Сэрвач (прыток Нёмана)
| Сэрвач | |
|---|---|
.jpg) | |
| Характарыстыка | |
| Даўжыня |
|
| Басейн | 747 км² |
| Расход вады | 4,8 м³/с |
| Вадацёк | |
| Выток | |
| • Каардынаты | 53°17′41″ пн. ш. 25°55′27″ у. д.HGЯO |
| Вусце | Нёман |
| • Каардынаты | 53°38′46″ пн. ш. 26°13′30″ у. д.HGЯO |
| Размяшчэнне | |
| Водная сістэма | Нёман → Балтыйскае мора |
|
|
|
| Краіна | |
   |
|
|
— выток, — вусце |
|
Сэрвач — рака ў Беларусі, левы прыток Нёмана на тэрыторыі Баранавіцкага (пачынаецца каля вёскі Сялявічы), Карэліцкага і Навагрудскага раёнаў.
Асноўныя прытокі — Петухоўка, Карчоўка, Нёўда, Рута (злева).
Назва
[правіць | правіць зыходнік]На думку А. Ванагаса, аснова Serv- у літоўскіх гідронімах Servas, Servelis (азёры), Sarva (рака) звязаная з літоўскім serventi «паціху цячы, струменіць»[1]. Паводле Ю. Покарнага, ад індаеўрапейскага *sreu- «цячы», *sreṷo- «плынь» і карацейшага *ser- «цячы» паходзяць ст.-інд. srávati «цячэ», ст.-ірл. sruaimm «рака», літ. sravéti «слаба цячы», ст.-слав. struja, пол. strumień і інш.[2].
На думку У. Тапарова, назвы Свіслач, Іслач, Нарач утрымоўваюць у другой частцы (-ач) балц. akis «крыніца»[3]. Паводле Ю. Покарнага, ад індаеўрапейскага *okṷ(e)s- паходзяць ст.-інд. áksi, лац. oculus, гоц. augō, літ. akis, рус. oko «вока», серб. okno, літ. ãkas «палонка», лат. aka «калодзеж» і інш.[4].
Паводле У. Тапарова, некалькі сотняў утварэнняў з другім членам upė/upis/upys адзначана ва ўсходнебалтыйскай вобласці, а таксама ў латышскай, прускай гідраніміі[5]. На думку К. Бугі, канчатак -da ў ятвяжскіх гідронімах узыходзіць да меркаванага слова *udā «рака»[6].
Апісанне
[правіць | правіць зыходнік]Даўжыня ракі 63 км. Сярэднегадавы расход вады ў вусці 4,8 м³/с. Плошча вадазбору 770 км².
Даліна ў вярхоўі шырынёй 0,3—0,5 км, у сярэднім цячэнні 1—1,5 км. Пойма двухбаковая, забалочаная або лугавая, пераразаюць меліярацыйнымі каналамі, у вярхоўі шырынёй 50—100 м, у сярэднім цячэнні 400—600 м, у вусці 2—1 км. Рэчышча звілістае, у ніжнім цячэнні каналізаванае; у вярхоўі рака зарэгулявана вадасховішчам Кутаўшчына. Берагі супясчаныя, радзей тарфяністыя, часцей крутыя.
Найвышэйшы ўзровень разводдзя ў пачатку дэкады сакавіка, сярэдняе перавышэнне ўзроўню вады каля вёскі Беразавец дасягае 2 м.
На беразе ракі археалагічныя помнікі — каля вёскі Панямонь паселішчы першабытных людзей 4—2-га тысячагоддзяў да н.э., у гарадскім пасёлку Гарадзішча і каля вёскі Сёгда гарадзішча IX—XIII ст. Каля вёскі Карчоўка помнік садова-паркавага мастацтва — Туганавіцкі парк (XVIII ст.), каля парку валун — Камень філарэтаў.
Зноскі
- ↑ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 296.
- ↑ J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1003.
- ↑ В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 207.
- ↑ J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 775—777.
- ↑ В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 170—171.
- ↑ K. Būga. Jotvingių žemės upių vardų galūnė -da. // Tauta ir žodis. — 1923. — Т. 1. — С. 100.
Літаратура
[правіць | правіць зыходнік]- Сэ́рвач // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — С. 60—61. — 583 с., іл. — 10 000 экз.
- Сэ́рвач // Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — С. 359. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
- Республика Беларусь. Брестская область. Барановичский район: карта. Барановичи: план / Ред. Г. П. Ляхова. — Мн.: РУП «Белкартография», 2011. — 5 000 экз. (руск.)