Сідней Олтмен

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Сідней Олтмен
англ.: Sidney Altman[1]
Sidney Altman crop.jpg
Дата нараджэння 7 мая 1939(1939-05-07)[2][3][…]
Месца нараджэння
Дата смерці 5 красавіка 2022(2022-04-05)[6] (82 гады)
Месца смерці
Грамадзянства
Жонка Ann M. Altman[d]
Род дзейнасці біёлаг, хімік, малекулярны біёлаг, біяхімік, навуковы работнік, фізік, выкладчык універсітэта, біяфізік, даследчык
Навуковая сфера малекулярная біялогія
Месца працы
Альма-матар
Член у
Узнагароды
Commons-logo.svg Сідней Олтмен на Вікісховішчы

Сідней Олтмен (Альтман; англ.: Sidney Altman; нар. 7 мая 1939, Манрэаль, Канада) — амерыканскі малекулярны біёлаг канадскага паходжання, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі 1989 года, якую ён падзяліў з Томасам Чэкам. Прафесар Ельскага ўніверсітэта[10].

Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1990)[11].

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Сідней Олтмен нарадзіўся ў Манрэалі, быў другім сынам у сям’і яўрэйскіх эмігрантаў з Усходняй Еўропы[12]. Яго бацька, калгаснік з украінскага пасёлак Чорны Востраў Віктар Альтман, пасля эміграцыі з Савецкага Саюза ў 1934 працаваў на ферме, а пасля жаніцьбы адкрыў агароднінную краму ў Манрэалі. Маці, Рэй Арлін, другая з адзінаццаці дзяцей, перабралася ў Канаду ва ўзросце васемнаццаці гадоў з Беластоку ў 1935 і працавала на ткацкай фабрыцы[13][14][15].

Сідней Олтмен атрымаў ступень бакалаўра па фізіцы ў Масачусецкім тэхналагічным інстытуце у 1960 годзе, у 1967 годзе абараніў дысертацыю ва Універсітэце Каларада. У 1984 годзе атрымаў грамадзянства ЗША.

Мегагрант[правіць | правіць зыходнік]

У 2013 годзе Сідней Олтмен атрымаў мегагрант у трэцім конкурсе мегагрантаў. Даследаванні на тэму «РНК-накіраваныя супрацьбактэрыйныя і супрацьвірусныя прэпараты на аснове алігануклеатыдаў» праводзіліся ў Інстытуце хімічнай біялогіі і фундаментальнай медыцыны СА РАН[16].

Навуковая праца[правіць | правіць зыходнік]

Олтмен вывучаў каталітычныя уласцівасці рыбазіма рыбануклеаза P. Рыбануклеаза P уяўляе сабой комплекс, які складаецца з структурнай малекулы РНК і аднаго (у пракарыёт) або некалькіх (у эукарыёт) бялкоў. Лічылася, што каталітычная актыўнасць бактэрыяльнай рыбануклеазы, якая ўдзельнічае ў працэсе паспявання транспартных РНК, вызначаецца бялковай субадзінкай. Аднак Олтмен і яго лабараторыя выявілі, што адной малекулы РНК, якая ўваходзіць у склад рыбануклеазы, дастаткова для праявы каталітычнай актыўнасці. Такім чынам, было выяўлена, што не толькі фермент, але і малекулы РНК могуць каталізаваць хімічныя рэакцыі. Цікава, што пазней ён выявіў, што ў адрозненне ад бактэрыяльнай рыбануклеазы ў эукарыятычным комплексе рыбануклеазы P бялковая частка неабходна для каталізу.

У 1989 годзе Олтмен атрымаў за даследаванні каталітычнай актыўнасці РНК Нобелеўскую прэмію па хіміі, падзяліўшы яе з Томасам Чэкам.

Сям’я[правіць | правіць зыходнік]

  • Жонка (з 1972 года) — малекулярны біёлаг і біяхімік Эн Олтмен (англ.: Ann Altman, народжаная Кёрнер), дачка філосафа Стэфана Кёрнера (1913—2000) і грамадскага дзеяча, магістрата Эдзіт Кёрнер (Эдзіта Лея Леві, 1921—2000), бежанцаў ваеннага часу з Чэхаславакіі[17]. Яе брат — матэматык Томас Кёрнер (нар. 1946).
    • Сын — амерыканскі эканаміст Даніэл Олтмен (нар. 1974). Дачка — Лея (нар. 1977).

Публікацыі[правіць | правіць зыходнік]

Грамадская дзейнасць[правіць | правіць зыходнік]

У 2016 годзе падпісаў ліст з заклікам да Greenpeace, Арганізацыі Аб’яднаных Нацый і ўрадаў усяго свету спыніць барацьбу з генетычна мадыфікаванымі арганізмамі (ГМА)[18][19][20].

Зноскі

  1. 1,0 1,1 http://www.nndb.com/people/767/000100467/
  2. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/17769/Sidney-Altman
  3. http://www.nndb.com/lists/493/000063304/
  4. Altman S. Enzymatic Cleavage of RNA by RNA(Nobel Lecture) // Angewandte Chemie International EditionWiley, 1990. — Vol. 29, Iss. 7. — P. 749–758. — ISSN 1433-7851; 1521-3773doi:10.1002/ANIE.199007491
  5. Nobel Prize Winner Visits Jordanhill — 2011.
  6. Sidney Altman, pathbreaking scientist
  7. http://www.britannica.com/nobelprize/article-9005941
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 Sidney Altman BiographicalNobel Foundation. Праверана 5 лютага 2021.
  9. 9,0 9,1 NNDB — 2002.
  10. Олтмен // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая Российская энциклопедия, 2004—.
  11. Sidney Altman (англ.) 
  12. Биография Сидни Олтмена
  13. Nobel Laureates in Chemistry, 1901—1992 (стр. 737)
  14. Sidney Altman on NNDB
  15. Canadian Naturalization 1915—1951(недаступная спасылка)
  16. Министерство образования и науки Российской Федерации. Архівавана з першакрыніцы 4 чэрвеня 2013. Праверана 1 чэрвеня 2013.
  17. An organised death
  18. 107 Nobel laureates sign letter blasting Greenpeace over GMOs
  19. Laureates Letter Supporting Precision Agriculture (GMOs)
  20. Список нобелевских лауреатов подписавших письмо

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]