Сіланы

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Пентасілан Si5H12

Сіланы, крэмневадароды — злучэнні крэмнію з вадародам. Агульная формула SinH2n+2. Аналагі алканаў і адрозніваюцца ад іх менш устойлівай сувяззю ланцугоў з атамаў крэмнію. Вышэйшы вядомы член гамалагічнага рада сіланаў — актасілан Si8H18[1].

Уласцівасці[правіць | правіць зыходнік]

Монасілан SiH4 і дысілан Si2H6 — бясколерныя газы з непрыемным пахам, астатнія сіланы — рухомыя, лятучыя ядавітыя вадкасці з яшчэ больш непрыемным пахам. Сіланы лёгка гідралізуюцца з утварэннем SiO2 і вадароду або прамежкавых рэчываў. Раствараюцца ў этаноле, бензіне, арганасіланах, CS2 (пры пападанні паветра ў ёмістасць з растворам сіланаў у CS2 адбываецца выбух[1]). Пры ўзаемадзеянні з галагенавадародамі ў прысутнасці Al2O3 і галагенамі пры нізкай тэмпературы ўтвараюць галагенсіланы.
Сіланы добрыя аднаўляльнікі. Са злучэннямі, утрымліваючымі кісларод, (ацэтон, дыэтылавы эфір) сіланы рэагуюць у газавай фазе пры высокай тэмпературы з утварэннем алкасіланаў. З аліфатычнымі спіртамі ў прысутнасці каталізатараў сіланы утвараюць тэтраэфіры.

Адметнай уласцівасцю сіланаў з'яўляецца іх надзвычайна лёгкае акісленне. Пачынаючы з трысілану Si3H8, рэакцыя акіслення суправаджаецца моцным выбухам.

Атрыманне[правіць | правіць зыходнік]

  • Раскладанне сіліцыдаў металаў кіслотамі або шчолачамі.
  • Аднаўленне галагенсіланаў (галагенідаў крэмнію) гідрыдам літыю або літыйалюмінійгідрыдам LiAlH4.
  • Аднаўленне галагенсіланаў вадародам у прысутнасці галагенідаў алюмінію.

Монасілан SiH4 таксама атрымліваюць раскладаннем(C2H5O)3SiH пры 20—80 °С у прысутнасці натрыю[1].

Выкарыстанне[правіць | правіць зыходнік]

Сіланы выкарыстоўваюць у працэсах арганічнага сінтэзу, вытворчасці крэмнійарганічных палімераў. Монасілан з'яўляецца зыходнай сыравінай пры атрыманні паўправадніковага крэмнію.[1]

NFPA 704.svg

Зноскі

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Хімічны слоўнік навучэнца: Дапам. для вучняў / Б. Н. Качаргін, В. М. Макаррэўскі, Л. Я. Гарнастаева, В. С. Аранская. — Мн.: Народная асвета, 2003. — С. 212—213. — 287 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-12-0621-8.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]