Станіслаў Станіслававіч Шушкевіч

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Станіслаў Станіслававіч Шушкевіч
Šuškievič bchd.jpg
Сцяг Старшыня Вярхоўнага Савета БССР
9 верасня 1991 — 19 верасня 1991
Папярэднік Мікалай Дземянцей
Пераемнік пасада скасаваная
Сцяг Старшыня Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь
19 верасня 1991 — 26 студзеня 1994
Папярэднік пасада заснаваная
Пераемнік Мечыслаў Грыб

Нараджэнне 15 снежня 1934(1934-12-15)[1] (86 гадоў)
Бацька Станіслаў Пятровіч Шушкевіч
Маці Гелена Раманоўская
Нацыянальнасць беларус
Веравызнанне каталіцтва
Партыя КПСС (1968—1991)
Беларуская сацыял-дэмакратычная Грамада (ад 1998)
Адукацыя
Навуковая ступень доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар
Навуковае званне
Прафесія інжынер
Дзейнасць палітык, навуковец, грамадскі дзеяч
Навуковая дзейнасць
Навуковая сфера фізіка
Месца працы
Аўтограф Signature of Stanislau Shushkevich.png
Званне палкоўнік
Узнагароды
Прэзідэнцкі медаль Свабоды Commander of the Order of Vytautas the Great
прэмія Савета Міністраў СССР
Медаль да стагоддзя БНР
Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР Дзяржаўная прэмія БССР
Commons-logo.svg Станіслаў Станіслававіч Шушкевіч на Вікісховішчы

Станісла́ў Станісла́вавіч Шушке́віч (нар. 15 снежня 1934, Мінск) — беларускі фізік, дзяржаўны дзеяч, першы кіраўнік незалежнай Рэспублікі Беларусь, адзін з трох удзельнікаў падпісання Белавежскага пагаднення, якое юрыдычна замацавала распад СССР.

Член-карэспандэнт Нацыянальнай Акадэміі навук Беларусі (1991). Доктар фізіка-матэматычных навук (1970), прафесар (1972). Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Беларусі (1982).

У 1990 годзе абраны першым намеснікам старшыні Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання. З 1991 да 1994 — старшыня Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь. У 1991 годзе абраны членам-карэспандэнтам Нацыянальнай акадэміі навук па спецыяльнасці радыёспектраскапія[3]. З 1994 года — дырэктар Цэнтра палітычных і эканамічных даследаванняў Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта (зачынены ўлетку 2004 года). Лідар партыі Беларуская сацыял-дэмакратычная Грамада ў 1998—2018 (з 2018 — ганаровы старшыня). У 2007 Лех Валенса вылучыў Станіслава Шушкевіча на атрыманне Нобелеўскай прэміі міру[4].

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся 15 снежня 1934 года ў Мінску. Маці — пісьменніца Гэлена Раманоўская. Бацька — Станіслаў Пятровіч Шушкевіч, таксама пісьменнік, у 1930-я гады быў рэпрэсаваны савецкай уладай, вызвалены ў 1956 годзе. Бацькі былі дзецьмі беларускіх сялян і, як потым стала вядома, збяднелай шляхты[5]. Падчас Другой сусветнай вайны жыў у Беларусі. У 1951 годзе з сярэбраным медалём скончыў сярэднюю школу[6]. У 1956 годзе — фізіка-матэматычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, у 1959 — аспірантуру Інстытута фізікі Акадэміі навук Беларускай ССР па спецыяльнасці «Радыёспектраскапія». Сістэмы, распрацаваныя С. С. Шушкевічам і асвоеныя прамысловасцю ў 1961—1963 гадах, з’явіліся за мяжой толькі ў пачатку 70-х гадоў.

У 1956—1960 — малодшы навуковы супрацоўнік Інстытута фізікі АН БССР. З 1960 да 1961 года — старэйшы інжынер на Мінскім радыёзаводзе[7]. Падчас працы на радыёзаводзе навучаў рускай мове Лі Харві Освальда, верагоднага забойцу прэзідэнта ЗША Джона Фіцжэральда Кенэдзі.

У 1963 годзе абараніў у БДУ кандыдацкую дысертацыю па фізіка-матэматычных навуках па тэме «Фізічныя прынцыпы выяўлення разведвальных прымачоў»[8]. У 1963—1965 гадах — дацэнт кафедры ядзернай фізікі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1966—1970 гадах — прарэктар па навуковай рабоце Мінскага радыётэхнічнага інстытута. У 1970 годзе абараніў ва Усесаюзным навукова-даследчым інстытуце оптыка-фізічных вымярэнняў доктарскую дысертацыю па тэме «Інфармацыйныя параметры сігналаў»[9]. З 1971 года — загадчык кафедры ядзернай фізікі БДУ. У 1972 годзе атрымаў званне прафесара. У 1982 годзе атрымаў званне заслужанага дзеяча навукі і тэхнікі БССР.

У маі 1985 года за комплекс работ па стварэнні і ўкараненні ў народную гаспадарку радыёскапічных экспрэс-метадаў вымярэння канцэнтрацыі рэдказямельных элементаў С. С. Шушкевіч сумесна з супрацоўнікамі кафедры быў ганараваны званнем Лаўрэата прэміі Савета Міністраў СССР; у 1988 годзе сумесна з дацэнтам М. К. Яфімчык — Дзяржаўнай прэміі БССР за падручнік «Асновы радыёэлектронікі» для фізічных факультэтаў СССР.

У 1986—1990 гадах С. С. Шушкевіч, працягваючы загадваць кафедрай, працаваў прарэктарам па навуковай рабоце БДУ. У 1991 годзе быў абраны членам-карэспандэнтам АН БССР[10]. С. С. Шушкевічам падрыхтаваны 33 кандыдата фізіка-матэматычных навук, ён з’яўляўся навуковым кіраўніком 5 доктарскіх дысертацый.

Запрашаўся для чытання лекцый ва ўніверсітэты ГДР (Енскі — 1976, 1978), Югаславіі (Люблянскі — 1966), Польшчы (Ягелонскі — 1974, 1994 годзе, 1997), ЗША (Гарвардскі — 2000; Ельскі — 2001; Калумбійскі — 2001). У 1999—2000 гадах працаваў у Даследчым цэнтры імя Вудра Вільсана ў Вашынгтоне.

Палітычная кар’ера[правіць | правіць зыходнік]

У 1989 годзе абраны народным дэпутатам СССР. Кандыдатам у дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР у 1989 годзе Шушкевіча вылучылі супрацоўнікі кафедры ядзернай фізікі фізічнага факультэта БДУ, якую ён у той час узначальваў. Ён апынуўся кандыдатурай на пасаду старшыні Вярхоўнага Савета, бо займаў нейтральную пазіцыю да апазіцыі БНФ і адначасова заставаўся членам КПСС.

Станіслаў Шушкевіч (другі злева) пасля падпісання Белавежскага пагаднення

У 1990 годзе абраны першым намеснікам старшыні Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання; быў членам канстытуцыйнай камісіі[11]. Пасля адстаўкі М. Дземянцея, які падтрымаў «жнівеньскі путч», з пасады старшыні Вярхоўнага Савета Беларускай ССР XII-га склікання, парламент павінен быў выбраць новага старшыню. У першым туры Станіслаў Шушкевіч набраў 151 голас, супраць 122 галасоў В. Кебіча. У другім туры С. Шушкевіч таксама не набраў неабходнай колькасці галасоў (157). Паводле ч. 6 арт. 63 Часовага рэгламента не дазвалялася паўторна вылучаць тыя кандыдатуры, якія ўжо ўдзельнічалі ў выбарах. Аднак пад ціскам старшыні пастаяннай камісіі па заканадаўстве Вярхоўнага Савета (члена Прэзідыума) Дз. Булахава В. Кебіч зняў сваю кандыдатуру на карысць Станіслава Шушкевіча, а Вярхоўны Савет змяніў ч. 6 названага артыкула. Таму Станіслаў Шушкевіч атрымаў права яшчэ раз узяць удзел у выбарах старшыні, але патрэбна была альтэрнатыўная кандыдатура. Ролю «альтэрнатывы» пагадзіўся выканаць Леанід Козік. З 1991 да 1994 — старшыня Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь. Ініцыятар сустрэчы ў Віскулях, дзе 8 снежня 1991 года разам з кіраўнікамі Расіі Барысам Ельцыным і Украіны Леанідам Краўчуком падпісаў Белавежскія пагадненні ад імя дзяржаў-заснавальніц СССР з канстатацыяй, што СССР як суб’ект міжнароднага права і геапалітычная рэальнасць спыняе сваё існаванне, там жа было абвешчана аб стварэнні Садружнасці Незалежных Дзяржаў.

У красавіку 1992 года было прынята заключэнне ЦВК РБ аб рэферэндуме. У гэты час як раз праходзіла сесія Вярхоўнага Савета, на якой заставалася толькі прызначыць дату рэферэндума. Станіслаў Шушкевіч распускае сесію, і паўгода Вярхоўны Савет не збіраецца. Рэферэндум забаранілі[12].

26 студзеня 1994 года адпраўлены ў адстаўку з пасады старшыні Вярхоўнага Савета.

Вынікі галасавання за Шушкевіча на выбарах прэзідэнта Беларусі 1994 года

У 1994 годзе на выбарах балатаваўся на пасаду Прэзідэнта Беларусі, але саступіў у першым туры. У 1995 годзе абраны дэпутатам Вярхоўнага Савета Беларусі 13 склікання. У 1998 годзе аднавіў Беларускую сацыял-дэмакратычную Грамаду. Кіраваў гэтай партыяй да лістапада 2018 г., пасля чаго застаўся ганаровым старшынёй БСДГ[13].

Станіслаў Шушкевіч (трэці злева) у Варшаве, 26 верасня 2011

З-за адмовы некаторых краін ад кантактаў з Аляксандрам Лукашэнкам Станіслава Шушкевіча часам запрашалі на афіцыйныя мерапрыемствы як прадстаўніка Беларусі. На святкаванні 440-годдзя Люблінскай уніі ў Польшчы Шушкевіч быў названы арганізатарамі прадстаўніком беларускага народа.

Узнагароды[правіць | правіць зыходнік]

Бібліяграфія[правіць | правіць зыходнік]

  • Марон Р. С.; Позняк А. Л.; Шушкевич С. С. Аппаратура для измерения электронного парамагнитного резонанса. — Л.: «Энергия», Ленингр. отд-ние, 1968. — 140 с.
  • Ефимчик М. К., Шушкевич С. С. Основы радиоэлектроники: учеб. для студентов физ. спец. ун-тов. — Минск: Университетское, 1986. — 302 с.
  • Шушкевич С. Неокоммунизм в Беларуси: идеология, практика, перспективы. — Смоленск: Скиф, 2002. — 284 с. — ISBN 5-2000-0617-1.
  • Шушкевич С. С. Моя жизнь, крушение и воскрешение СССР. — Москва: РОССПЭН, 2012. — 470 с. — ISBN 978-5-8243-1708-4.

Зноскі

  1. Stanislau Schuschkewitsch // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.
  2. Нямецкая нацыянальная бібліятэка, Берлінская дзяржаўная бібліятэка, Баварская дзяржаўная бібліятэка і інш. Record #11923937X // Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 13 снежня 2014.
  3. Член-карэспандэнт Шушкевіч Станіслаў Станіслававіч. Нацыянальная акадэмія навук Беларусі. Праверана 22 чэрвеня 2017.
  4. Одного из инициаторов развала СССР номинировали на Нобелевскую премию мира Lenta.ru(руск.) 
  5. Станіслаў Шушкевіч. Маё жыццё, крах і ўваскрошанне СССР = Моя жизнь, крушение и воскрешение СССР. — Мінск, 2013. — С. 15.
  6. Шушкевич Станислав Станиславович | Физический факультет БГУ. www.physics.bsu.by. Праверана 3 лістапада 2020.
  7. Шушкевич Станислав Станиславович | Физический факультет БГУ. www.physics.bsu.by. Праверана 3 лістапада 2020.
  8. Шушкевич Станислав Станиславович | Физический факультет БГУ. www.physics.bsu.by. Праверана 3 лістапада 2020.
  9. Шушкевич Станислав Станиславович | Физический факультет БГУ. www.physics.bsu.by. Праверана 3 лістапада 2020.
  10. Шушкевич Станислав Станиславович | Физический факультет БГУ. www.physics.bsu.by. Праверана 3 лістапада 2020.
  11. Постановление Верховного Совета Республики Беларусь от 20 июля 1990 г. № 166-XII «Об избрании Конституционной комиссии» (руск.) 
  12. Пазняк З. Незалежнасці можна дамагчыся малымі сіламі, але ўтрымаць Незалежнасць малымі сіламі цяжка.
  13. https://belisrael.info/?p=18523
  14. Станіслава Шушкевіча ўзнагародзілі Ордэнам Вітаўта Вялікага // Наша Ніва, 22 чэрвеня 2010
  15. Trzej prezydenci odebrali doktoraty honoris causa KUL // Polskie Radio, 1.07.2009 (польск.) 
  16. Laureaci Nagrody // Nagroda Jana Nowaka-Jeziorańskiego (польск.) 
  17. Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Wikiquote-logo.svg
У Вікіцытатніку ёсць старонка па тэме Станіслаў Шушкевіч


Папярэднік:
Мікалай Іванавіч Дземянцей
Старшыня Вярхоўнага Савета Беларусі
1991—1994
Пераемнік:
Мечыслаў Іванавіч Грыб