Тубуаі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Disambig-dark.svg У гэтага паняцця ёсць іншыя значэнні: астравы Тубуаі і востраў Тубуаі.
Тубуаі
(Tupai)
Jeune fille de l'ile Rimatara. Dessin de E. Ronjat, d'après une photographie.jpg
Дзяўчына тубуаі, 1885 г.
Агульная колькасць 12 тыс.
Рэгіёны пражывання Flag of French Polynesia.svg Французская Палінезія
Мова тубуаі
Рэлігія політэізм, культ продкаў, хрысціянства
Блізкія этнічныя групы таіцяне, паўмоту, маары астравоў Кука

Тубуа́і (саманазва Tupai) — карэннае палінезійскае насельніцтва астравоў Тубуаі ў Французскай Палінезіі. Жывуць таксама на Таіці. Агульная колькасць - 12 000 чал.[1]

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Згодна археалагічным даследаванням, астравы Тубуаі пачалі засяляцца каля VI ст. н. э. Аднак ёсць меркаванні, што гэта адбылося яшчэ раней — у першыя стагоддзі нашай эры. Продкі тубуаі адыгралі значную ролю ў каланізацыі астравоў усёй Усходняй Палінезіі. Магчыма, адсюль адбылося засялення знакамітага вострава Рапануі. Рапа-Іці, найбольш усходні з астравоў Тубуаі, быў заселены пазней. Яго жыхары развіваліся ізалявана і склалі этнічную групу, самастойную ад астатніх тубуаі.

З XVIII ст. тубуаі кантактавалі з еўрапейцамі. Мараплаўцы сведчылі, што ўсе астравы былі густа населены. У 1789 г. паўстанцы з карабля "Баўнці" захапілі востраў Тубуаі, але з-за супраціўлення астравіцян былі вымушаны пакінуць яго. У канцы XVIII - XIX стст. з-за распаўсюджання прывезеных еўрапейцамі эпідэмічных захворванняў колькасць жыхароў астравоў Тубуаі скарацілася амаль у 10 разоў. Дзякуючы дзейнасці французскіх місіянераў сярод выжылых распаўсюдзілася хрысціянства. У канцы XIX ст. астравы Тубуаі былі далучаны да французскіх уладанняў у Палінезіі.

Да XX ст. назва тубуаі выкарыстоўвалася ў дачыненні толькі тубыльцаў вострава Тубуаі. Жыхары іншых астравоў карысталіся асабістымі саманазвамі (руруту, раіваваэ, рыматара і інш.). Першапачаткова яны былі аб'яднаныя ў адзіную групу мовазнаўцамі, якія вызначылі, што астравіцяне Тубуаі размаўляюць на розных гаворках адной мовы. Прыняцце хрысціянства, страта многіх асаблівых культурных каштоўнасцяў у выніку скарачэння насельніцтва, працэс перасялення з вострава на востраў прывялі да далейшага аб'яднання астравіцян у адзіную моўна-культурную групу, якая адрознівалася ад іншых этнічных груп Французскай Палінезіі.

Традыцыйная культура[правіць | правіць зыходнік]

Галоўнымі заняткамі тубуаі здаўна былі земляробства, рыбалоўства і менавы гандаль з іншымі астравамі Усходняй Палінезіі. Апрацоўвалі камень, ракавіны, выраблялі тапу. Археолагамі знойдзены каменныя статуі, якія ў мініяцюры нагадваюць мааі вострава Рапануі і цікі Маркізскіх астравоў. Клімат астравоў Тубуаі значна больш прыдатны для росту дрэваў, чым на суседніх астравах Таварыства, таму вываз драўніны для будаўніцтва лодак меў вельмі важнае значэнне.

У XIX ст. многія рысы традыцыйнай культуры былі страчаны. Аднак захавалася знакамітае спеўнае і танцавальнае мастацтва.

Зноскі

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]