Ужгарадскі нацыянальны ўніверсітэт

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Ужгарадскі нацыянальны універсітэт
(УжНУ)
Ужгородський національний університет
Transcarpathian State University.png
Uzhnu 1.jpg
Арыгінальная назва: Ужгородський національний університет
Міжнародная назва: англ.: Uzhhorod National University, лац.: Universitas Uzhorodum
Заснаваны: 1945
Тып: нацыянальны
Рэктар: Q16716916?
Студэнты: 13,500
Прафесары: 134
Размяшчэнне: CarpathianRutheniaCoA.svg Ужгарад, Украіна
Юрыдычны адрас: 88000, г. Ужгарад, пл. Народная, 3
Сайт: uzhnu.edu.ua
Commons-logo.svg Выявы па тэме на Вікісховішчы

Ужгарадскі нацыянальны ўніверсітэт, скар. УжНУ — украінская вышэйшая навучальная ўстанова IV ўзроўню акрэдытацыі ў г. Ужгарад, Украіна. Буйнейшая вышэйшая навучальная ўстанова Закарпацця і адзін з вядучых навуковых цэнтраў па даследаванню Карпатскага рэгіёна.

Агульныя звесткі[правіць | правіць зыходнік]

Быў заснаваны 18 кастрычніка 1945 года. З'яўляецца класічным універсітэтам, акрэдытаваным на IV (вышэйшы) ўзровень акрэдытацыі.

Кадравы патэнцыял: 134 доктара навук, прафесара, 675 кандыдатаў навук і дацэнтаў. Больш за 30 супрацоўнікаў маюць ганаровыя званні Украіны, у прыватнасці — членаў-карэспандэнтаў, заслужаных дзеячаў навукі і тэхнікі, работнікаў народнай адукацыі, лекараў, вынаходнікаў і журналістаў.

Колькасць студэнтаў складае больш за 13 тысяч. Форма навучання: дзённая і завочная. Падрыхтоўка спецыялістаў праводзіцца па адукацыйна-кваліфікацыйным узроўням: бакалаўр, спецыяліст, магістр. Тэрміны навучання: 5-6 гадоў. Форма фінансавання: як за кошт сродкаў дзяржаўнага бюджэту, так і за кошт юрыдычных і фізічных асоб.

Структура[правіць | правіць зыходнік]

  • Біялагічны факультэт
  • Геаграфічны факультэт
  • Украінска-нямецкі вучэбна-навуковы інстытут
  • Інжынерна-тэхнічны факультэт
  • Факультэт гісторыі і міжнародных адносін
  • Матэматычны факультэт
  • Медыцынскі факультэт
  • Стаматалагічны факультэт
  • Эканамічны факультэт
  • Факультэт здароўя і фізічнага выхавання
  • Факультэт інфармацыйных тэхналогій
  • Факультэт паслядыпломнай адукацыі і даўніверсітэцкай падрыхтоўкі
  • Факультэт грамадскіх навук
  • Факультэт замежнай філалогіі
  • Факультэт турызму і міжнародных камунікацый
  • Фізічны факультэт
  • Факультэт міжнародных эканамічных адносін
  • Філалагічны факультэт
  • Хімічны факультэт
  • Юрыдычны факультэт

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Будынак хімічнага факультэта, дзе ўніверсітэт распачаў работу ў 1945 г.

Гісторыя адкрыцця вышэйшай навучальнай установы на Закарпацці вельмі цікавая. Знаходзячыся ў складзе розных дзяржаў (Венгрыя, Аўстрыйская імперыя, Аўстра-Венгрыя, Чэхаславакія), спробаў арганізацыі вышэйшай адукацыі было нямала. Упершыню пра гэта было адкрыта заяўлена на І-м славянскім з'ездзе ў Празе 7 чэрвеня 1848 г., на якім былі задэклараваны намеры стварыць спачатку багаслоўскія і настаўніцкія семінарыі, а пасля і вышэйшыя інстытуты-гімназіі, ліцэі, універсітэт. На жаль, гэтыя патрабаванні не былі задаволеныя аўстрыйскім урадам, таму 13 кастрычніка 1848 г. група закарпацкі культурных дзеячаў на чале з А. Дабранскім звярнуліся да аўстрыйскага імператара з просьбай даць дазвол на адкрыццё вышэйшай навучальнай установы у г. Ужгарадзе. Гэтую заяву спасцігл той ж лёс, што і папярэднія.

24 снежня 1919 г. ў вырашэнні аўтаномнай дырэкторыі Падкарпацкай Русі было зафіксавана аб неабходнасці заснавання ў Ужгарадзе «рускага універсітэта», на якім павінны былі б дзейнічаць 3 факультэты: філасофскі, юрыдычны і тэалагічны. Гэта рашэнне было накіравана ў Прагу ў Інстытут педагогікі імя Я.А. Каменскага, аднак з-за эканамічных цяжкасцяў і адсутнасць кваліфікаваных кадраў у просьбе было адмоўлена. Гэтае пытанне працягвала падымацца і ў 1926-1927-х гг.

Пасля атрымання статусу аўтаноміі Карпацкай Украінай ў 1939 г. быў распрацаваны Праект па арганізацыі ўніверсітэта. Па праекце, вышэйшая навучальная ўстанова павінна была складацца з 4-х факультэтаў – філасофскага (гуманітарны і прыродазнаўчы аддзелы), юрыдычнага (16 кафедраў), гаспадарчага (3 аддзелы) і медыцынскага, а таксама цэлага шэрагу кафедраў: агульнага мовазнаўства, украінскай мовы і літаратуры, славянскай археалогіі, псіхалогіі, сацыялогіі, музыкалогіі, гісторыі Украіны, гісторыі царквы і іншых. У далейшым была зроблена спроба зацвердзіць гэты «Праект» на заканадаўчым узроўні. 24 лютага 1939 г. А. Валошын падрыхтаваў тэкст «Закону аб заснаванні Украінскага Дзяржаўнага Універсітэта ў г. Хуст». Аднак імклівае развіццё палітычных падзей не дазволіла увасобіць гэты праект у жыцці.

Такім чынам, нягледзячы на неаднаразовыя спробы, да прыходу савецкіх войскаў на Закарпацце вышэйшая навучальная ўстанова так і не была адкрыта. Да гэтага часу ў краі дзейнічала толькі духоўная семінарыя, якая рыхтавала святароў (большасць літаратуры семінарыі стала асновай навуковай бібліятэкі ўніверсітэта). Такім чынам, закарпатцы, якія жадалі атрымаць вышэйшую адукацыю ў большасці сваім вучыліся ва ўніверсітэтах Прагі, Брно, Браціславы, Вены, Будапешта, Рыма і іншых гарадоў Еўропы.

5 снежня 1944 г. Народная Рада Закарпацкай Украіны прымае дэкрэт «Аб арганізацыі вышэйшых школ на Закарпацкай Украіне». Не задавальняючыся толькі аднымі заявамі, 19 ліпеня 1945 г. ЦК КПЗУ і НРЗУ прымаюць сумеснае пастанову аб стварэнні «Закарпата-Украінскага ўніверсітэта». У гэтай пастанове прадугледжвалася арганізацыя вышэйшай навучальнай установы з 4-х факультэтаў: гістарычнага, філалагічнага, біялагічнага і медыцынскага; перадача ў распараджэнне Універсітэта памяшканняў; стваралася камісія, якая павінна была выканаць пастаўлены план работ да 1 кастрычніка 1945 г.; сабраць прафесійны выкладчыцкі калектыў і абвясціць з 20 ліпеня 1945 г. набор студэнтаў (па 60 чалавек на факультэт).

Медыцынскі факультэт

Не гледзячы на ўсе старанні, мясцовым ўладам выключна ўласнымі сіламі не ўдалося забяспечыць функцыянаванне вну. Менавіта таму, ЦК КПЗУ і НРЗУ звярнуліся ў цэнтральныя кіруючыя органы УССР (хоць дэ-юрэ Закарпацце яшчэ не ўваходзіла ў яе склад, але фактычна ўсе пытанні вырашаліся ў Маскве ці Кіеве). Зварот не застаўся без увагі і 18 кастрычніка 1945 г. ЦК КП(б)У і Савет Народных Камісараў УССР прынялі сумесную пастанову «Аб адкрыцці дзяржаўнага ўніверсітэта ў г. Ужгарадзе».

Навучанне ва ўніверсітэце ў асноўным праводзілі спецыялісты, навукоўцы з іншых вну Савецкага саюза, паколькі на Закарпацці ў той час адчуваўся недахоп кваліфікаваных кадраў для ўніверсітэцкага навучання.

У 1945 г. ва ўніверсітэце быў заснаваны батанічны сад, у якім зараз расце больш за 500 відаў дрэў і кустоў, каля 450 відаў субтрапічных і трапічных культур.

На 1 ліпеня 1946 г. было ўжо 15 кафедраў, на якіх працавала 42 выкладчыка. Сярод іх быў адзін прафесар, 9 дацэнтаў, 14 старэйшых выкладчыкаў, 11 выкладчыкаў, 8 асістэнтаў. У гэтым жа годзе Савет Міністраў СССР аднёс Ужгарадскі дзяржаўны ўніверсітэт да першай катэгорыі вну і перадаў яго Міністэрству вышэйшай адукацыі Савецкага Саюза. Таксама ў 1946 г. пачаў працу хімічны факультэт, а ў 1950 г. - фізіка-матэматычны. На першы курс новага факультэта было прынята 25 будучых фізікаў і 25 матэматыкаў. У 1951 г. адбыўся першы ў гісторыі універсітэта выпуск маладых спецыялістаў, а ў наступным годзе - адбыўся выпуск лекараў медыцынскага факультэта.

Аспірантура пры ўніверсітэце была створана ў 1953 г. У пачатку 50-х гадоў пачала выходзіць газета «Савецкі студэнт». У 1954 г. да універсітэту далучылі настаўніцкі інстытут, які працаваў з 1950 г., і за кароткі час існавання падрыхтаваў больш за 500 настаўнікаў з незакончанай вышэйшай адукацыяй.

У 1957 г. на паўночнай ускраіне горада Ужгарад, на гары Кальварыя адкрылі універсітэцкі пункт назірання за штучнымі спадарожнікамі Зямлі. Цяпер там знаходзіцца ўніверсітэцкая лабараторыя касмічных даследаванняў. У 1959 г. на шасці факультэтах было адкрыта вячэрняе аддзяленне для падрыхтоўкі спецыялістаў з вышэйшай адукацыяй, без адрыву ад вытворчасці.

У 1960 годзе ў вну пачаў працаваць агульнатэхнічны факультэт, дзе займаліся падрыхтоўкай інжынерных кадраў для прамысловых прадпрыемстваў Закарпацця. Ён здзяйсняў першы этап навучання. Пасля трэцяга курсу студэнты пераводзіліся ў іншыя вну Украіны для завяршэння навучання. Таксама з гэтага года універсітэт пачаў ажыццяўляць навуковыя камандзіроўкі ў замежныя краіны. Быў створаны тэатр мініяцюр, духавы аркестр, якія часта выступалі перад студэнтамі, выкладчыкамі і жыхарамі горада.

Будынак факультэтаў фізікі і біялогіі, а таксама Заалагічнага музея

У 1963 г. быў адкрыты агульнанавуковы факультэт з чатырма аддзяленнямі, які потым перайменавалі ў завочны факультэт. Гэтага ж года на філалагічным факультэце адкрылася аддзяленне венгерскай мовы і літаратуры па падрыхтоўцы настаўнікаў для школ з венгерскай мовай выкладання. Таксама пачалося міжнароднае супрацоўніцтва з Сегедскім педагагічным інстытутам ім. Дзюлы Югаса (Венгрыя).

У 1964 г. стварылі мужчынскую капэлу выкладчыкаў і супрацоўнікаў "Боян", таго ж года, у с. Камяніца, на маляўнічых схілах горнага хрыбта Сенаторыя быў пабудаваны спартыўна-аздараўленчы лагер "Іскра". У 1966 г. адкрылі факультэт рамана-германскай філалогіі. Таго ж года фізіка-матэматычны факультэт быў падзелены на два: фізічны і матэматычны.

У 1973 г. скончылася будаўніцтва першай чаргі спартыўнага комплексу, у асноўным будынку якога былі размешчаныя два вялікіх спартыўных залы, памяшканні кафедры фізвыхавання, радыёвузел. Ваколіца спартыўнага комплексу была перабудавана і з'явілася іншая спартыўная інфраструктура - валейбольныя, тэнісныя, баскетбольныя пляцоўкі, футбольнае поле, бегавыя дарожкі.

У 1974 г. пачалося будаўніцтва галоўнага лабараторнага корпуса ўніверсітэта. Сярод студэнтаў і выкладчыкаў , а таксама жыхароў Ужгарада ён атрымаў нефармальную назву "БАМ". У 1980 г. цэнтральны корпус быў урачыста адкрыты. Таксама ў 1974 г. быў адкрыты новы інтэрнат №4, разлічаны на 1500 студэнтаў. У 1982 г. ва ўніверсітэце адкрылі тэлецэнтр, з дапамогай якога праводзілі трансляцыю пісьмовых уступных экзаменаў. У 1987 г. завочны факультэт універсітэта перайменавалі на эканамічны. У гэтым жа годзе адкрылі цэнтр венгралогіі, пры садзейнічанні універсітэтаў і міністэрства культуры Венгрыі.

1991 год адзначыўся адкрыццём інжынерна-тэхнічнага факультэта і кафедры правазнаўства на эканамічным факультэце. У 1992 г. былі створаныя навукова-даследчыя інстытуты фітатэрапіі, фізікі і хіміі цвёрдага цела, інстытут Карпатазнаўства. Таго ж года універсітэт перайшоў на двухступенчатую падрыхтоўку спецыялістаў - бакалаўр і магістр. 1993 год таксама стаў важным для гісторыі універсітэта. У гэтым годзе рашэннем міжгаліновай акрэдытацыйнай камісіі і калегіі міністэрства адукацыі Украіны універсітэт акрэдытавалі ў поўным аб'ёме да чацвертага ўзроўню акрэдытацыі, з прадастаўленнем аўтаноміі ў вырашэнні многіх пытанняў вузаўскага жыцця. У гэтым жа годзе адкрылі юрыдычны факультэт.

У 2000 г. за ўклад у развіццё нацыянальнай адукацыі і навукі Указам Прэзідэнта Украіны універсітэту прысвоены статус нацыянальнага і перайменаваны ў Ужгарадскі нацыянальны ўніверсітэт з прадастаўленнем чацвертага ўзроўню акрэдытацыі.

У 2001 г. на базе кафедры фізічнага выхавання стварылі факультэт фізічнага выхавання і спорту. У 2004 г. пачаў працу факультэт міжнародных адносін (раней працаваў як філіял факультэта міжнародных адносін КНУ імя Т. Шаўчэнкі). Таксама ў гэтым годзе адбылося адкрыццё геаграфічнага факультэта, пачала працу радыёвяшчальная студыя «Медыя-перспектыва». Наступны, 2006 год, адзначыўся адкрыццём новых спецыяльнасцей і факультэтаў. Так, вясной адкрылі факультэт грамадскіх навук, у які ўвайшлі некаторыя кафедры гістарычнага і юрыдычнага факультэтаў, кафедры педагогікі і псіхалогіі. Таксама быў адкрыты стаматалагічны факультэт і НДІ сродкаў аналітычнай тэхнікі. На працягу 2007-2009 гг. быў адкрыты шэраг навукова-даследчых інстытутаў, сярод іх - НДІ ўкраіністыкі імя М. Мольнара, НІЦМА славакістыкі, НДІ палітычнай регіёналістыкі, лабараторыю малекулярнай мікрабіялогіі і імуналогіі слізістых абалонак. У 2008 г. быў адкрыты гуманітарна-натуральны факультэт з венгерскай мовай навучання.

У 2010-2011 гг. пачаўся перанос цэнтральнай універсітэцкай навуковай бібліятэкі з памяшкання рэзідэнцыі Мукачаўскага грэка-каталіцкага біскупства да галоўнага корпуса ўніверсітэта.

12 верасня 2012 г. створаны Інстытут эканомікі і міжнародных адносін, шляхам рэарганізацыі факультэта міжнародных адносін і эканамічнага факультэта. Таксама ўтварылі інстытут эколага-рэлігійных студыяў. У пачатку 2013 г. адкрылі НДІ Цэнтральнай Еўропы. 7 лютага адбылося далучэння ЗакДУ да УжНУ. У гэтым жа годзе адкрылі археалагічны музей імя прафесара Эдуарда Багалуры і Музей гісторыі ўніверсітэта, ННЦ грамадска-палітычных даследаванняў.

У 2013 г. адкрылі факультэт здароўя чалавека шляхам рэарганізацыі факультэта фізічнага выхавання і спорту. Створаны таксама новыя факультэты правазнаўства і еўрапейскага права, інфармацыйных тэхналогій, турызму і міжнародных камунікацый, міжнароднага бізнесу, менеджменту і лагістыкі. З кастрычніка 2013 г. УжНУ пачаў рыхтаваць магістраў напрамкі «Дзяржаўнае кіраванне», спецыяльнасць «Дзяржаўная служба».

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]