Сітцы

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Аграгарадок
Сітцы
Фото путешествия по Беларуси 249.jpg
Краіна
Вобласць
Раён
Сельсавет
Каардынаты
Першае згадванне
Колькасць двароў
323
Насельніцтва
782 чалавекі (2001)
Часавы пояс
Тэлефонны код
+375 2157
Аўтамабільны код
2
Сітцы на карце Беларусі ±
Сітцы (Беларусь)
Сітцы
Сітцы (Віцебская вобласць)
Сітцы

Сі́тцы[1] (трансліт.: Sitcy, руск.: Ситцы), да 1971 года Вялікія Сітцыаграгарадок у Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр Сітцаўскага сельсавета. Знаходзіцца за 19 км на захад ад Докшыц, за 220 км ад Віцебска, за 7 км ад чыгуначнай станцыі Параф’янава, на аўтамабільнай дарозе Докшыцы — Мядзел[2].

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Сядзібна-паркавы комплекс Дамейкаў у Сітцах

Вялікае Княства Літоўскае[правіць | правіць зыходнік]

У канцы XV ст. належалі троцкаму ваяводзе Багдану Саковічу, які атрымаў Сітцы напэўна ў складзе Даўгінаўскага маёнтка ў 1485 годзе. Пасля смерці пана Багдана (1491) ўладанні ўспадкавала дачка Альжбэта, жонка Мікалая Радзівіла, у сувязі з гэтым Сітцы згадваюцца ўпершыню. Пасля смерці ў 1546 годзе Алены, дачкі Альжбэты і ўнучкі Багдана, долю спадчыны з Сітцамі атрымала яе дачка Соф’я, жонка пана Юрыя Хадкевіча. У 1567 годзе «дварэц» Сітцы, паміж Ваўкалатай і Порплішчам, належаў да Даўгінаўскага «двара» Ю. Хадкевіча[3].

У XVII ст. у Сітцах быў замак. Паводле рэестру падымнага за 1690 год, маёнтак належаў ужо Уладзіславу Бжастоўскаму. Напачатку XVIII ст. Бжастоўскія перабудавалі замак на палацавую рэзідэнцыю, заклалі вакол яе парк. У 1710 годзе пабудавана драўляная Георгіеўская царква.

Расійская імперыя[правіць | правіць зыходнік]

Пасля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай (1793) вёска апынулася ў Расійскай імперыі, цэнтр Сітцаўскай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні. У 1798 годзе Сітцы купіў Тадэвуш Дамейка (1762—1838; дзядзька Ігнацыя Дамейкі). Наступным уладальнікам быў сын Тадэвуша — Аляксандр Стэфан Дамейка (1804—1878). Палац Бжастоўскіх згарэў яшчэ пры Тадэвушы ў 1830 годзе, да цяперашняга часу ад яго дайшлі толькі цагляныя калоны порціка. У сярэдзіне XIX ст. Аляксандр Дамейка на новым месцы побач пабудаваў драўляную партэравую сядзібу. Да сядзібнага дому прымыкаў зашклёны павільён з шатровым дахам пад аранжарэю і зімовы сад, парк вакол займаў плошчу 8 га.

Аляксандр памёр бяздзетным і да канца XIX ст. маёнтак спадчынай перайшоў яго пляменніку Вацлаву Дамейку (1854—1935). Пры Вацлаве ў Сітцах працавала цагельня, якая вырабляла цэглу, кафлю і дахоўку (кафля мясцовай вытворчасці і цяпер сустракаецца ў Сітцах). У 1913 годзе пабудавана новая каменная Георгіеўскай царква.

Найноўшы час[правіць | правіць зыходнік]

З 1921 года ў складзе Польшчы. З 1939 года ў складзе БССР. Апошняй уласніцай з Дамейкаў была сястра Вацлава — Вікторыя Леонія Дамейка (1858—1954), жонка Станіслава Паплаўскага, якая з’ехала, каб не застацца на тэрыторыі, што пераходзіла пад кантроль СССР. Маёнтак канфіскавалі, у 1940 годзе на яго аснове створаны саўгас "Сітцы".

У 1940 годзе каля вёскі пабудаваны запасны аэрадром ВПС РСЧА[4] «Вялікія Сітцы». Першымі днямі савецка-германскай вайны тут базіраваўся 43-і ббап 12-й бад, які здзяйсняў баявыя вылеты ў раёны Сувалак, Друскенінкая, Тракая-Вільнюса, Вільнюса-Ашмян і Ашмян-Валожына па бамбардзіроўцы і штурмоўцы калон праціўніка. Аэрадром выяўлены авіяразведкай Люфтвафэ і атакаваны другой паловай дня 25.6.1941 года, на зямлі знішчаны і пашкоджаны шэсць Су-2[ru] і два Р-Z[ru], а 20:00 полк перабазіраваўся на аэрадромы каля Траўнікаў і Бецкага, а 21:20-21:30 праціўнік зноў атакаваў ужо пустое месца. Прынамсі з першых дзён ліпеня 1941 года і напрацягу акупацыі аэрадром выкарыстоўвалі падраздзяленні Люфтвафэ (II./LG2, I./KG2, II./KG2, III./KG2 і інш.), персанал кватэраваў ў Сітцах і ваколіцах (у т. л. Курдзеках, паводле мясцовай вуснай гісторыі[en]). З верасня 1943 года да абслугоўвання аэрадрома прыцягвалі італьянскіх ваеннапалонных з лагера ў Параф’янаве, іх расстралялі каля фальварку Ходараўка вясной 1944 года перад адступленнем.

У 1944 годзе савецкія партызаны спалілі сядзібу Дамейкаў.

У XXI ст. вёсцы нададзены статус аграгарадка. Мясцовы саўгас рэарганізаваны ў прыватнае прадпрыемства.

Насельніцтва[правіць | правіць зыходнік]

  • 2001 год — 782 жыхары, 323 двары[2]

Інфраструктура[правіць | правіць зыходнік]

  • Сярэдняя школа
  • Дом культуры
  • Бібліятэка
  • Бальніца
  • Амбулаторыя
  • Аптэка
  • Аддзяленне сувязі[2]

Славутасці[правіць | правіць зыходнік]

Вядомыя асобы[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Віцебская вобласць: нарматыўны даведнік / У. М. Генкін, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2009. — 668 с. ISBN 978-985-458-192-7 (DJVU).
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 БЭ у 18 т. Т. 14. — С. 425.
  3. Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Докшыцкага раёна / Рэдкал. Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]; уклад. А. В. Скараход; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2004. — С. 42-59; 70-71.
  4. http://aircraft-museum.ucoz.ru/publ/aehrodromy_v_belarusi/shifry_aehrodromov_zovo_1941g/3-1-0-3

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Сітцы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0238-5 (Т. 14).
  • Sitce // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom X (Rukszenice — Sochaczew), 1889. — S. 626 (польск.) 
  • Sitce // Roman Aftanazy. Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, wyd. drugie przejrzane i uzupełnione. — T. 11: Województwo kijowskie oraz uzupełnienia do tomów 1-10. — Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1997. — S. 599—601. — ISBN 83-04-04369-6, ​ISBN 83-04-03701-7​ (całość).

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]