Тарсіраванне

Кручаны каваны стрыжань у агароджы Касцёле Найсвяцейшай Тройцы ў Гервятах

Тарсіраванне (ад лац.: torsio — кручэнне) — тэхналагічная аперацыя апрацоўкі металаў ціскам, якая заключаецца ў скручванні загатоўкі вакол яе падоўжнай восі. Ужываецца як у кавальскім рамястве (мастацкае каванне), так і ў прамысловай апрацоўцы металаў.

У кавальскай справе

Прамяні на крыжы зроблены з тарсіраваннем

Дзвярная ручка на дзвярах Касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Новым Двары Шчучынскага раёна

У мастацкай коўцы тарсіраванне (скручванне) — адна з асноўных дэкаратыўных аперацый. Металічны прут (звычайна квадратнага ці круглага перасеку) замацоўваюць адным канцом у цісках ці адмысловым калаўроціку, а іншы канец скручваюць уручную або з дапамогай рычага. У выніку атрымліваецца спіралепадобны элемент, які выкарыстоўваецца пры вырабе каваных рашотак і агароджаў, парэнчаў і балконных агароджаў, дэкаратыўных элементаў мэблі і транспартных сродкаў, падсвечнікаў і прадметаў інтэр’еру. Калі тарсіраваны ўчастак планаваўся быць досыць доўгім, на стрыжань надзявалі трубку неабходнага дыяметру і даўжыні, якая забяспечвала яго прамізну пры скручванні.

У народным кавальстве «скручванне вяровачкай» прымянялі пры аздабленні выязных транспартных сродкаў, часам — клямак, завесаў, крыжоў.

Скручванне можа выконвацца як у гарачым, так і ў халодным стане. Для тоўстых пруткоў (больш за 10-12 мм) ужываюць нагрэў да ковачнай тэмпературы (1100—1250 °C для сталі), паколькі халоднае скручванне можа прывесці да ўтварэння расколін. Пры гэтым трэба было вытрымліваць раўнамернасць нагрэву па ўсёй даўжыні скручвання, чаго ў звычайным кавальскім горне дабіцца няпроста. Гэта было па сілах толькі рэдкаму высокакваліфікаванаму кавалю, і то ў выпадках нязначнай даўжыні тарсіраванага ўчастка стрыжня або яго кавалка. Тонкія пруткі (да 8 мм) часта скручваюць у халодным стане.

Для атрымання раўнамернай спіралі скручванне вядуць павольна, з пастаянным кантролем кроку вітка. Часам ужываюць камбінаваныя прыёмы: напрыклад, папярэдняе скручванне некалькіх пруткоў у джгут, які затым расклёпваюць або зварваюць.

У прамысловасці

У прамысловай апрацоўцы металаў ціскам тарсіраванне як асобная аперацыя сустракаецца радзей, чым асадка, працяжка або прашыўка. Аднак існуе коўка з кручэннем — камбінаваны працэс, які спалучае асадку (сціск) і кручэнне (чысты зрух). Такая схема дэфармацыі дазваляе інтэнсіфікаваць прапрацоўку структуры металу, здрабніць зерне, павысіць механічныя ўласцівасці вырабу.

Коўка з кручэннем ужываецца для вырабу восесіметрычных дэталяў — дыскаў, фланцаў, валоў. У адным з патэнтаў апісаны спосаб радыяльнай коўкі, пры якім да загатоўкі прыкладваюць не толькі радыяльныя ціснутыя высілкі, але і высілак скручвання.