 экз. — ISBN 978-985-6914-13-6.
  21. Барадулін Р. І. Вушацкі словазбор Рыгора Барадуліна / Г. Вінярскі — Мінск: Кнігазбор, 2013. — 388 с. — 500 экз. — ISBN 978-985-7057-93-1.
  22. Сяргей Шапран. Тры мяхі дзядзькі Рыгора, альбо Сам-насам з Барадуліным — Мінск: Логвінаў, 2011. — С. 276. — 362 с. — 500 экз. — ISBN 978-985-6991-81-6.
  23. Сяргей Шапран. Тры мяхі дзядзькі Рыгора, альбо Сам-насам з Барадуліным — Мінск: Логвінаў, 2011. — С. 314. — 362 с. — 500 экз. — ISBN 978-985-6991-81-6.
  24. Пералік узнагароджаных на афіцыйным сайце Прэзідэнта Латвіі
  25. Вершы і паэмы Барадуліна перакладаў на рускую мову Аляксандр Дракахруст.
  26. Станам на 2013 год. Ксты: — Рыгор Барадулін. — 4-е дапоўн. выд. — Мн.: Рым.-Катал. парафія св. Сымона і св. Алены, 2013. — 528 с., [8] л. іл. ISBN 978-985-6652-50-2.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Клышка А. Адзін з майго пакалення // Клышка А. Права на верш. Мн., 1967
  • Шклярэўскі I. Жывая душа: Фрагменты да літ. партрэта Рыгора Барадуліна // Полымя. 1970. № 2.
  • 3уёнак В. Лінія высокага напружання // На стрыжні часу. Мн., 1973.
  • Арочка М. Нагбом з глыбінь // Арочка М. Галоўная служба паэзіі. Мн., 1974.
  • Бечык В. Неабходнасць прыгожага // Бечык В. Свет жывы і блізкі. Мн., 1974.
  • Караткевіч У. Шчыравала ў бары пчала… // Полымя. 1977. № 1.
  • Шпакоўскі Я. Узрушанасць. Мн., 1978. С. 74—90.
  • Сямёнава А. «Шчаслівай зоркі самародак…» // Сямёнава А. Гарачы след таленту. Мн., 1979.
  • Лойка А. Па законах таленту // Лойка А. Паэзія і час. Мн., 1981.
  • Семашкевіч Р. Ганчарны круг паэта // Семашкевіч Р. Выпрабаванне любоўю. Мн., 1982.
  • Гарэлік Л. Зямля бацькоў дала мне права. Мн., 1983.
  • 3уёнак В. Неба тваіх вачэй: Маналог з Ушаччыны // Зуёнак В. Лінія высокага напружання. Мн., 1983.
  • Бечык В. Свет увесь жывы табой… // Бечык В. Перад высокаю красою… Мн., 1984.
  • Стральцоў М. Ад маладзіка да поўні // Барадулін Р. Выбр. тв. Мн., 1984. Т. 1.
  • Тарасюк Л. Вернасць вытокам. Мн., 1985. С. 94—110.
  • Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік; Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. ISBN 5-340-00709-X
  • Барадулін Рыгор // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: БелЭн, 1992—1995. — Т.1. С. 210—235
  • Гарэлік Л. Барадулін // БЭ ў 18 т. Т. 2. Мн., 1996. С. 290.
  • Магія радка // Бельскі А. Краса і смутак: дапаможнік для настаўнікаў / А. Бельскі. — Мн., 2000. С. 128—131.
  • Астраух А. Рыгор Барадулін і сучасная беларуская лірыка: вучэбна-метадычны дапаможнік / А. Э. Астраух. — Гродна, 2001. — 121 с.
  • Рыгор Барадулін // Гісторыя беларускай літаратуры XX стагоддзя: у 4 т. / рэдкал. У. В. Гніламёдаў і інш. — Мн., 2002. — Т. 4. Кн. 1. С. 594—619.
  • Лаўрык Т. «Маланкай кшчоны паганец» / Т. Лаўрык // Роднае слова. — 2005. — № 2. С. 77 — 83.
  • Дуброўскі А. Паэтыка Рыгора Барадуліна: рытмічная арганізацыя верша / А. У. Дуброўскі. — Мн., 2006—128 с.
  • Гаспадыніч П. Калі сакура цвіце ў Беларусі… / П. Гаспадыніч // Полымя. 2007. — № 7. С. 185—186.
  • Бельскі А. Рыгор Барадулін // Беларуская літаратура: дапам. для вучняў 11-га кл. Мн., 2009. С. 120—131.
  • Шапран С. Тры мяхі дзядзькі Рыгора, альбо Сам-насам з Барадуліным / Сяргей Шапран — Мінск: Логвінаў, 2011.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]