Сербія

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці


Рэспубліка Сербія
Република Србија
Flag of Serbia.svg Герб Сербіі
Сцяг Сербіі Герб Сербіі
Europe-Serbia.svg


Гімн: «Боже правде»
Дата незалежнасці 5 чэрвеня 2006 (ад Сербіі і Чарнагорыі)
Афіцыйная мова Сербская
Сталіца Бялград
Найбуйнейшыя гарады Бялград, Нові-Сад, Прышціна[1], Ніш
Форма кіравання Парламенцкая рэспубліка
Прэзідэнт
Старшыня Улады
Томіслаў Нікаліч
Івіца Дачыч
Плошча
• Усяго
• % воднай паверхні
113-я ў свеце
88.361 км²
0,13 (з Косавам)
Насельніцтва
• Ацэнка (2011)
• Перапіс (2002)
Шчыльнасць

7 243 007 )[2] чал. (100-я)
7.498.001 чал.
91,9 чал./км²  (112-я)
ВУП (ППЗ)
  • Разам (2011)
  • На душу насельніцтва

$78,869 млрд  (76-ы)
$10.642  (79-ы)
ВУП (намінал)
  • Разам (2011)
  • На душу насельніцтва

$45,064 млрд  (79-ы)
$6.080  (81-ы)
ІРЧП (2011) 0,766 (59-ы)
Этнахаронім Сербы
Валюта Сербскі дынар
Інтэрнэт-дамены .rs, .срб
Код ISO RS
Тэлефонны код +381
Часавы пояс +1
  1. Кантралюецца Косавам
  2. Census.gov Country Rank. Countries and Areas Ranked by Population: 2013. U.S. Department of Commerce (2013). Архівавана з першакрыніцы 9 мая 2013. Праверана 9 мая 2013.

Се́рбія (сербск.: Србија [sř̩bija]), Рэспубліка Сербія (сербск.: Република Србија) — краіна, якая знаходзіцца ў паўночнай частцы Балканскага паўвострава на скрыжаванні цэнтральнай і паўднёва-ўсходняй Еўропы. Паводле дадзеных перапісу 2016 года насельніцтва Сербіі складае больш за 7 млн. жыхароў. Сталіца краіны, горад Бялград з насельніцтвам больш за мільён чалавек, з'яўляецца адным з найбуйнейшых гарадоў у паўднёва-ўсходняй Еўропе.

Сербія, якае не мае выхаду да мора, мае сухапутныя межы з Венгрыяй на поўначы, Румыніяй і Балгарыяй на ўсходзе, Македоніяй на поўдні, Харватыяй, Босніяй і Герцагавінай і Чарнагорыяй на захадзе. Апроч таго, на захадзе ад краіны знаходзіцца спрэчная тэрыторыя часткова прызнанай рэспублікі Косава, суверэннасць якой Сербія не прызнае і якая на захадзе мяжуе з Албаніяй.

Пасля славянскіх міграцый на Балканы, якія пачаліся ў 6 стагоддзі, у эпоху ранняга сярэднявечча сербы стварылі некалькі дзяржаў. У 1217 годзе Каралеўства Сербія атрымала прызнанне з боку Рыма і Канстанцінопаля, а ў 1346 годзе яно дасягнула свайго піку, на кароткі час стаўшы Сербскім царствам. Да сярэдзіны 16 стагоддзя ўся сучасная тэрыторыя Сербіі была далучана да Асманскай імперыі, пасля чаго часткі краіны таксама ўваходзілі ў склад Габсбургскай імперыі, якая, узяўшы пад кантроль Ваяводзіну, пачала прасоўванне ў бок Цэнтральнай Сербіі ў канцы 17 стагоддзя. У пачатку 19 стагоддзя ў выніку сербскай рэвалюцыі была створана нацыянальная дзяржава, якая стала першай канстытуцыйнай манархіяй у рэгіёне, якая пазней павялічыла сваю тэрыторыю. Пасля катастрафічных страт у Першай сусветнай вайне і наступнага аб'яднання габсбургскай правінцыі Ваяводзіны з Сербіяй, якая разам з іншымі паўднёваславянскімі народамі стала сузаснавальніцай Югаславіі, якая існавала ў розных палітычных формах да югаслаўскіх войнаў 1990-х гадоў, якія мелі разбуральныя наступствы для рэгіёну. У 1992 годзе Сербія ўтварыла саюз з Чарнагорыяй, які распаўся ў 2006 годзе, калі Сербія зноў стала незалежнай краінай. У 2008 годзе Асамблея Косава, паўднёвай правінцыі Сербіі з албанскай этнічнай большасцю, абвясціў незалежнасць, што выклікала змешаную рэакцыю з боку міжнароднай супольнасці.

Сербія з'яўляецца членам Арганізацыі Аб'яднаных Нацый, Савета Еўропы, Арганізацыі па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе, Партнёрства дзеля міру, Арганізацыі чарнаморскага эканамічнага супрацоўніцтва і Цэнтральна-еўрапейскай асацыяцыі свабоднага гандлю. Як кандыдат на сяброўства дзяржава вядзе перамовы аб уступленні ў Еўрапейскі Саюз. Краіна знаходзіцца ў працэсе далучэння да Сусветнай гандлёвай арганізацыі і з'яўляецца нейтральнай дзяржавай у ваенным дачыненні. Сербія мае эканоміку з прыбыткам, вышэйшым за сярэдні, і дамінуючым сектарам паслуг. Краіна займае высокае месца ў рэйтынгах паводле індэксу сацыяльнага прагрэсу (45-е), глабальнага індэксу міру (48-е), адносна высокае месца ў рэйтынгу паводле індэксу развіцця чалавечага патэнцыялу (66-е) і з'яўляецца эканамічна ўмерана свабоднай краінай (77-е месца).

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Vista-xmag.png Асноўны артыкул: Гісторыя Сербіі

Прыход славян[правіць | правіць зыходнік]

Прыкладна ў VI—VII стст. па рэках Заходняя Марава, Дрына, Босна і Нерэтва рассяліліся славянскія плямёны. Першапачаткова гэтыя ізаліраваныя рэгіёны называліся Рашка, Дукля, Паганія, Травунія, Захум'е і Боснія. Славяне асімілявалі мясцовыя ілірыйскія і фракійскія плямёны. У выніку гэтага пачала зараджацца сербская нацыя.

Першыя дзяржаўныя ўтварэнні ў сербаў пачалі складвацца ў VIII—IX стст., перш за ўсё ў Рашке. У Х ст. у суседнім Захум'е ўзнік другі цэнтр. З утварэннем дзяржаўнасці сербам даводзілася змагацца за існаванне з суседнімі Балгарыяй і Візантыяй.

Калі Балгарыя і Візантыя былі часова аслаблены барацьбой, Часлаў Кланіміравіч аб'яднаў пад сваёй уладай этнічна сербскія землі, у тым ліку Боснію і Травунію. Аднак пасля яго смерці створаная ім дзяржава пачала паступова развальвацца.

У пачатку ХІ ст. амаль усе сербскія землі апынуліся пад намінальнай уладай спачатку Балгарыі, а пасля — Візантыі. У гэтай сітуацыі новым цэнтрам згуртавання сербскіх зямель стала Дукля. Дуклянскі князь Ваіслаў і яго сын Міхаіл аб'ядналі значную частку сербскіх зямель. Наступны ўладар Дуклі Канстанцін Бодзін працягваў працэс аб'яднання, аднак пасля яго смерці створаная дуклянскімі ўладарамі дзяржава распалася. У выніку сербскія землі апынуліся пад уладай Візантыі.

Сербскае царства[правіць | правіць зыходнік]

Стэфан Душан — сербскі цар
Vista-xmag.png Асноўны артыкул: Сербскае царства

У другой палове ХII ст. цэнтрам аб'яднання сербскіх зямель зноў стала Рашка. Пасля напружанай барацьбы феадальных кланаў уладу ў Рашцы ўзяў Стэфан Неманя, заснавальнік дынастыі Неманічаў. На працягу 12-13 ст. прадстаўнікі дынастыі атрымалі каралеўскі тытул ад рымскага папы і здолелі дабіцца прызнання аўтакефаліі сербскай царквы ад Канстанцінопаля. Гэта сведчыла аб прызнанні Сербіі як самастойнай дзяржавай.

У 1331 кіраўніком Сербскай дзяржавы стаў Стэфан Душан. Перыяд яго кіраваннялічыцца перыядам росквіту сярэдневяковай сербскай дзяржаўнасці. Сербія падпарадкавала Балгарыю, а ў 1346 г. Стэфан Душан каранаваўся ўжо як цар сербаў і рамееў (грэкаў-візантыйцаў). Годам раней сербская царква стала патрыярхіяй.

Пасля смерці Стэфана Душана ў 1355 г. каралём Сербіі стаў Стэфан V Ураш, які не меў палітычных здольнасцей свайго бацькі. Пачаўся распад дзяржавы і наступіў складаны палітычны крызіс. Пераможцам з палітычнай барацьбы выйшаў князь Лазар Гырбланавіч.

Галоўнай пагрозай для Сербіі ў гэты перыяд сталі туркі-асманы, якія паступова захапілі значную частку візантыйскіх уладанняў і пагражалі ўсім Балканам. Лазар стварыў саюз з удзелам баснійскага бана Твртка супраць турак.

15 чэрвеня 1389 г. на Косавам полі адбылася адна з буйнейшых бітв Сярэднявечча. Туркі з-за сваёй значнай колькаснай перавагі здолелі перамагчы, і заставілі сербаў скласці нявыгаднае пагадненне, па якому сын Лазара, Стэфан Лазаравіч, прызнаваў сваю васальную залежнасць ад Турцыі.

Стэфан Лазаравіч удзельнічаў у паходах турак, у тым ліку ў бітве каля Анкары ў 1402 г., калі туркі былі цалкам разбіты Тамерланам (Цімурам). Стэфан Лазаравіч здолеў выратавацца. Пасля гэтага ён разарваў дагавор з туркамі і прызнаў сябе васалам Візантыі, за што візантыйцы далі яму тытул дэспата. У 1403 г. Стэфан становіцца васалам Венгрыі.

Аднак туркі пачалі ўмешвацца ва ўнутраныя справы дэспатавіны. Пасля паражэння аб'яднанай арміі еўрапейскіх краін пад Варнай у 1444 г. туркі пачалі паступовы захоп усіх сербскіх зямель. У 1459 г. апошняя сербская крэпасць Смедэрэва была ўзята туркамі.

Асманскае панаванне[правіць | правіць зыходнік]

У перыяд з 1459 па 1804, Сербія знаходзілася пад прамым кіраваннем Асманскай імперыі. Неаднаразова падымаліся паўстанні, якія доўжыліся некалькі дзесяцігоддзяў. Працяг палітычнага крызісу ў Асманскай імперыі прывёў да сербскага паўстання (1804-1813), падчас якога была абвешчана незалежнасць Сербіі, але турэцкія войскі здолелі задушыць паўстанне. Праз два года, ўспыхнула другое паўстанне пад кіраўніцтвам Мілаша Абрэнавіча, якое скончылася падпісаннем пагаднення, паводле якога Сербія атрымала шырокую аўтаномію ў складзе Турцыі.

Сербскае Каралеўства[правіць | правіць зыходнік]

У 1867 апошнія асманскія войскі пакінулі Сербію, і дзяржава становіцца дэ-факта незалежная. На Берлінскім кангрэсе ў 1878 годзе. Сербія атрымала міжнароднае прызнанне.

У пачатку 20 ст. значна павялічвае сваю плошчу за кошт перамогі ў балканскіх войнах. З вялікімі людскімі і матэрыяльнымі стратамі, Сербія ўнесла свой уклад у перамогу Антанты ў Першай сусветнай вайне.

Югаславія[правіць | правіць зыходнік]

Vista-xmag.png Асноўны артыкул: Каралеўства Югаславія

Пасля 1918 г. Сербія страчваючы свой суверынітэт і дзяржаўнасць становіца адной з заснавальніц Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў, пераназванага ў 1929 г. у Каралеўства Югаславія.

У гады Другой сусветнай вайны, тэрыторыя Сербіі знаходзяцца пад акупацыяй нацысцкай Германіі і яе саюзнікаў Італіі, Балгарыі, Венгрыі, Албаніі, а таксама пра-фашысцкага марыянеткавага дзяржаўнага ўтварэння Незалежнай дзяржавы Харватыі (НДХ).

Адразу пасля вайны (1945) ў якасці пераемніцы Каралеўства Югаславіі, утварылася Дэмакратычная федэратыўная Югаславія, якая знаходзілася пад уладай новага камуністычнага рэжыму на чале з І. Броз-Цітам. Новая Югаславія складалася з пяці рэспубалік: Сербіі, Харватыі, Славеніі, Чарнагорыі і Македоніі. У тым жа г. (1945) краіна атрымала новую назву Федэральная Народная Рэспубліка Югаславія, назва праіснавала да 1963 г. калі была перайменавана ў Сацыялістычную Федэратыўную Рэспубліку Югаславію.

Сучаснасць[правіць | правіць зыходнік]

У 1991-1992 калі Славенія, Харватыя, Боснія і Герцагавіна, Македонія вышлі з складу СФРЮ, Сербія і Чарнагорыя захавалі федэральныя адносіны і 27 красавіка 1992 абвясцілі Саюзную Рэспубліку Югаславію (СРЮ). У выніку працэсу перабудовы міжрэспубліканскіх адносін 4 лютага 2003 года абвешчана новая дзяржаўная супольнасць Сербія і Чарнагорыя, якая стала прадаўжальнікам СРЮ. Пасля правядзення ў Чарнагорыі 21 мая 2006 рэферэндуму па пытанні аб яе дзяржаўнай самастойнасці Народная Скупшчына Рэспублікі Сербіі 5 чэрвеня 2006 года пацвердзіла, што паводле Дэкларацыі аб незалежнасці Чарнагорыі (3 чэрвеня 2006) і артыкулу 60 Канстытуцыйнай хартыі дзяржсупольнасці Сербіі і Чарнагорыі Рэспубліка Сербія з'яўляецца правапераемнікам Сербіі і Чарнагорыі на міжнародным узроўні.

Дзяржаўны лад і палітыка[правіць | правіць зыходнік]

Рэспубліка Сербія – парламенцкая рэспубліка. Дзейнічае канстытуцыя 2006 годa. 28–29 кастрычніка 2006 года ў краіне адбыўся рэферэндум па праекце новай канстытуцыі Сербіі. У ім прынялі ўдзел 54,91% спіскавага складу электарату. За канстытуцыю прагаласавала 53,04%. 8 лістапада 2006 года Скупшчына Сербіі афіцыйна абвясціла канстытуцыю краіны.

Выканаўчая ўлада[правіць | правіць зыходнік]

Vista-xmag.png Асноўны артыкул: Прэзідэнт Сербіі

Глава дзяржавы – прэзідэнт Сербіі, абіраны ўсенародна на пяць гадоў. З мая 2012 года гэты пост займае Томіслаў Нікаліч.

Заканадаўчая ўлада[правіць | правіць зыходнік]

Будынак Народнай Скупшчыны.
Дзеючы прэм'ер-міністр Сербіі Аляксандр Вучыч.
Vista-xmag.png Асноўны артыкул: Народная Скупшчына Сербіі і Прэм'ер-міністр Сербіі

Вышэйшым органам дзяржаўнай улады з'яўляецца аднапалатны парламент – Народная Скупшчына Рэспублікі Сербіі (250 дэпутатаў), абіраная на чатыры гады. Старшыня – Прэдраг Маркавіч (партыя “Г-17 плюс”).

Выканаўчая ўлада – Урад Рэспублікі Сербіі, склад якога сцвярджаецца Скупшчынай па выніках парламенцкіх выбараў. Цяперашні кабінет дзейнічае з 3 сакавіка 2004 года. Старшыня Ураду – Мірка Цветкавіч (беспартыйны).

Serbian Parliament 2016.png
Дыяграма, якая паказвае партыйны склад Народнай Скупшчыны склікання 2016 года.
Каляровыя часткі адлюстроўваюць прапорцыі прадстаўніцтва партый.
Адпаведнасць колеру пэўнай партыі паказана ў табліцы справа.
Колер Партыя Месцаў Колер Партыя Месцаў
Сербія перамагае:
Прагрэсіўная партыя
Сацыял-дэмакратычная партыя Сербіі
Партыя аб'яднаных пенсіянераў
Новая Сербія
Сербскія рух аднаўлення
Рух сацыялістаў
Сербская народная партыя
131 За справядлівую Сербію:
Дэмакратычная партыя
Новая партыя
Рэфармісцкая партыя
Дэмакратычны альянс харватаў ў Ваяводзіне
Разам за Сербію
Разам за Шумадыю
16
Сацыялістычная партыя
Аб'яднаная Сербія
Зялёныя Сербія
Камуністычная партыя
29 Дзверы
Дэмакратычная партыя Сербіі
13
Радыкальная партыя 22 Альянс за лепшую Сербію:
Ліберал-дэмакратычная партыя
Ліга сацыял-дэмакратаў Ваяводзіны
Сацыял-дэмакратычная партыя
13
Дастаткова – перазагрузка 16 Нацыянальныя меншасці:
Баснійскі дэмакратычны саюз Санджака
Партыя дэмакратычных дзеянняў Санджака
Зялёная партыя
Партыя за дэмакратычныя дзеянні
10
Усяго месцаў 250

Дзяржаўная сімволіка, нацыянальныя святы[правіць | правіць зыходнік]

Сцяг Сербіі.
Vista-xmag.png Асноўны артыкул: Сцяг Сербіі, Герб Сербіі і Гімн Сербіі

Гімн Рэспублікі Сербіі – стары гімн былога Каралеўства Сербіі, «Боже правде», з злёгку змененым тэкстам.

Герб Рэспублікі Сербіі копія былога герба Каралеўства Сербіі. На гербе намаляваны двухгаловы арол, на яго грудзях чырвоны шчыт з крыжам і чатыры крэсіва. Зверху каралеўская карона і плашч. Герб упершыню прыняты ў 1882 г.

Народны сцяг сербіі прадстаўлены ў выглядзе гарызантальнага трыкалора з колерамі: чырвоны, сіні і белы. У дадатак да народнага, ёсць нацыянальны сцяг, які мае такі ж выгляд, але ў дадатак на ім адлюстраваны малы герб Сербіі.

Нацыянальныя святы Сербіі[правіць | правіць зыходнік]

Адміністрацыйны падзел[правіць | правіць зыходнік]

Vista-xmag.png Асноўны артыкул: Адміністрацыйны падзел Сербіі і Статыстычныя рэгіёны Сербіі
Акруга Сталіца Плошча, км² Насельніцтва Карта
1[ап 1] Борская Бор 3507 123,848 Акругі Сербіі.png
2 Бранічэўская Пажаравац 3865 180,480
3 Заечарская Заечар 3623 118,295
4 Заходне-Бацкая Сомбар 2420 187,581
5 Златыборская Ужыцы 6140 284,729
6 Калубарская Валева 2474 174,228
7 Косаўска-Мітровіцкая Косаўска-Мітровіца
8 Косаўска-Памараўская Гніланэ
9 Косаўская Прышціна
10 Маравіцкая Чачак 3016 212,149
11 Мачванская Шабац 3268 297,778
12 Нішаўская Ніш 2729 373,404
13 Падунайская Смедарава 1248 198,184
14 Памараўская Ягадзіна 2614 212,839
15 Паўднёва-Банацкая Панчава 4245 291,327
16 Паўднёва-Бацкая Нові-Сад 4016 607,835
17 Паўночна-Банацкая Кікінда 2329 146,690
18 Паўночна-Бацкая Субаціца 1784 185,552
19 Печская Печ
20 Пірацкая Пірат 2761 92,277
21 Прызранская Прызран
22 Пчыньская Уране 3520 158,717
23 Расінская Крушавац 2667 240,463
24 Рашская Кралева 3918 300,102
25 Срэмская Срэмска-Мітравіца 3486 311,053
26 Сярэдне-Банацкая Зранянін 3256 186,851
27 Топліцкая Пракупле 2231 90,600
28 Шумадзійская Крагуевац 2387 290,900      Ваяводзіна      Паўднёвая і Усходняя Сербія
29 Ябланіцкая Лесковац 2769 215,463      Косава і Мятохія      Шумадзія і Заходняя Сербія
  1. Нумары абласцей адпавядаюць нумарам дадзеных перыферый на карце справа.

Фізіка-геаграфічная характарыстыка[правіць | правіць зыходнік]

Геаграфічнае становішча[правіць | правіць зыходнік]

Vista-xmag.png Асноўны артыкул: Геаграфія Сербіі

Сербія знаходзіцца на Балканскім паўвостраве, што ў паўднёва-ўсходняй Еўропе.

Агульная працягласць меж з суседнімі краінамі складае 2027 км. Сербія мяжуе з Албаніяй (115 км), Босніяй і Герцагавінай (302 км), Балгарыяй (318 км), Харватыяй (241 км), Венгрыяй (151 км), Македоніяй (221 км), Чарнагорыяй (203 км) і Румыніяй (476 км)[1].

Рэльеф[правіць | правіць зыходнік]

Паўночную частку краіны займаюць раўніны (Гл.далей: Геаграфія Ваяводзіны), у паўднёвых абласцях пераважаюць горы, маюцца больш за 15 кропак ягульная вышыня якіх складае звыш 2000 метраў над узроўнем мора, самая высокая вяршыня - Дзеравіца, вышыня якой 2656 метраў.

Унутраныя воды[правіць | правіць зыходнік]

Буйныя рэкі краіны: Дунай (588 км), Сава (206 км), Ціса (168 км) і Вялікая Марава (усяго 185 км). Іншыя буйныя рэкі Заходняя Морава (308 км), Паўднёвая Морава (295 км), рака Ібар (272 км), Дрына (220 км) і Цімок (202 км). Найбуйное возера Сербіі - возера Дзердапскае 163 км² (з румынскай часткай: 253 км³).

Флора і фауна[правіць | правіць зыходнік]

Біагеаграфію Сербіі можна падзяліць на два вялікія біомы - біом шыракалісных і змешаных лясоў (ён пераважае ў гэтым рэгіёне) і біом тундры (тундры альпійскай). У біоме шыракалісных лясоў можна вылучыць чатыры экарыгіёна: балканскі змешаны лес, (займае вялікую частку тэрыторыі ад рэк Сава і Дунай да поўдня краіны), панонскі змешаны лес, дынарскі змешаны лес (займае невялікі рэгіён у паўднёва-заходняй Сербіі) і радопскі горны лес (займае невялікі рэгіён у паўднёва-ўсходняй Сербіі).

Экалагічная сітуацыя, прыродаахоўная дзейнасць[правіць | правіць зыходнік]

На тэрыторыі Сербіі, утворана пяць нацыянальных паркаў: Дзердап, Капаонік, Тара, Шар-планіна і Фрушкава гара. Усе нацыянальныя паркі маюць высокую ахову і рэкрэацыйную каштоўнасць.

Насельніцтва[правіць | правіць зыходнік]

Колькасць, рассяленне[правіць | правіць зыходнік]

Па дадзеных перапісу 2002 года, які не ўлічваў насельніцтва Косава і Мятохіі, у Сербіі пражывае прыкладна 7 498 001 чалавек.

Гарады[правіць | правіць зыходнік]

Vista-xmag.png Асноўны артыкул: Гарады Сербіі

На тэрыторыі Сербіі маюцца 6167[2] населеных пунктаў.

З іх 24 афіцыйныя гарады і горад Бялград (які мае адмысловы статут). Гаворка ідзе аб гарадах: Бялград (1 281 801 чалавек, з прыгарадамі 1 576 124), Крагуевац (147 473), Ніш (254 164) [13], Нові-Сад (255 071), Прышціна (254 021 жыхароў, з прыгарадамі 564 800), Валева, Врана, Зайчар, Зрэнянін, Ягадзіна, Кралева, Крушэвац, Лесковац, Лозніца, Нові-Пазар, Панчава, Пажарэвац, Смедэрэва, Самбор, Срэмска-Мітравіца, Субоціца, Ужыце, Чачак і Шабац.

Такія гарады, як Бялград, Нові-Сад, Крагуевац і Ніш тэрытарыяльна дзеляцца на 2 або больш гарадскіх муніцыпалітэтаў, то ў іншых гарадах дзейнічаюць унікальныя адзінкі мясцовага самакіравання.

Нацыянальны склад[правіць | правіць зыходнік]

Этнічны склад Сербіі (2002)

Мовы[правіць | правіць зыходнік]

Vista-xmag.png Асноўны артыкул: Сербская мова і Мовы Сербіі

Афіцыйнай мовай з'яўляецца сербская мова. Акрамя таго, у сербскай Ваяводзіне афіцыйнымі мовамі з'яўляюцца венгерская мова, славацкая мова, харвацкая мова, румынская мова і русінская мова.

Рэлігійны склад[правіць | правіць зыходнік]

Vista-xmag.png Асноўны артыкул: Рэлігія ў Сербіі

Самая распаўсюджаная рэлігія ў Сербіі гэта праваслаўнае хрысціянства, затым (калі не прымаць да ўвагі Косава) каталіцтва, іслам і пратэстанства. Частка сербаў з'яўляецца атэістамі.

Эканоміка[правіць | правіць зыходнік]

Vista-xmag.png Асноўны артыкул: Эканоміка Сербіі

Эканамічнае становішча Сербіі застаецца складаным. НАТАўскія бамбардзіроўкі 1999 года нанеслі вялікую матэрыяльную шкоду гаспадарцы рэспублікі. Былі выведзеныя з эксплуатацыі шматлікія аб'екты прамысловасці і інфраструктуры. Негатыўна на эканоміцы Сербіі адбіліся міжнародныя санкцыі і ізаляцыя, парушэнне сувязяў з іншымі былымі рэспублікамі СФРЮ. З прычыны гэтага ў апошнія гады аб'ем прамысловай вытворчасці не перавышаў 50% ад узроўню 1991.

Па выніках 2005 г. рост ВУП склаў 6,5% у параўнанні з 2004 годам. Аднак дасягнуць гэтага атрымалася не за кошт рэальнага сектара эканомікі, а ў выніку росту абарачэння рознічнага гандлю і паслуг, доля якіх у ВУП вырасла да 57%. На прамысловы сектар прыйшлося каля 26%.

Узровень прамысловай вытворчасці ў Сербіі павялічыўся толькі на 0,8%. Яго рост адзначаўся ў сектары вытворчасці і размеркавання электраэнергіі, газу і вады – каля 6,2%, а таксама ў вобласці здабычы руд металаў – 1,3%. Падзенне назіралася ў перапрацоўчай прамысловасці – 1,1%.

Працягвала расці знешняя запазычанасць Сербіі, якая склала 14,6 млрд. дол. ЗША. Яе пазыковыя патрабаванні ў дачыненні іншых дзяржаў ацэньваюцца ў 2 млрд. дол. ЗША.

На працягу 2005 года адзначаўся рост золатавалютных рэзерваў, аб'ём якіх дасягнуў 6 млрд. дол. ЗША.

Узровень беспрацоўя ў Сербіі, па дадзеных Нацыянальнай службы па працаўладкаванні, перавысіў 1 млн чалавек і склаў 32% працаздольнага насельніцтва. Пры гэтым, як адзначаюць эксперты, на шматлікіх прадпрыемствах захаваліся значныя лішкі працоўнай сілы, якія падчас працэсу прыватызацыі, які працягваецца немінуча будуць аптымізавацца.

Сярэдняя заработная плата намінальна павысілася за 2005 год на 5,7% – да 19000 дынараў (220 еўра). Аднак у рэчаіснасці з улікам інфляцыі (да канца года – 18%) яе рэальная пакупніцкая здольнасць істотна знізілася.

Прамысловасць[правіць | правіць зыходнік]

Сербія валодае значнымі сыравіннымі рэсурсамі – запасамі меднай, свінцова-цынкавай, жалезнай, хромавай, марганцавай руды, каменнага вугля, лігніту, сурмы, малібдэну, азбесту. Значныя гідраэнергетычныя рэсурсы рэспублікі (рэкі Дунай, Ціса, Марава); маюцца радовішчы нафты (гадавая здабыча 1,1-1,3 млн тон пры патрэбнасці 7-7,5 млн т.) і прыроднага газу (гадавая здабыча каля 800 млн куб. м пры патрэбнасці ў 3,5-4 млрд. куб. м).

Да 1991 найбольш развітымі галінамі прамысловасці былі каляровая металургія (вытворчасць медзі, цынку, сурмы), чорная металургія, машынабудаванне (вытворчасць трактароў, грузавых і легкавых аўтамабіляў, чыгуначных вагонаў). Значную долю ў прамысловай вытворчасці займала прадукцыя тэкстыльных, гарбарна-абутковых, харчовых прадпрыемстваў.

Сельская гаспадарка[правіць | правіць зыходнік]

Сербія размяшчае 5 млн га сельскагаспадарчых угоддзяў. Яна з'яўляецца буйным вытворцам пшаніцы, кукурузы, цукровага бурака, сланечніку, мяса, малака. Каля 70% сельскагаспадарчай прадукцыі рэспублікі вырабляецца ў прыватным сектары. На тэрыторыі Сербіі находзіцца шэраг буйных аграпрамысловых камбінатаў: “Београд”, “Бечэй” і інш.

Транспарт, інфраструктура, сувязь[правіць | правіць зыходнік]

Сербія валодае развітым дарожным, чыгуначным, паветраным і водным транспартам.

Агульная працягласць дарожнай сеткі складае 40845 км з якіх каля 5500 км дарог з'яўляюцца дарогамі першага роду.

Агульная працягласць чыгункі - 3619 км. Найбольш значная чыгуначная дарога - еўрапейскі чыгуначны калідор 10, які гістарычна злучае ўсход і захад.

Рака Дунай, якая працякае праз Сербію, з'яўляецца галоўным водным шляхам краіны (калідор 7), які злучае Цэнтральную Еўропу з Чорным морам. У дадатак да Дуная, судаходнымі з'яўляюцца рэкі: Сава, Морава і Ціса, і канал Дунай-Ціса-Дунай.

Міжнароднымі паветранымі перавозкамі займаюцца міжнародны аэрапорт імя Ніколы Тэслы ў Бялградзе, аэрапорт імя Канстанціна Вялікага ў Нішы і аэрапорт «Слаціна» у Прышціне.

Адукацыя[правіць | правіць зыходнік]

Навучанне з'яўляецца даступным для ўсяго насельніцтва краіны.

Школьная адукацыя з'яўляецца абавязковай і працягваецца восем гадоў (базавая), таксама з'яўляецца бесплатнай і фінансуецца за рахунак дзяржаўнага бюджэту Сербіі.

Члены нацыянальных меншасцей маюць права на адукацыю на сваёй роднай мове, у адпаведнасці з законам.[4]

Культура і мастацтва[правіць | правіць зыходнік]

Vista-xmag.png Асноўны артыкул: Культура Сербіі

Фестывалі[правіць | правіць зыходнік]

У Сербіі праводзяцца мноства культурных фестаў і кірмашоў. Найбольш важнымі з іх з'яўляюцца: Бялградскі кніжны кірмаш, Вукаў збор і Бялградскі Міжнародны тэатральны фестываль (BITEF). З музычных падзей, самыя папулярныя: міжнародны музычны фестываль Exit і трубацкі збор у Гучы.

Спорт[правіць | правіць зыходнік]

Бялградская арэна - адна з самых вялікіх у Еўропе.

Папулярнымі відамі спорту ў Сербіі з'яўляюцца: футбол, баскетбол, воднае пола, валейбол, гандбол і тэніс.

У Бялградзе прайшла Універсіяда 2009. Бялградскі марафон – самая масавая спартыўная падзея ў Сербіі.

Першы раз на Аліймпійскіх гульнях Сербія была прадстаўлена ў 1912 годзе. Тады, сербскія спартсмены з'яўляліся часткай Каралеўскай каманды Югаславіі[5]. Пачынаючы з 2006[6] года, менавіта ў 2008 годзе на летніх Алімпійскіх гульнях у Пекіне, атлеты з Сербіі прадстаўлялі нацыянальную каманду Сербіі.

Самыя вядомыя спартыўныя грамадствы ў Сербіі ФК Партызан і ФК Чырвоная зорка. Самы вялікі поспех у футболе ў Сербіі прыпаў на 1991 г., калі ФК Чырвоная зорка выйграў футбольны Кубак еўрапейскіх чэмпіёнаў і міжкантынентальны кубак.

Баксетбольны клуб Партызан з'яўляўся чэмпіёнам Еўропы ў 1992 годзе, а клуб Партызан па водным пола шасціразовы чэмпіён Еўропы. Сербскія баскетбалісты выйгралі дзве залатыя медалі на чэмпіянаце свету ў 1998 і 2002 гадах.

Мужчынская каманда па валейболу на летніх Алімпійскіх гульнях у 2000 годзе ў Сіднеі і чэмпіянаце Еўропы ў 2001 годзе выйгравала залаты медаль.

У цяперашні час найбольш паспяховымі тэнісістамі Сербіі з'яўляюцца Ана Іванавіч і Алена Янкавіч. Найбольш паспяховы сярод мужчын – Новак Джокавіч.

Сусветная спадчына[правіць | правіць зыходнік]

Сербія мае пяць Аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА:

Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

  1. Србија на CIA The World Factbook-у
  2. Статистички завод Републике Србије
  3. 2011 Census of Population, Households and Dwellings in the Republic of Serbia: Comparative Overview of the Number of Population in 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002 and 2011, Data by settlements. Statistical Office of Republic Of Serbia, Belgrade (2014).
  4. Београд, 28. септембар 1990. Устав Републике Србије. 9 одредби и 136 чланова
  5. Выконвалася да 1991
  6. З 1991 па 2006 Сербія і Чарнагорыя былі аб'яднаныя ў адзіную краіну

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]


Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Commons