Чарнагорыя

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Чарнагорыя
Crna Gora
Црна Гора
Flag of Montenegro.svg Герб Чарнагорыі
Сцяг Чарнагорыі Герб Чарнагорыі
Europe-Montenegro.svg


Гімн: «Ој, свијетла мајска зоро»
Дата незалежнасці 3 чэрвеня 2006 (ад Сербіі і Чарнагорыі)
Афіцыйная мова Чарнагорская
Сталіца Падгорыца[1]
Найбуйнейшыя гарады Падгорыца, Нікшыч, Плеўля
Форма кіравання Парламенцкая рэспубліка
Прэзідэнт
Старшыня Улады
Філіп Вуянавіч
Ігар Лукшыч
Плошча
• Усяго
• % воднай паверхні
161-я ў свеце
13.812 км²
1,5
Насельніцтва
• Ацэнка (2011)
Шчыльнасць

625.266 чал. (166-я)
50 чал./км²  (121-я)
ВУП (ППЗ)
  • Разам (2011)
  • На душу насельніцтва

$7,157 млрд
$11.545  (69-ы)
ВУП (намінал)
  • Разам (2011)
  • На душу насельніцтва

$4,536 млрд
$7.316  (77-ы)
ІРЧП (2011) 0,771 (54-ы)
Этнахаронім Чарнагорцы
Валюта Еўра[2]
Інтэрнэт-дамен .me
Код ISO ME
Тэлефонны код +382
Часавы пояс +1
  1. Вызначаецца Артыкулам 5 Канстытуцыі
  2. Не з'яўляецца членам Еўразоны

Чарнагорыя (чарнагор. Crna Gora, Црна Гора — ад тапоніма «Чорная гара») — дзяржава на адрыятычным узбярэжжы Балканскага паўвострава ў паўднёва-ўсходняй Еўропе. Па дадзеных перапісу 2011 года насельніцтва Чарнагорыі складае больш за 600 тысяч жыхароў. Падгорыца — сталіца і найбуйнейшы горад у краіне, Цэтынэ — былая каралеўская сталіца, гістарычны і культурны цэнтр.

Чарнагорыя мае сухапутныя межы з Харватыяй на захадзе, Босніяй і Герцагавінай на паўночным захадзе, Сербіяй на паўночным усходзе, Косавам на ўсходзе і Албаніяй на паўночным усходзе. На захадзе краіна абмываецца Адрыятычным морам. Дыпламатычныя адносіны з Рэспублікай Беларусь устаноўлены 8 жніўня 2006 года.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

У 9 стагоддзі на тэрыторыі Чарнагорыі было тры княствы: Дукля ў паўднёвай частцы, Травунія на захадзе і Рашка на поўначы. У 1042 годзе архонт Стэфан Воіслаў узначаліў паўстанне, якое прывяло да незалежнасці Дуклі і ўсталявання дынастыі Ваіслаўлевічаў. Дукля дасягнула свайго росківту пры сыне Воіслава Міхайле (1046–1081) і яго ўнуку Канстанціне Бодзіне (1081–1101). У 12 стагоддзі Дукля была ўключана ў склад Рашкі ў якасці правінцыі пад назвай Зэта. У канцы 14 стагоддзя паўднёвая частка Чарнагорыі (Зэта) патрапіла ад уладу высакароднай сям'і Балшычаў, а пазней Чарноевічаў, і да 15 стагоддзя часцей згадвалася як «Црна Гора» («Чорная гара»). З 1496 да 1878 года вялікія часткі краіны траплялі пад уладу Асманскай імперыі. Некаторыя тэрыторыі знаходзіліся пад кантролем Венецыі, Першай Французскай імперыі, Аўстра-Венгрыі і яе пераемніц. З 1515 да 1852 года ў Чарнагорыі кіравалі мітрапаліты-уладыкі, а дынастыя Петровічаў-Негашаў кіравала да 1918 года. З 1918 года краіна стала часткай Югаславіі і з 1992 да 2006 года, калі Югаславія распалася, заставалася ў канфедэратыўным саюзе з Сербіяй. Пасля ўхвалення на дзяржаўным рэферэндуме 21 мая 2006 года Чарнагорыя абвясціла пра незалежнасць 3 чэрвеня таго ж года.

Чарнгорыя класіфікуецца Сусветным банкам як краіна з прыбыткам, вышэй за сярэдні. Краіна з'яўляецца адным з заснавальнікаў Міжземнаморскага Саюза і членам Арганізацыі Аб'яднаных Нацый, Сусветнай гандлёвай арганізацыі, Арганізацыі па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе, Савета Еўропы і Цэнтральнай еўрапейскай асацыяцыі свабоднага гандлю. Апроч таго, Чарнагорыя вядзе перамовы аб уступленні ў Еўрапейскі саюз і НАТА. У 2015 годзе дзяржава атрымала афіцыйнае запрашэнне ўступіць у НАТА, у выніку чаго можа стаць 29-м членам арганізацыі.

Узброеныя сілы[правіць | правіць зыходнік]

Адміністрацыйны падзел[правіць | правіць зыходнік]

Абшчына Плошча, км² Насельніцтва Карта
1[ап 1] Андрыевіца 283 5,071 Абшчыны Чарнагорыі.png
2 Бар 598 42,048
3 Біела-Поле 924 46,051
4 Будва 122 19,218
5 Бэранэ 544 28,305
6 Гусінье 486 13,108
7 Данілаўград 501 18,472
8 Жабляк 445 3,569
9 Калашын 897 8,380
10 Котар 335 22,601
11 Мойкавац 367 8,622
12 Нікшыч 2065 72,443
13 Падгорыца 1399 185,937
14 Петніца 173 5,665
15 Плаў 486 13,108
16 Плеўля 1346 30,786
17 Плужыне 854 3,246
18 Рожае 432 22,964
19 Улцынь 255 19,921
20 Херцэг-Нові 235 30,864
21 Ціват 46 14,031
22 Цэтынэ 899 16,657
23 Шаўнік 553 2,070
  1. Нумары абшчын адпавядаюць нумарам дадзеных перыферый на карце справа.

Фізіка-геаграфічная характарыстыка[правіць | правіць зыходнік]

Геаграфічнае становішча[правіць | правіць зыходнік]

Тэрыторыя краіны складаецца з трох не падобных паміж сабой зон. Прыбярэжная паласа, якая распасціраецца ўздоўж Адрыятычнага мора ад Херцаг-Нові на захадзе да вусця ракі Баяна на ўсходзе, мае шырыню не больш 10 км. За ўзбярэжжам пачынаецца горная града. Трэцяя зона ўключае басейн Скадарскага возера, даліну ракі Зэта, Белапаўліцкую раўніну і Нікшычскае поле.

Клімат[правіць | правіць зыходнік]

У паўночнай Чарнагорыі — умераны кантынентальны, на Адрыятычным узбярэжжы — міжземнаморскі. У прыморскай вобласці лета звычайна працяглае, цёплае (+23-25 °C) і досыць сухое, зіма — кароткая і прахалодная (+3-7 °C). У горных раёнах умерана цёплае лета (+19-25 °C) і адносна халодная зіма (ад +5 да −10 °C), ападкі выпадаюць у асноўным у выглядзе снега. Ападкаў выпадае ад 500 да 1500 мм у год, пераважна ў выглядзе дажджу, у гарах блізу марскога ўзбярэжжа месцамі выпадае звыш 3000 мм. У паўночных абласцях Чарнагорыі снег ляжыць да 5 месяцаў у годзе. Колькасць сонечных гадзін у год: у Ігала — 2386, у Улцыне — 2700.

Насельніцтва[правіць | правіць зыходнік]

Колькасць, рассяленне[правіць | правіць зыходнік]

Па дадзеных перапісу 2011 г. у Чарнагорыі пражывае 676 872 чалавекі.

Гарады[правіць | правіць зыходнік]

Нацыянальны склад[правіць | правіць зыходнік]

Нацыянальны склад насельніцтва паводле дадзеных 2011:

¹ — чарнагорцы і сербы, якія вызнаюць іслам

Мовы[правіць | правіць зыходнік]

Родныя мовы:

Рэлігійны склад[правіць | правіць зыходнік]

Рэлігія:

Эканоміка[правіць | правіць зыходнік]

Значную ролю ў эканоміцы краіны адыгравае турызм. Вельмі папулярныя міжнародныя курорты ў гарадах Херцаг-Нові, Будва, Бечычы, Петравац, а таксама гістарычныя і прыродныя славутасці — горад Котар на беразе Котарскага заліва, былая сталіца Цэтынэ, Скадарскае возера, гара Лоўчэн, высакагорны кляштар Астрог, каньён ракі Тара (самы вялікі ў Еўропе: яго глыбіня дасягае 1300 м), нацыянальны парк Дурмітар і яго горналыжны курорт Жабляк (1465 метраў над узроўнем мора, гэта самы высакагорны горад на Балканах).

Культура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі