Соя культурная

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Соя культурная
Soja fg01.jpg
Навуковая класіфікацыя
Міжнародная навуковая назва

Glycine max (L.) Merr., 1917

Commons-logo.svg
Выявы
на Вікісховішчы
ITIS  26716
NCBI  3847
EOL  641527
IPNI  496786-1
TPL  ild-2760

Соя культурная (Glycine max) — аднагадовая травяністая расліна, від роду Соя (Glycine) сямейства Бабовыя (Fabaceae).

Батанічнае апісанне[правіць | правіць зыходнік]

Прамастойкая, павойная або паўзучая травяністая расліна вышынёй 20—100 см. Сцеблы звычайна апушаныя цвёрдымі валаскамі. Трайчастае лісце чаргаванае, з прылісткамі. Кветкі дробныя, фіялетавыя, ліловыя, белыя або чырванаватыя ў пазухавых гронках. Плод — струк.

Хімічны склад[правіць | правіць зыходнік]

У зерні 35—50 % бялку, блізкага па амінакіслотным складзе да жывёльнага, і 13—24 % алею. Бялкі соі маюць 80 % біялагічнай каштоўнасці ад бялкоў курынага яйка. Выкарыстоўваюцца ў хлебапякарнай, кандытарскай, маргарынавай і мясной галінах харчовай прамысловасці.

Значэнне і выкарыстанне[правіць | правіць зыходнік]

Харчовая, кармавая і тэхнічная расліна. Падвержанасць грыбковых хваробам абмяжоўваецца 20 % ураджаю.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

У Еўропе з’явілася ў канцы XVIII стагоддзя. У Паўночнай Амерыцы і Усходняй Азіі з’яўляецца адной з асноўных зернебабовых, кармавых і тэхнічных раслін. У Беларусі вырошчваюць ранняспелыя сарты[3].

Перапрацоўка[правіць | правіць зыходнік]

4 тысячы гадоў да н. э. у Тыбеце (цяпер Кітайская Народная Рэспубліка) праз расціранне соі ў вадзе вынайшлі соевае малако, якое стварожваецца, што дазваляе вырабляць сыр і тварог. У наш час соевае малако пераважна выкарыстоўваюць для выпойвання маладняку буйной рагатай жывёлы. У Беларусі адзін з гомельскіх заводаў для гэтай мэты выпускае адмысловыя прылады перапрацоўкі, што дазваляюць за гадзіну вырабляць з 50 кг соі 50 літраў соевага малака.

Беларусь[правіць | правіць зыходнік]

У краіне раянавалі 10 сартоў расліны. На 2010 год сярэдняя ўраджайнасць складала 2 тоны на гектар. 50 гаспадарак вырасцілі 3 тысячы тон соі, з якіх 2 тысячы тон — насенне. Пры гэтым завод у Віцебску мог перапрацаваць 300 тысяч тон у год. Магутнасць вытворчасці ў Пухавіцкім раёне (Мінская вобласць) скаладала 15 тысяч тон соі. У выніку соевы бялок пераважна завозіўся ў Беларусь у выглядзе соевага шроту (выраб перапрацоўкі соі з дапамогай гарачага бензіну)[4].

Зноскі

  1. Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
  2. Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
  3. Аркадзь Скуратовіч. Соя // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах / Генадзь Пашкоў. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2002. — Т. 15. — С. 109-92-93. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2.
  4. Інга Міндалёва. Плянаваць ня «вал», а даходнасьць // Звязда : газета. — 17 снежня 2010. — № 248 (26855). — С. 8. — ISSN 1990-763x.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]