Перайсці да зместу

Станіслаў Смолька

З Вікіпедыі, свабоднай энцыклапедыі
Станіслаў Смолька
польск.: Stanisław Smolka
Дата нараджэння 29 чэрвеня 1854(1854-06-29)[1][2]
Месца нараджэння
Дата смерці 27 жніўня 1924(1924-08-27)[2][3] (70 гадоў)
Месца смерці
Месца пахавання
Грамадзянства
Бацька Францішак Ян Смолька[d]
Жонка Марыя Крэмер[d] і Ванда Орда[d]
Дзеці Марыя Смолька[d]
Род дзейнасці гісторык, палітык, медыявіст, публіцыст, выкладчык універсітэта
Навуковая сфера гісторыя
Месца працы
Навуковая ступень доктар гістарычных навук ()
Альма-матар
Член у
Узнагароды
Knight of the Order of the Iron Crown (Austria) камандор ордэна Адраджэння Польшчы
Лагатып Вікісховішча Медыяфайлы на Вікісховішчы

Станіслаў Смолька (польск. Stanisław Smolka, 29 чэрвеня 1854, Львоў, 27 жніўня 1924,Навашыцы) — польскі гісторык, сузаснавальнік і прадстаўнік кракаўскай гістарычнай школы, сын выдатнага юрыста і палітыка Францішка Смолькі.[4][5][6][7][8]

Даследаваў у першую чаргу раннія перыяды польскай гісторыі: дынастыі Пястаў і Ягелонаў, а таксама перыяд Польскага каралеўства. Прадстаўляў польскую гісторыю з больш шырокай перспектывы на фоне сусветнай гісторыі, у адрозненне ад рамантычных тэндэнцый таго часу — са значнай крытыкай. Яго погляды і метады даследавання аказалі глыбокі ўплыў на яго паслядоўнікаў і наступныя пакаленні медыевістаў.[9]

Біяграфія

[правіць | правіць зыходнік]

У 1876–1883 гадах быў прафесарам Львоўскага ўніверсітэта, затым у перыяд 1883–1902 гадоў — Ягелонскага ўніверсітэта, дзе ў 1895–1896 гадах займаў пасаду рэктара.

У 1877 годзе ажаніўся з Марыяй Рыдэль (1854–1883), малодшай сястрой паэта Люцыяна Рыдэля, а пасля яе смерці ажаніўся з Вандай Марыяй Орда, дачкой Вітольда і Ванды, уладальнікаў маёнтка Біжаравічы каля Пінска. Яго ўнукам быў віленскі гісторык Ежы Орда.

У 1886 годзе арганізаваў так званую Рымскую экспедыцыю, мэтай якой было пераўтварэнне дакументаў з ватыканскіх архіваў у польскія навуковыя даследаванні. У 1899 годзе стаў членам Маскоўскага археалагічнага таварыства. У 1908–1919 гадах быў дырэктарам Нацыянальнага архіва муніцыпальных і зямельных дакументаў у Кракаве, а з 1919 года — прафесарам Люблінскага ўніверсітэта, якому ён ахвяраваў сваю калекцыю кніг і частку свайго архіва. З 1881 года быў членам Кракаўскай акадэміі мастацтваў і навук, якая служыла нацыянальнай установай, якую наведвалі вядомыя навукоўцы з усёй былой Рэчы Паспалітай; у 1891–1902 гадах стаў яе генеральным сакратаром. У 1910 годзе Смолька жыў у доме Гелены Русоцкай у Рудаве, а ў 1912–1914 гадах — у суседніх Негашовіцах. За выдатныя навуковыя дасягненні Акадэмія ўзнагародзіла яго грашовай прэміяй у 1924 годзе [10] .

Быў ганаровым членам Познаньскага таварыства сяброў навукі і Віленскага таварыства сяброў навук. Таксама ўваходзіць у лік найбольш выбітных супрацоўнікаў Нацыянальнага інстытута імя Асалінскага. Быў членам Татранскага таварыства. У 1913 годзе атрымаў аўстрыйскае шляхецтва другой ступені (з тытулам «Рытэр»).

Пахаваны ў Янаве Палескім каля Пінска.

Унёсак у вывучэнне гісторыі ВКЛ

[правіць | правіць зыходнік]

Даследаваў гісторыю ВКЛ і яго ўзаемадачыненні з Польшчай. У манаграфіі «Кейстут і Ягайла» (1889) прасачыў працэс умацавання ВКЛ і яго славянізацыю. Крэўскай уніі прысвечана праца «1386 год...» (1886; 2-е выд. 1903 мае назву «Унія Літвы з Каронай). У аснове гэтых прац быў аналіз не толькі літоўска-беларускіх летапісаў, але таксама тэўтонскіх і, што важна, візантыйскіх крыніц, якія дагэтуль не даследаваліся.[9] Падкрэсліваў у генезісе уніі значэнне "рускага пытання", ці кантролю над землямі Чырвонай Русі, у якім была зацікаўлена малапольская шляхта.[11]

У працы «Найдаўнейшыя помнікі руска-літоўскай гістарыяграфіі: Крытычны разбор» (1889), напісанай як уступ да выдання «Рускія крыніцы пра польскую гісторыю», паставіў мэту ўстанавіць узаемасувязі паміж польскімі і беларуска-літоўскімі летапісамі і хронікамі; лічыў, што крыніцамі для Супрасльскага і Слуцкага летапісаў паслужылі летапісы і хронікі, складзеныя ў Смаленску, і актавыя матэрыялы.[6][11]

Ордэны і ўзнагароды

[правіць | правіць зыходнік]

Крыніцы

[правіць | правіць зыходнік]
  1. ↑ Stanisław Smolka // abART Праверана 9 кастрычніка 2017.
  2. 1 2 Stanisław Smolka // Internetowy Polski Słownik Biograficzny
  3. ↑ The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.
  4. ↑ Смолька Станіслаў - Беларусь у асобах i падзеях. bis.nlb.by. Праверана 23 чэрвеня 2026.
  5. ↑ Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. – Мінск, 2002. – Т. 15. – С. 60.
  6. 1 2 Станіслаў Смолька(недаступная спасылка). Электронная энцыклапедыя "Вялікае Княства Літоўскае". Архівавана з першакрыніцы 17 чэрвеня 2026. Праверана 23 чэрвеня 2026.
  7. ↑ Энцыклапедыя гісторыі Беларусі : у 6 т. – Мінск, 2001. – Т. 6, кн. 1. – С. 370.
  8. ↑ Stanisław Smolka 1854-1924. www.polskietradycje.pl. Праверана 23 чэрвеня 2026.
  9. 1 2 Stanisław Smolka (1854-1924) · Biografie · mediewisci. mediewisci.lhdb.kul.pl. Праверана 23 чэрвеня 2026.
  10. ↑ Erazm Jerzmanowski - fundator polskiej Nagrody Nobla(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 23 ліпеня 2024. Праверана 23 чэрвеня 2026.
  11. 1 2 Chodynicki K. Stanowisko Smolki w rozwoju badań nad przeszłością W.Ks.Litewskiego // Ateneum Wileńskie. 1924. R. 2. Z. 7—8.
  12. ↑ M.P. z 1936 r. Nr 263, poz. 464 „za wybitne zasługi na polu nauki i wychowywania młodzieży w duchu patriotycznym położone w latach 1905–1918”.
    Узята з "https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Станіслаў_Смолька&oldid=5205025"