Фёдар Міхайлавіч Дастаеўскі

З пляцоўкі Вікіпедыя
(Пасля перасылкі з Фёдар Дастаеўскі)
Jump to navigation Jump to search
Фёдар Дастаеўскі
руск.: Фёдор Михайлович Достоевский
Dostoevsky 1872.jpg
Фёдар Міхайлавіч Дастаеўскі (1872)
Асабістыя звесткі
Імя пры нараджэнні: Фёдар Міхайлавіч Дастаеўскі
Дата нараджэння: 11 лістапада 1821(1821-11-11)[1]
Месца нараджэння:
Дата смерці: 9 лютага 1881(1881-02-09)[5][6][7] (59 гадоў)
Месца смерці:
Пахаванне:
Грамадзянства:
Бацька: Q28335746?
Маці: Maria Fiodorovna Dostoïevskaïa[d]
Жонка: Ганна Дастаеўская[d] і Maria Dostoevskaya[d]
Дзеці: Любоў Дастаеўская[d]
Альма-матар:
Месца працы:
Літаратурная дзейнасць
Род дзейнасці: празаік
Гады творчасці: 18441880
Кірунак: Рэалізм
Мова твораў: руская мова[9]
Подпіс: Fyodor Dostoyevsky Signature.svg
rvb.ru/dostoevski/04index/txt_index.htm
Лагатып Вікікрыніц Творы ў Вікікрыніцах
Commons-logo.svg Выявы на Вікісховішчы
Лагатып Вікіцытатніка Цытаты ў Вікіцытатніку

Фёдар Міха́йлавіч Дастае́ўскі (руск.: Фёдор Михайлович Достоевский; 30 кастрычніка (11 лістапада) 1821, Масква — 28 студзеня (9 лютага) 1881, Пецярбург) — вялікі расійскі пісьменнік і філосаф.

Паходжанне[правіць | правіць зыходнік]

Па ўласных словах Дастаеўскага, ён паходзіў з літоўскага шляхецкага роду Дастаеўскіх[10].

Жыццё і творчасць[правіць | правіць зыходнік]

Фёдар Міхайлавіч Дастаеўскі нарадзіўся 30 кастрычніка 1821 года ў Маскве. Быў другім з 7 дзяцей. Бацька, Міхаіл Андрэевіч, працаваў у шпіталі для бедных. Маці — Марыя Фёдараўна — паходзіла з купецкага роду.

Калі Дастаеўскаму было 15, яго маці памерла ад сухотаў і бацька адправіў старэйшых сыноў, Фёдара і Міхаіла (які пасля таксама стаў пісьменнікам) у Пецярбург, у пансіён К. Ф. Кастамарава.

Пісьменнік хварэў эпілепсіяй і першы прыступ здарыўся ва ўзросце сямі гадоў.

1837 г. — год смерці яго маці, год смерці А. Пушкіна, творчасцю якога ён (разам з братам) зачытваўся з дзяцінства, год пераезду ў Пецярбург і паступлення ў ваенна-інжынернае вучылішча. У 1839 годзе ён атрымлівае вестку аб расправе над бацькам. За год да пакідання ваеннай кар'еры Дастаеўскі ўпершыню перакладае і выдае «Яўгенію Грандэ» Бальзака (1843). Выходзіць у свет яго першы твор, «Бедныя людзі», і ён адразу становіцца знакамітым. Але наступная кніга, «Двайнік», натыкаецца на неразуменне. Пасля публікацыі «Белых начэй» ён быў арыштаваны (1849) за ўдзел у рэвалюцыйным гуртку М.Петрашэўскага. Суд і суровы прысуд да смяротнага пакарання (16 лістапада 1849) на Сямёнаўскай плошчы быў абстаўлены як трагіфарс (інсцэніроўка пакарання). У апошні момант асуджаным абвясцілі аб памілаванні, прызначыўшы пакаранне ў выглядзе катаржнай працы. Адзін з прысуджаных да кары, Грыгор'еў, звар'яцеў.

Наступныя 4 гады Дастаеўскі правёў на катарзе ў Омску. У 1854 годзе за добрыя паводзіны ён быў вызвалены з катаргі і адпраўлены радавым у сёмы лінейны сібірскі батальён. Служыў у крэпасці ў Сяміпалацінску і даслужыўся да лейтэнанта. Тут у яго пачаўся раман з Марыяй Дзмітрыеўнай Ісаевай, жонкай былога чыноўніка па адмысловых даручэннях, к моманту знаёмства — беспрацоўнага п'яніцы. У 1857 годзе, неўзабаве пасля смерці яе мужа, ён ажаніўся на 33-летняй удаве. Іменна перыяд зняволення і вайсковай службы быў паваротным у жыцці Дастаеўскага: з вальнадумца ён ператварыўся ў глыбока кансерватыўнага і вельмі рэлігійнага чалавека.

У 1859 годзе Дастаеўскія пакідаюць Сяміпалацінск, а ў 1860 годзе Дастаеўскі з жонкай і прыёмным сынам Паўлам вяртаецца ў Пецярбург, але тайнае назіранне за ім не спыняецца да канца яго дзён. У перыяд з 1860 па 1866 гг.: ён працуе з братам ва ўласным часопісе, піша раманы «Занатоўкі з мёртвай хаты», «Зняважаныя і абражаныя», «Зімнія нататкі аб летніх уражаннях» і «Занатоўкі з падполля».

Паездка за мяжу з маладой эмансіпаванай асобай Апалінарыяй Суславай, спусташальная гульня ў рулетку, пастаянныя спробы здабыць грошы і ў той жа час — смерць жонкі і брата ў 1864 годзе. Гэты час, калі Дастаеўскі адкрыў для сябе Захад і пачаў ненавідзець яго.

У бязвыхадным матэрыяльным становішчы Дастаеўскі піша раздзелы «Злачынства і пакарання», пасылаючы іх адразу ў часопісны набор, і яны друкуюцца з нумара ў нумар. У гэты ж час ён абавязаны напісаць «Гульца», на што ў яго не хапае фізічных сіл. Параіўшыся з сябрамі, Дастаеўскі бярэ маладую стэнаграфістку, якая дапамагае справіцца з задачай. Раман «Злачынства і пакаранне» скончаны і аплачаны вельмі добра, але каб гэтых грошай у яго не адабралі крэдыторы, пісьменнік выязджае за мяжу са сваёй памочніцай Ганнай Рыгораўнай, яго новай жонкай. Сніткіна ўладкавала жыццё пісьменніка, узяла на сябе ўсе эканамічныя пытанні яго дзейнасці, а з 1871 года Дастаеўскі назаўжды кідае рулетку.

У 1868 г. напісаны раман «Ідыёт».

Апошнія гады жыцця неверагодна плённыя: 1872 — «Нячысцікі», 1873 — пачатак «Дзённіка пісьменніка» (серыя фельетонаў, нарысаў, палемічных нататак і гарачых публіцыстычных нататак), 1875 «Падлетак», 1876 — «Рахманая», 18791880 — «Браты Карамазавы».

Нягледзячы на тую вядомасць, якую Дастаеўскі атрымаў у канцы свайго жыцця, сапраўды вечная, сусветная слава прыйшла да яго пасля смерці. Напрыклад, Фрыдрых Ніцшэ прызнаваў, што Дастаеўскі адзіны, хто здолеў яму растлумачыць, што такое чалавечая псіхалогія.

Светапогляд[правіць | правіць зыходнік]

Даследуючы складаны і супярэчлівы свет чалавека, чые свабода і ідэалы знішчаюцца аб'ектыўнымі ўмовамі быцця, Ф. Дастаеўскі бачыў перамогу добрага пачатку не ў знешняй змене сацыяльнага асяроддзя, а найперш ва ўнутраным пераўтварэнні асобы. Апорай чалавеку служыць не столькі розум, колькі маральнае пачуццё, здольнае ўзвысіцца над эгаістычнымі і карыслівымі намерамі, дапамагчы знайсці сябе ў самаадданым служэнні іншым людзям. Без гэтага, на яго думку, немагчыма захаваць і развіць у сабе асобу. Ён лічыў, што калі хочаш жыць асэнсавана, трэба быць самім сабой, але жыць не для сябе. Перамагчы зло, што «тоіцца ў чалавецтве», можна толькі такім шляхам, хаця рэальнасць дасягнення гэтай мэты выклікала сумненне і ў самога пісьменніка. Рэвалюцыйны рух, пазбаўлены маральнай асновы, калі мэта апраўдвае сродкі, ён адвяргаў як антыгуманістычны. Дабро нельга навязваць сілаю, набыць коштам «злых» учынкаў. Асабісты прыклад «дабра ў дзеянні» мацней за любую тэорыю, любыя аргументы, і Дастаеўскі шукаў «станоўчага добрага чалавека». Пры ўсёй сваёй супярэчлівасці творчасць пісьменніка служыць гуманізму, барацьбе чалавецтва за ідэалы справядлівасці і дабра[11].

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

  1. Fjodor Dostojewski // RKDartists Праверана 9 кастрычніка 2017.
  2. 2,0 2,1 Бороздин А. К. Достоевский, Федор Михайлович // Русский биографический словарьСПб.: 1905. — Т. 6. — С. 608–670.
  3. 3,0 3,1 Нямецкая нацыянальная бібліятэка, Берлінская дзяржаўная бібліятэка, Баварская дзяржаўная бібліятэка і інш. Record #118527053 // Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 17 лютага 2017.
  4. http://www.theguardian.com/books/2008/jun/11/fyodordostoevsky
  5. 5,0 5,1 5,2 А. Кирпичников Достоевский, Федор Михайлович // Энциклопедический словарьСПб.: Брокгауз—Ефрон, 1893. — Т. XI. — С. 72–81.
  6. Белкин А. А. Достоевский Ф. // Краткая литературная энциклопедияМ.: Советская энциклопедия, 1962. — Т. 2.
  7. Fjodor Dostojewski
  8. http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/0304347981900478
  9. data.bnf.fr: платформа адкрытых дадзеных — 2011. Праверана 10 кастрычніка 2015.
  10. Артыкул Алеся Кажэдуба «Родом от Данилы Ртищева» на сайце «Литературной газеты»: Анна Григорьевна Достоевская написала в 1897 г. священнику в село Достоево на Брестчине: «Мой покойный муж Фёдор Михайлович Достоевский много раз говорил мне, что его род происходит из (исторической) Литвы от пинского маршалка Достоевского, избранного в сейм в 1598 г. Пётр Достоевский и его потомки жили в Достоеве».
  11. Чалавек і грамадства (1998)

Зноскі

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Шаблон:Дастаеўскі Шаблон:Экранізацыі Фёдара Дастаеўскага