Савецкая гвардыя

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Нагрудны знак «Гвардыя» узору 1942 года.

Савецкая гвардыя — вайсковыя часці, караблі, злучэнні і аб'яднанні Узброеных Сіл СССР, якія атрымалі ганаровае званне і былі ператвораны ў гвардзейскія за масавую гераічнасць, мужнасць і высокае воінскае майстэрства, праяўленае ў баях у час Вялікай Айчыннай вайны, а таксама часці рэактыўнай артылерыі і зноў сфарміраваныя злучэнні (аб'яднанні), у склад якіх увайшлі часці (злучэнні), што раней атрымалі званне гвардзейскіх.

Гвардзейскім часцям, злучэнням і караблям уручаліся гвардзейскія баявыя сцягі. Для ваеннаслужачых гвардзейскіх часцей і злучэнняў 21 мая 1942  года быў заснаваны нагрудны знак «Гвардыя», а для гвардзейцаў РСЧФ — прамавугольная пласцінка з муаравай стужкай аранжавага колеру з чорнымі падоўжнымі палосамі. Адначасова былі ўведзены гвардзейскія воінскія званні[1][2]. Перад воінскім званнем ваеннаслужачага, праходзілага вайсковую службу ў гвардзейскай вайсковыя часці, на гвардзейскім караблі, дадаецца слова «Гвардыі».

У РСЧА і РСЧФ на падставе загадаў Стаўкі Вярхоўнага Галоўнакамандавання аб грашовым забеспячэнні асабовага склада, усяму начальніцкаму (вышэйшаму, старэйшаму, сярэдняму і малодшаму) складу гвардзейскіх фарміраванняў быў усталяваны паўтарачны, а байцам падвойны аклад утрымання.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Гвардзейскі Ваенна-марскі сцяг, 1942—1950 гадоў.
Гвардзейскі Ваенна-марскі сцяг, 1950—1992 гадоў.

18 верасня 1941 года па рашэнні Стаўкі ВГК загадам Наркама Абароны Саюза ССР ад 18 верасня 1941 года № 308, чатыром стралковым дывізіям СССР — 100-й, 127-й, 153-й і 161-й — «за баявыя подзвігі, за арганізаванасць, дысцыпліну і прыкладны парадак» былі прысвоены ганаровыя найменні «гвардзейскія», і яны былі пераназваны і ператвораны ў 1-ю, 2-ю, 3-ю і 4-ю гвардзейскія адпаведна[3][4].

19 чэрвеня 1942 года заснаваны гвардзейскі Ваенна-марскі сцяг, а 31 ліпеня 1942 года ўведзена ў дзеянне Палажэнне пра гвардыю Флоту СССР[1].

У далейшым у час вайны многія загартаваныя ў баях часці і злучэнні Чырвонай Арміі былі ператвораны ў гвардзейскія. Існавалі гвардзейскія палкі, дывізіі, карпусы і арміі.

Воінскія званні ваеннаслужачых, якія праходзяць службу ў гвардзейскіх часцях і злучэннях, маюць прыстаўку «гвардыі» — напрыклад, «гвардыі курсант», «гвардыі маёр-інжынер», «гвардыі генерал-палкоўнік». У гады вайны ў ВМФ да воінскіх званняў ваеннаслужачых, якія праходзяць службу ў гвардзейскіх часцях, дадаваліся словы «гвардыі» (для авіяцыі і берагавой абароны) — напрыклад, «гвардыі капітан», а таксама «гвардзейскага экіпажа» (для плаўсаставу) — напрыклад, «гвардзейскага экіпажа капітан першага рангу».[5]

Да канца вайны савецкая гвардыя ўключала 11 армій і 6 танкавых армій; 40 стралковых, 7 кавалерыйскіх, 12 танкавых, 9 механізаваных і 14 авіяцыйных карпусоў; 215 дывізій; 18 баявых караблёў і вялікая колькасць часцей розных відаў Узброеных Сіл і родаў войскаў[4].

У Вялікай Айчыннай вайне ганараваны ганаровага звання гвардзейскіх:

  • 11 армій (А);
  • 6 танкавых армій (ТА);
  • адна конна-механізаваная група (КМГ);
  • 40 стралковых карпусоў (ск);
  • 7 кавалерыйскіх карпусоў (кк);
  • 12 танкавых карпусоў (тк);
  • 9 механізаваных карпусоў (мк);
  • 6 матацыклетных палкоў (мцп);
  • 14 авіяцыйных карпусоў (ак);
  • 117 стралковых дывізій (сд);
  • 9 паветрана-дэсантных дывізій (пдд);
  • 17 кавалерыйскіх дывізій (кд);
  • 6 артылерыйскіх дывізій (артд);
  • 53 авіяцыйных дывізій (ад);
  • 6 зенітна-артылерыйскіх дывізій (зартд);
  • 7 дывізій рэактыўнай артылерыі (драрт);
  • 13 мотастралковых брыгад (мсбр);
  • тры паветрана-дэсантных брыгады (пдбр);
  • 66 танкавых брыгад (тбр);
  • 28 механізаваных брыгад (мбр);
  • тры самаходных артылерыйскіх брыгады (сартбр);
  • 64 артылерыйскія брыгады (артбр);
  • адна мінамётная брыгада (мінбр);
  • 11 знішчальна-процітанкавых брыгад (зптбр);
  • 40 брыгад рэактыўнай артылерыі (бррарт);
  • 6 інжынерных брыгад (інжбр);
  • адна чыгуначная брыгада (28ждбр, стала 1гв.ждбр);
  • адзін умацаваны раён (УР)[1].(1-ы гвардзейскі ўмацаваны раён ператвораны з 76-га ўмацаванага раёна, 4 мая 1943 г.)

Званнямі гвардзейскіх былі ганараваны караблі і часці Рабоча-Сялянскага Чырвонага флота (РСЧФ) УС СССР: 18 надводных караблёў, 16 падводных лодак (ПЛ), 13 дывізіёнаў баявых катараў, дзве авіяцыйныя дывізіі, два зенітна-артылерыйскіх палкі, адна брыгада марской пяхоты, адна марская чыгуначная артылерыйская брыгада[1].

Пасля завяршэння Вялікай Айчыннай вайны некаторая колькасць гвардзейскіх часцей, злучэнняў і аб'яднанняў базавалася ў Усходняй Еўропе. У прыватнасці, у Групе савецкіх акупацыйных войскаў у Германіі (пазней — ГСВГ, ЗГВ) дыслакавалася 139 гвардзейскіх часцей, злучэнняў і аб'яднанняў.

У мірны час пераўтварэнне аб'яднанняў, злучэнняў, часцей і караблёў у гвардзейскія не адбывалася. Аднак з мэтай захавання баявых традыцый гвардзейскія назвы, якія належалі часцям, караблям, злучэнням і аб'яднанням, пры іх расфарміраванні маглі перадавацца іншым аб'яднанням, злучэнням, часцям і караблям.

Пасля распаду Савецкага Саюза гвардзейскія часці, злучэнні і аб'яднанні захаваліся ў такіх постсавецкіх краінах, як Расія, Беларусь і Украіна.

Гвардзейскія аб'яднанні, злучэнні і часці РСЧА (1941—1945 гг.)[правіць | правіць зыходнік]

Назва аб'яднання, злучэнні, часці (ператворана з), камандзір ці камандуючы У складзе: дывізіі, карпусы, арміі, фронту Дата прысваення, загад
1-я гвардзейская стралковая дывізія (100 сд), генерал І. М. Русіянаў ?, 24-я армія, Рэзервовы фронт 18.09.41, загад № 308, НКА СССР[3]
2-я гвардзейская стралковая дывізія (127-я стралковая дывізія), палкоўнік А. З. Акіменка ?, 24А, Рэзервовы фронт 18.09.41, загад № 308, НКА СССР[3]
3-я гвардзейская стралковая дывізія (153-я стралковая дывізія), палкоўнік М. А. Гаген ?, 54А, Ленінградскі фронт 18.09.41, загад № 308, НКА СССР[3]
4-я гвардзейская стралковая дывізія (161-я стралковая дывізія), палкоўнік П. Ф. Масквіцін ?, ?, Заходні фронт 18.09.41, загад № 308, НКА СССР[3]
7-я гв. армія(???) Сталінград,…??? , №, ????
13-я гв. армія(???) Сталінград,…??? , №, ????
35-я гв. арміі(???) Сталінград,…??? , №, ????
51-я гв. арміі(???) Сталінград,…???
1-я гвардзейская мотастралковая дывізія (1-я танкавая дывізія), палкоўнік А. І. Лізюкоў ?, ?, ? 21.09.41, № 311, НКА СССР[6]
1-я гвардзейская танкавая брыгада (4-я танкавая брыгада), палкоўнік М. Я. Катукоў ?, ?, ? 18.11.41, № 337, НКА СССР
8-я гвардзейская танкавая Чырванасцяжная ордэны Суворава брыгада 5 танкавая армія, 20 танкавы корпус (з 24.05.1943 г.), 2 Украінскі фронт 20.10.1942, загад № 332
49-я асобная гвардзейская разведвальная рота 1-ы механізаваны корпус ?, ?
1-я гвардзейская чыгуначная брыгада (28-я чыгуначная брыгада), палкоўнік М. У. Барысаў чыгуначныя войскі 28.04.42, № 127, НКА СССР
30-я гвардзейская стралковая дывізія (238-я стралковая дывізія) ?, ?, ? 24.05.42, №, НКА СССР
85-ы гвардзейскі гаўбічны артылерыйскі полк (594-ы гарматны артылерыйскі полк), падпалкоўнік В. Ф. Чылікін Рэзерв Галоўнага Камандавання 16.08.1942
39-я гвардзейская стралковая дывізія, генерал-маёр Герой Савецкага Саюза С. С. Гур'еў 1-я гв. арміі, з верасня 1942 года 62-й гв. арміі(з красавіка 1943 — 8-я гвардзейская), (Сталінградскі, Паўднёва-Заходні, 3-і Украінскі і Беларускі франты) , №, НКА СССР
2-і гвардзейскі танкавы корпус (папярэднік — 24-ы танкавы корпус) Сталінградскі, Паўднёва-Заходні, Заходні і 3-і Беларускі франты 26.12.1942, № 412, НКА СССР
69-я гвардзейская стралковая дывізія (120-я стралковая дывізія), генерал-маёр К. К. Джахуа 21-я армія, Сталінградскі фронт 06.02.43, №  , НКА СССР
75-я гвардзейская стралковая дывізія (95-я стралковая дывізія), генерал-маёр В. А. Гарышні 62-я армія, Сталінградскі фронт 01.03.43, № 104, НКА СССР
76-я гвардзейская стралковая дывізія (157-я стралковая дывізія), генерал-маёр А. В. Кірсанаў ?,?, Сталінградскі фронт 01.03.43, № 104, НКА СССР
237-ы гвардзейскі стралковы полк (633-і стралковы полк) 157-я стралковая дывізія, ?,?, Сталінградскі фронт 01.03.43, № 104, НКА СССР
9-я гвардзейская штурмавая авіяцыйная дывізія (292-я штурмавая авіяцыйная дывізія), генерал-маёр авіяцыі Ф. А. Агальцоў 1-ы штурмавы авіяцыйны корпус, 5-я паветраная армія, 2-і Украінскі фронт 05.02.44,
141-ы гвардзейскі штурмавы авіяцыйны полк (667-ы штурмавы авіяцыйны полк), падпалкоўнік Д. К. Рымшын 5-я паветраная армія, 05.02.44,
144-ы гвардзейскі штурмавы авіяцыйны полк (800-ы штурмавы авіяцыйны полк), падпалкоўнік П. М. Шышкін 5-я паветраная армія, 05.02.44,
155-ы гвардзейскі штурмавы авіяцыйны полк (820-ы штурмавы авіяцыйны полк), падпалкоўнік Р. У. Чарняцоў 5-я паветраная армія, 05.02.44,
12-я гвардзейская знішчальная авіяцыйная дывізія (203-я знішчальная авіяцыйная дывізія), генерал-маёр авіяцыі К. Баранчук 5-я паветраная армія, 05.02.44,
15-ы гвардзейскі бамбардзіровачны Севастопальскі Чырванасцяжны авіяцыйны полк 4-ы гвардзейскі бамбардзіровачны авіяцыйны корпус 26.03.1943, № 138

НКА СССР

156-ы гвардзейскі знішчальны авіяцыйны полк (247-ы знішчальны авіяцыйны полк), падпалкоўнік Я. Н. Куціхін 5-я паветраная армія, 05.02.44,
152-і гвардзейскі знішчальны авіяцыйны полк (270-ы знішчальны авіяцыйны полк), Герой Савецкага Саюза падпалкоўнік В. А. Мяркушаў 5-я паветраная армія, 05.02.44,
153-і гвардзейскі знішчальны авіяцыйны полк (516-ы знішчальны авіяцыйны полк), маёр А. І. Мачалін 5-я паветраная армія, 05.02.44,
8-я гвардзейская бамбардзіровачная авіяцыйная дывізія (293-я бамбардзіровачная авіяцыйная дывізія), палкоўнік Г. В. Грыбакін 5-я паветраная армія, 05.02.44,
160-ы гвардзейскі бамбардзіровачны авіяцыйны полк (780-ы бамбардзіровачны авіяцыйны полк), падпалкоўнік Ф. Д. Лушаеў 5-я паветраная армія, 05.02.44,
161-ы гвардзейскі бамбардзіровачны авіяцыйны полк (804-ы бамбардзіровачны авіяцыйны полк), маёр А. М. Сямёнаў 5-я паветраная армія, 05.02.44,
162-і гвардзейскі бамбардзіровачны авіяцыйны полк (854бап), падпалкоўнік Л. А. Новікаў 5-я паветраная армія, 05.02.44,
1-е гвардзейскае Ульянаўскае Чырванасцяжнае танкавае вучылішча, Герой Савецкага Саюза, генерал-маёр танкавых войскаў Кашуба У. Н. 26.06.43, № 252 НКА СССР
Гвардзейскае Харкаўскае танкавае вучылішча (33-я асобная гвардзейская танкавая брыгада), гвардыі палкоўнік В. С. Цітоў ? 23.08.44, нам. НКА СССР

Гвардзейскія злучэнні, караблі і часці РСЧФ (1942—1945 гг.)[правіць | правіць зыходнік]

Назва злучэння, карабля, часці Флот, флатылія, фронт Дата прысваення
2-я гвардзейская стралковая брыгада (ператворана з 71-й марской стралковай брыгады) Зах. фр. 5.01.42
1-ы гвардзейскі мінна-тарпедны авіяцыйны полк КБФ 18.01.42
2-і гвардзейскі знішчальны авіяцыйны полк ВПС Паўночнага флоту (ператвораны з 72-га змяшанага авіяпалка) СФ 18.01.42
3-і гвардзейскі знішчальны авіяцыйны полк (ператвораны з 5-га знішчальнага авіяпалка) КБФ 18.01.42
4-ы гвардзейскі знішчальны авіяцыйны полк (ператвораны з 13-га знішчальнага авіяпалка) КБФ 18.01.42
3-я гвардзейская стралковая брыгада (ператворана з 75-й марской стралковай брыгады) Сяўба.-Зах. фр. 18.03.42
Гвардзейская падводная лодка Д-3 «Чырвонагвардзеец» СФ 3.04.42
Гвардзейская падводная лодка «К-22» СФ 3.04.42
Гвардзейская падводная лодка «М-171» СФ 3.04.42
Гвардзейская падводная лодка «М-174» СФ 3.04.42
Гвардзейскі крэйсер «Чырвоны Каўказ» ЧФ 3.04.42
Гвардзейскі эскадраны мінаносец «Устойлівы» КБФ 3.04.42
Гвардзейскі мінны загараджальнік «Марці» КБФ 3.04.42
Гвардзейскі тральшчык «Гафель» («Т-205») КБФ 3.04.42
5-ы гвардзейскі мінна-тарпедны авіяцыйны полк (ператвораны з 2-га мінна-тарпеднага авіяпалка) ЧФ 3.04.42
6-ы гвардзейскі знішчальны авіяцыйны полк (ператвораны з 8-га знішчальнага авіяпалка) ЧФ 3.04.42
4-ы асобны гвардзейскі мінамётны дывізіён маракоў Зах. фр. 3.04.42
14-ы асобны гвардзейскі мінамётны дывізіён маракоў Зах. фр. 3.04.42
Гвардзейскі крэйсер «Чырвоны Крым» ЧФ 18.06.42
1-ы гвардзейскі зенітна-артылерыйскі полк (ператвораны з 61-га зенітна-артылерыйскага палка) ЧФ 18.06.42
2-і гвардзейскі зенітна-артылерыйскі полк (ператвораны з 6-га зенітна-артылерыйскага палка) КБФ 18.06.42
3-і асобны гвардзейскі артылерыйскі дывізіён ЧФ 18.06.42
Гвардзейская падводная лодка «Щ-205» ЧФ 1.03.43
Гвардзейская падводная лодка «Щ-303» КБФ 1.03.43
Гвардзейская падводная лодка «Щ-309» КБФ 1.03.43
Гвардзейская падводная лодка «Л-3» КБФ 1.03.43
1-ы гвардзейскі дывізіён бранякатараў Волж. фл-я 1.03.43
2-і гвардзейскі дывізіён бранякатараў Волж. фл-я 1.03.43
Гвардзейскі эскадраны мінаносец «Грукотны» СФ 1.03.43
Гвардзейскі эскадраны мінаносец «Кемлівы» ЧФ 1.03.43
Гвардзейскі тральшчык «Абаронца» ЧФ 1.03.43
7-ы гвардзейскі пікіровачна-штурмавы авіяцыйны полк (ператвораны з 57-га штурмавога авіяпалка) КБФ 1.03.43
15-я гвардзейская марская стралковая брыгада (ператворана з 154-й марской стралковай брыгады) Дон. фр. 1.03.43
11-я гвардзейская марская стралковая брыгада (ператворана з 66-й марской стралковай брыгады) Дон. фр. 4.04.43
Гвардзейская падводная лодка «М-35» ЧФ 31.05.43
8-ы гвардзейскі штурмавы авіяцыйны полк (ператвораны з 18-га штурмавога авіяпалка) ЧФ 31.05.43
9-ы гвардзейскі мінна-тарпедны авіяцыйны полк (ператвораны з 24-га мінна-тарпеднага авіяпалка) СФ 31.05.43
10-ы гвардзейскі знішчальны авіяцыйны полк (ператвораны з 71-га знішчальнага авіяпалка) КБФ 31.05.43
11-ы гвардзейскі знішчальны авіяцыйны полк (ператвораны з 32-га знішчальнага авіяпалка) ЧФ 31.05.43
Гвардзейская падводная лодка «Щ-402» СФ 25.07.43
Гвардзейская падводная лодка «Щ-422» СФ 25.07.43
Гвардзейская падводная лодка «М-172» СФ 25.07.43
Гвардзейскі вартавы катар «СКА-065» ЧФ 25.07.43
1-я гвардзейская знішчальная авіяцыйная дывізія (ператворана з 3-й знішчальнай авіядывізіі) КБФ 25.07.43
12-і гвардзейскі пікіровачна-бамбардзіровачны авіяцыйны полк (ператвораны з 73-га пікіровачна-бамбардзіровачнага авіяпалка) КБФ 22.01.44
13-і гвардзейскі далёкабамбардзіровачны авіяцыйны полк (ператвораны з 119-га разведвальнага авіяпалка) ЧФ 22.01.44
3-і асобны гвардзейскі зенітна-артылерыйскі дывізіён (ператвораны з 2-га асобнага зенітна-артылерыйскага дывізіёна) КБФ 22.01.44
1-я марская артылерыйская чыгуначная брыгада (ператворана з 101-й марской артылерыйскай чыгуначнай брыгады) КБФ 22.01.44
1-ы гвардзейскі дывізіён тарпедных катараў КБФ 22.02.44
1-ы гвардзейскі дывізіён вартавых катараў КБФ 22.02.44
2-гі гвардзейскі дывізіён малых паляўнічых за падводнымі лодкамі СФ 1.04.44
2-я гвардзейская мінна-тарпедная авіяцыйная дывізія (ператворана з 1-й мінна-тарпеднай дывізіі) ЧФ 5.05.44
Гвардзейская падводная лодка «З-33» ЧФ 22.07.44
Гвардзейская падводная лодка «Щ-215» ЧФ 22.07.44
Гвардзейская падводная лодка «М-62» ЧФ 22.07.44
2-і гвардзейскі дывізіён катараў-тральшчыкаў КБФ 29.07.44
14-ы гвардзейскі знішчальны авіяцыйны полк (ператвораны з 13-га знішчальнага авіяпалка) КБФ 29.07.44
Гвардзейская падводная лодка «З-56» СФ 23.02.45
3-і асобны гвардзейскі дывізіён бранякатараў Дн. фл-я 30.06.45
2-і гвардзейскі дывізіён тарпедных катараў ТОФ 22.08.45
Гвардзейскі вартавы карабель «СКР-2» ТОФ 22.08.45
37-ы гвардзейскі штурмавы авіяцыйны полк ТОФ 22.08.45
13-я гвардзейская брыгада марской пяхоты ТОФ 22.08.45
355-й асобны гвардзейскі батальён марской пяхоты ТОФ 22.08.45
3-і гвардзейскі дывізіён тарпедных катараў ТОФ 26.08.45
Гвардзейскі вартавы карабель «Завея» ТОФ 26.08.45
Гвардзейскі мінны загараджальнік «Ахоцк» ТОФ 26.08.45
Гвардзейскі тральшчык «Т-278» ТОФ 26.08.45
Гвардзейскі тральшчык «Т-281» ТОФ 26.08.45
17-ы гвардзейскі бліжнебамбардзіровачны авіяцыйны полк (ператвораны з 34-га пікіровачнага авіяпалка) ТОФ 26.08.45
26-ы гвардзейскі штурмавы авіяцыйны полк ТОФ 26.08.45
50-ы асобны гвардзейскі разведвальны авіяцыйны полк ТОФ 26.08.45
52-і гвардзейскі мінна-тарпедны авіяцыйны полк ТОФ 26.08.45
365-й асобны гвардзейскі батальён марской пяхоты ТОФ 26.08.45
140-ы гвардзейскі разведвальны атрад ТОФ 26.08.45
19-ы гвардзейскі знішчальны авіяцыйны полк ВПС ВМФ ТОФ 28.08.45
61-ы гвардзейскі знішчальны авіяцыйны полк ТОФ 28.08.45
3-й асобны гвардзейскі дывізіён бранякатараў КАФ 30.08.45
1-ы гвардзейскі атрад бранякатараў КАФ 30.08.45
Гвардзейскі манітор «Свярдлоў» КАФ 30.08.45
Гвардзейскі манітор «Сун-Ят-Сен» КАФ 30.08.45
Гвардзейская кананерская лодка «Чырвоная Зорка» КАФ 30.08.45
Гвардзейская кананерская лодка «Пралетарый» КАФ 30.08.45
2-я гвардзейская марская артылерыйская чыгуначная брыгада КБФ 15.09.45
11-я асобная гвардзейская чыгуначная артылерыйская батарэя КБФ 15.09.45
22-гі гвардзейскі знішчальны авіяцыйны полк (ператвораны з 6-га знішчальнага авіяпалка) ТОФ 26.09.45

Правільнае напісанне назваў асобных гвардзейскіх часцей[правіць | правіць зыходнік]

Баявы Сцяг 35 агдшбр.
Правільнае напісанне поўнай назвы па сцягу.
Статус Асобная перад ганаровым званнем Гвардзейская.
Баявы Сцяг 70 агмсбр.

Парадак і правілы напісанні сапраўднай назвы вайсковага фарміравання ў УС СССР і НД Расіі рэгламентуюцца загадамі адпаведна Міністра абароны СССР (НКА СССР, ВМ СССР) і Міністра абароны Расійскай Федэрацыі.

Галерэя[правіць | правіць зыходнік]

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Военный энциклопедический словарь. — м: Воениздат, 1984. — 863 с.
  2. Приказ с объявлением Указа Президиума Верховного Совета СССР «О введении для военнослужащих гвардейских частей и соединений Красной Армии и Военно-Морского Флоту гвардейских военных званий» № 167 8 мая 1942 г. — Русский архив: Великая Отечественная: Приказы народного комиссара обороны СССР 22 июня 1941 г. — 1942 г. — М.: Терра, 1997. — Т. 13. — С. 243. — 448 с. — ISBN 5-85255-708-0.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Приказ о переименовании 100, 127, 153 И 161-й стрелковых дивизий в 1, 2, 3 И 4-ю гвардейские дивизии № 308 18 сентября 1941 г.. — Сборник боевых документов Великой Отечественной войны. — М., 1947. — С. 5—6.
  4. 4,0 4,1 Н. И. Кобрин, Б. П. Фролов. Советским Вооружённым Силам — 60 лет (Сопроводительный текст, часть вторая). — М.: Знание, 1978. — 32 с.
  5. name «Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 21.05.1942 г. „Аб увядзенні для ваеннаслужачых гвардзейскіх часцей і злучэнняў Чырвонай Арміі і Ваенна-Марскога Флоту гвардзейскіх воінскіх званняў“»
  6. 1-я матарызаваная Маскоўская Чырванасцяжная дывізія. rkka.ru. Архівавана з першакрыніцы 11 сакавіка 2012. Праверана 3 сакавіка 2011.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Большая советская энциклопедия (БСЭ), Третье издание, выпущенной издательством «Советская энциклопедия» в 19691978 годах в 30 томах;
  • Гвардия советская // Советская Военная Энциклопедия (в 8 томах) / А. А. Гречко (пред. гл. ред. комиссии). — М.: Воениздат, 1976. — Т. 2. — С. 496–498. — 640 с. — 105 000 экз.
  • Шаблон:Кніга:ВАВ. Энцыклапедыя
  • Военно-морской словарь. — М.: Воениздат, 1990.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Шаблон:Франты ВАВ