Уладзімір Уладзіміравіч Набокаў

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Уладзімір Уладзіміравіч Набокаў
руск.: Владимир Набоков
Vladimir Nabokov 1973.jpg
Асабістыя звесткі
Дата нараджэння: 10 (22) красавіка 1899
Месца нараджэння:
Дата смерці: 2 ліпеня 1977(1977-07-02)[2][3][…] (78 гадоў)
Месца смерці:
Пахаванне:
Грамадзянства:
Бацька: Уладзімір Дзмітрыевіч Набокаў[d]
Жонка: Вера Яўсееўна Набокава[d]
Дзеці: Дзмітрый Уладзіміравіч Набокаў[d]
Альма-матар:
Месца працы:
Прафесійная дзейнасць
Род дзейнасці: раманіст, паэт, пісьменнік, заолаг, перакладчык, драматург, аўтабіёграф, сцэнарыст, лепідаптэрыст, выкладчык універсітэта, літаратурны крытык, журналіст, пісьменнік-фантаст, шахматны кампазітар, шахматыст
Гады творчасці: 19211977
Кірунак: Мадэрнізм
Жанр: сатыра
Мова твораў: французская мова, англійская[2] і руская[2]
Узнагароды:
Подпіс: Vladimir Nabokov signature.svg
Лагатып Вікікрыніц Творы ў Вікікрыніцах
Commons-logo.svg Выявы на Вікісховішчы
Лагатып Вікіцытатніка Цытаты ў Вікіцытатніку

Уладзімір Уладзіміравіч Набокаў (руск.: Владимир Владимирович Набоков, англ.: Vladimir Nabokov, псеўданімам «Сирин»; 10 (22) красавіка 1899, Санкт-Пецярбург, Расійская імперыя — 2 ліпеня 1977, Мантро, Швейцарыя) — рускі і амерыканскі пісьменнік.

Першыя творы Набокава былі напісаны на рускай мове. Аднак сусветная вядомасць яго напаткала пераважна за англамоўныя раманы. Вядомы таксама значным унёскам у лепідатэралогію (раздзел энтамалогіі, прысвечаны лускакрылым). Акрамя таго стварыў і апублікаваў шэраг цікавых шахматных задачаў і крыжаванак.

Раман «Лаліта», напісаны на англійскай мове, часцяком узгадваецца як адзін з самых значных і ўплывовых узораў прозы дваццатага стагоддзя.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Помнік Набокаву ў Мантро

Уладзімір Набокаў нарадзіўся ў арыстакратычнай сям’і расійскага палітыка Уладзіміра Дзмітрыевіча Набокава. Сям’я Набокава ў паўсядзённасці карысталася трыма мовамі — рускай, англійскай, французскай. Такім чынам, будучы пісьменнік ад самага маленства быў трылінгвам. Па ўласных словах, навучыўся чытаць па-англійску раней, чым па-руску.

Адукацыю пачаў у Тэнішэўскім вучылішчы ў Пецярбургу, дзе трохі раней вучыўся Восіп Мандэльштам. Найбольш цікавіцца літаратурай і энтамалогіяй. Незадоўга да рэвалюцыі выдае на ўласныя грошы зборнік сваіх вершаў.

У 1917 г. разам з сям’ёй перасяляецца ў Крым, а потым імігрыруе з Расіі ў Берлін. Адтуль малады Набокаў паступае ў Кембрыджскі ўніверсітэт, які скончвае ў 1922 г. Пасля жыў у Берліне. У 1937 г. на 2 гады перасяляецца ў Парыж, адкуль напярэдадні Другой Сусветнай вайны эмігрыруе ў ЗША. Працаваў выкладчыкам спачатку ў адным з коледжаў, потым у Карнэльскім універсітэце, дзе чытаў курсы рускай і сусветнай літаратуры. У 1945 г. атрымаў амерыканскае грамадзянства. Адначасова займаецца літаратурнай дзейнасцю. Акрамя таго робіць сабе імя як прафесіянальны энтамолаг.

У 1959 г. вяртаецца ў Еўропу, селіцца ў Швейцарыі, дзе і праводзіць рэштку жыцця. Памірае 2 ліпеня 1977 г.

Творчасць[правіць | правіць зыходнік]

Першы зборнік — «Вершы» (1916). Да 1940 пісаў пад псеўданімам Сірын. 3 1940 пісаў і на англійскай мове, з 1960-х г. толькі на англійскай.

Расія, рускія — пастаянны фон і тэма ўсёй яго творчасці. Светаадчуванне рускага эмігранта выяўлена ў раманах «Машачка» (1926), «Подзвіг» (1931—32), аўтабіяграфічнай кнізе «Іншыя берагі» (1951) і інш. Раманы «Абарона Лужына» (1929—30), «Запрашэнне на пакаранне смерцю» (1935—36; антыўтопія), «Дар» (1937), «Пнін» (1957) пра трагічную калізію духоўна адоранага адзіночкі з прымітыўнай мяшчанскай цывілізацыяй, светам пошласці.

У рамане «Лаліта» (1955) — спалучэнне эротыкі і сацыяльна-крытычнага апісання нораваў Амерыкі. Як напісаў беларускі літаратар Альгерд Бахарэвіч:

"

…«Лаліта» — раман пра каханьне. Злачыннае, нелегальнае, вычварнае, забойча-збачэнскае, немагчымае — але сапраўднае. Непрыстойнае… Але ці можа сапраўднае каханьне быць непрыстойным?[6]

"

На аўтабіяграфічнай аснове Уладзімір Набокаў стварыў паэмы «Дзяцінства» (нап. 1918), «Крым» (1921), «Пецярбург» (1923), «Універсітэцкая паэма» (1927). Аўтар раманаў «Камера абскура» (1932—33), «Адчай» (1934), «Паглядзі на арлекінаў!» (1974), зборнік апавяданняў «Вясна ў Фіяльтэ» і іншыя апавяданні" (1956), паэтычных драм «Смерць», «Дзядуля», «Полюс» (усе нап. 1922), зборнікаў вершаў «Гронка» (1923), «Вершы 1929—1951 гг.» (1952), лекцый і эсэ пра рускую літаратуру, у т.л. «Мікалай Гогаль» (1944), шахматных задач і інш.

Стылістычна вытанчаным яго творам уласцівы і рэалістычныя, і мадэрнісцкія элементы (лінгвастылістычная гульня, парадзіраванне, містыфікацыя і інш.).

Выдаў мемуары «Памяць, гавары» (1966). Зрабіў празаічны пераклад на англійскую мову «Яўгена Анегіна» А. Пушкіна (т. 1—3, 1964), пераклаў «Слова аб палку Ігаравым» і інш.

На беларускую мову асобныя яго творы пераклала Г. Багданава.

Выбраная бібліяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Раманы і аповесці[правіць | правіць зыходнік]

Рускамоўныя[правіць | правіць зыходнік]

  • «Машачка» (Машенька, 1926)
  • «Кароль, дама, валет» (Король, дама, валет, 19271928)
  • «Абарона Лужына» (Защита Лужина, 192930)
  • «Шпег» (Соглядатай, 1930) — аповесць
  • «Подзвіг» (Подвиг, 1932)
  • «Камера абскура» (Камера обскура, 1932)
  • «Роспач» (Отчаяние, 1936)
  • «Запрашэнне на пакаранне смерцю» (Приглашение на казнь, 1938)
  • «Дар» (Дар, 19371938)
  • «Іншыя берагі» (Другие берега, 1954) — (аўтабіяграфія)
  • «Лаліта» (Лолита, 1967, аўтарскі рускі пераклад)

Англамоўныя[правіць | правіць зыходнік]

  • «Праўдзівае жыццё Себасцьяна Найта» (The Real Life of Sebastian Knight, 1941)
  • «Бенкарты» (Bend Sinister, 1947)
  • «Лаліта» (Lolita, 1955)
  • «Пнін» (Pnin, 1957)
  • «Цьмяны агонь» (Pale Fire, 1962)
  • «Памяць, прамаўляй» (Speak, Memory. An Autobiography Revisited., 1967)
  • «Ада, або Уцехі жарсці: сямейная хроніка» (Ada or Ardor: A Family Chronicle, 1969)
  • «Празрыстыя рэчы» (Transparent Things, 1972)
  • «Паглядзі на арлекінаў!» ( Look at the Harlequins!, 1974)

Экранізацыя твораў[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. Нямецкая нацыянальная бібліятэка, Берлінская дзяржаўная бібліятэка, Баварская дзяржаўная бібліятэка і інш. Record #118586114 // Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 10 снежня 2014.
  2. 2,0 2,1 2,2 data.bnf.fr: платформа адкрытых дадзеных — 2011. Праверана 10 кастрычніка 2015.
  3. Vladimir Nabokov // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.
  4. Vladimir Nabokov // SNAC — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.
  5. Нямецкая нацыянальная бібліятэка, Берлінская дзяржаўная бібліятэка, Баварская дзяржаўная бібліятэка і інш. Record #118586114 // Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 30 снежня 2014.
  6. Бахарэвіч А. Каляндар Бахарэвіча. — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2014. — С. 426

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]