Чарцёж

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да навігацыі Перайсці да пошуку
Чарцёж дэталі

Чарцёж, або рысунак[крыніца?] (ад бел. "рыса") — графічная выява матэрыяльнага, альбо нематэрыяльнага, віртуальнага, аб'екта, якая вырабляецца з ужываннем у працэсе яго вырабу рознага віду машын, механізмаў, і матэрыялаў, якая пры гэтым часам мае пэўныя, агульнапрынятыя, дадзеныя (памеры, маштаб, тэхнічныя патрабаванні), неабходныя ў некаторых выпадках для вырабу, і кантралявання працэсу вырабу, аб'екта намаляванага на чарцяжы.

Чарцёж — адзін з відаў канструктарскіх дакументаў[1]. Правілы графічнага адлюстравання выпрацоўваліся стагоддзямі і ўсталяваная цяпер сістэма практычна адзіная для ўсіх краін і ў найбольшай ступені адпавядае асаблівасцям чалавечага мозгу ва ўспрыманні аб'ектаў навакольнага свету. Сучасным высокатэхналагічным машынам для працы чарцяжы не патрэбныя — яны працуюць з матэматычнымі мадэлямі аб'ектаў.

Чарцёж у САПР
Чарцёж у САПР

Тэхнічныя чарцяжы перадаюць наступную крытычную інфармацыю:

  • Тытульны блок мае найбольшую канцэнтрацыю інфармацыі на лісце тэхнічнага чарцяжа і звычайна размешчаны ў правым ніжнім куце ліста. Гэта дзверы для разумення ідэнтыфікацыі чарцяжа, маштабу і вагі дэталі, і складаецца з усю інфармацыю, якая дазваляе чарцяжу быць інтэрпрэтаваным і заархіваваным. Напрыклад, апошнія тры лічбы могуць быць нумарам, прызначаным дэталі (001, 002, 003 і т. д.).
  • Геаметрыя - форма аб'екта; прадстаўлены як віды. Асновай для шматлікіх інжынерных чарцяжоў з'яўляецца арфаграфічнае ўяўленне (праекцыя).
  • Памеры - памер аб'екта ўлічваецца ў прынятых адзінках.
  • Допускі - дапушчальныя адхіленні ад намінальнага памеру для кожнага памеру.
  • Матэрыял - уяўляе форму нарыхтоўкі і марку па стандарце з чаго выраблены прадмет.
  • Паверхневая апрацоўка - вызначае якасць шурпатасці паверхні выраба.
  • Засцерагальныя пакрыцці і працэсы, неабходныя для вырабу канечнага прадукта.

Маштабы[правіць | правіць зыходнік]

У адпаведнасці са стандартамі аб'ект праектавання на чарцяжы можа быць выкананы ў натуральную велічыню, паменшаным ці павялічаным. Стаўленне лінейных памераў аб'екта на чарцяжы да іх натуральнай велічыні называецца маштабам. У Расіі гэта ДАСТ 2.302-68 Адзіная сістэма канструктарскай дакументацыі (ЕСКД). Маштабы. Згодна з гэтым Дасце пры праектаванні варта выкарыстоўваць наступныя маштабы:

Маштабы памяншэння 1:2; 1:2,5; 1:4; 1:5; 1:10; 1:15; 1:20; 1:25; 1:40; 1:50; 1:75; 1:100; 1:200; 1:400; 1:500; 1:800; 1:1000

Натуральная велічыня 1:1

Маштабы павелічэння 2:1; 2,5:1; 4:1; 5:1; 10:1; 20:1; 40:1; 50:1; 100:1.

Пры праектаванні генеральных планаў буйных аб'ектаў дапускаецца прымяняць маштабы 1:2000; 1:5000; 1:10000; 1:20000; 1:25000; 1:50000.

Падрабязней чытайце ў тэксце стандарту.

Класіфікацыя чарцяжоў[правіць | правіць зыходнік]

Тэхнічныя чарцяжы
Тэхнічныя чарцяжы

Па галінах: тэхнічныя чарцяжы, будаўнічыя чарцяжы.

Будаўнічыя чарцяжы
Будаўнічыя чарцяжы

У сваю чаргу тэхнічныя і будаўнічыя чарцяжы можна падзяліць па прызначэнні.

Тэхнічныя: зборачны чарцёж, габарытны чарцёж, мантажны чарцёж, упаковачны чарцёж і г. д. згодна з ДАСТ 2.102-68.

Будаўнічыя: архітэктурныя рашэнні, генеральны план, холадазабеспячэнне, інтэр'еры і інш.

Па метадзе праектавання: спачатку пабудова 3D потым чарцяжы і наадварот.

Па носьбіту: лічбавыя, папяровыя

Некалькі правіл тэхнічнага чарцяжа[правіць | правіць зыходнік]

Выкарыстаная прастора ліста. Адпаведнасць фармату чарцяжа памеру выяўленай на ім дэталі, а таксама правільна абраны яе маштаб. Чарцёж павінен выглядаць гарманічна: не быць забітым пад завязку, але пры гэтым быць дастатковым для разумення структуры намаляванага на ім выраба. Занадта дробныя выявы відаў і нагрувашчванне памераў недапушчальныя.

Памерныя лініі не павінны размяшчацца занадта далёка ці занадта блізка ад контуру дэталі. Таксама яны павінны размяшчацца з аднолькавым крокам і на адным узроўні адносна адна адной. Аб'ядноўвайце вынаскі, калі ў паданні ёсць некалькі аднолькавых аб'ектаў.

Не перагружанасць віда чарцяжа памерамі. Калі іх занадта шмат, становіцца цяжка зразумець, да чаго ставяцца тыя ці іншыя памеры. У такім разе лепш скарыстацца вынаснымі ці дадатковымі выглядамі.

Памеры на чарцяжы не павінны паўтарацца.

Назвы файлаў пэўнымі імёнамі з улікам версіі. Часам файлам даюць незразумелыя і смешныя назвы, напрыклад: "3333", "стары чарцёж", "новы чарцёж2", "Коля". Калі ствараецца чарцёж утулкі, то і файл трэба назваць на ўзор "СПА.23022021.001 - Утулка". Яшчэ адно правіла: прыстаўкі (суфіксы і постфіксы) да назваў файлаў, якія дазволяць лёгка вызначыць актуальную версію файла. Напрыклад: "СПА.23022021.001-01 - Утулка",

Захаванне вышэйвыкладзеных правіл не абавязковае, але яно паказчык узроўню канструктара і яго стаўлення да працы.

Аўтаматызаванае праектаванне (САПР)[правіць | правіць зыходнік]

Да сярэдзіны XX ст. усе інжынерныя малюнкі выконваліся ўручную алоўкам і асадкай на паперы ці іншым субстраце (напрыклад, пергаменце). Цяпер механіка праектнай задачы ў значнай ступені аўтаматызавана і паскорана за кошт выкарыстання аўтаматызаваных сістэм праектавання (САПР). З моманту з'яўлення аўтаматызаванага праектавання інжынернае маляванне з кожны дзесяцігодзем усё болей рабілася на электронным носьбіце. Першапачаткова САПР, як правіла, абмяжоўваўся вытворчасцю чарцяжоў, аналагічных чарцяжам, выкананым уручную. Цяпер пакеты праграмнага забеспячэння для аўтаматызаванага праектавання вар'іруюцца ад 2D-вектарных сістэм чарчэння да 3D-мадэляў цвёрдага цела і паверхні. Сучасныя пакеты САПР таксама часта дапушчаюць кручэнне ў трох вымярэннях, дазваляючы праглядаць праектаваны аб'ект пад любым жаданым кутом, нават знутры вонкі. Сёння большасць тэхнічных чарцяжоў выконваецца з дапамогай САПР, але аловак і папера не зніклі.

Стварэнне чарцяжоў звычайна складаецца з стварэнне арыгінала, які затым прайграваецца, стварэнне некалькіх копій для распаўсюджвання ў цэхах, пастаўшчыкам, архівах кампаніі і т. д. Копіі тэхнічных чарцяжоў цяпер зроблены больш сучаснымі метадамі (часта струменевым ці лазерным друкам), якія даюць чорныя ці шматколерныя лініі на белай паперы. У выпадку чарцяжоў САПР арыгіналам з'яўляецца файл САПР, а раздрукоўкамі гэтага файла з'яўляюцца "копіі". Калі дэталь больш не прадаецца, чарцёж дасягае канца свайго жыццёвага цыкла. Гэта не азначае, што дэталь не можа быць зроблена, але толькі тое, што яе статус змяніўся на "састарэлы". Чарцяжы ніколі не знішчаюцца. Чарцяжы могуць быць класіфікаваны як "састарэлыя" для вытворчасці, але захаваныя для абслугоўвання, або захаваныя для вытворчасці. Пры неабходнасці чарцёж можа быць паўторна актываваны для вытворчасці, абслугоўвання.

Зноскі

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]