Чарэя

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Аграгарадок
Чарэя
Čareja, Rynak. Чарэя, Рынак (1913).jpg
Касцёл Св. Міхала Арханёла
Краіна
Вобласць
Раён
Сельсавет
Каардынаты
Насельніцтва
537 чалавек (2005)
Часавы пояс
Тэлефонны код
+375 2133
Паштовы індэкс
211164
Аўтамабільны код
2
Чарэя на карце Беларусі ±
Чарэя (Беларусь)
Чарэя
Чарэя (Віцебская вобласць)
Чарэя

Чарэя[1] (трансліт.: Čareja, руск.: Черея) — аграгарадок (да 2010 г. — вёска)[2] ў Беларусі, на беразе Чарэйскага возера. Уваходзіць у склад Лукомльскага сельсавета Чашніцкага раёна Віцебскай вобласці. Насельніцтва 537 чал. (2005). Знаходзіцца за 38 км на поўдзень ад Чашнікаў, за 20 км ад чыгуначнай станцыі Вятны; на шашы Чашнікі — Крупкі.

Ад назвы паселішча ўтварылася найменне старэйшай лініі роду Сапегаў, якія мелі тут сваю рэзідэнцыю.

Назва[правіць | правіць зыходнік]

Гісторык і археограф Д. Даўгяла дае тлумачэнне тапоніму «Чарэя», спасылаючыся на Г. Трусмана. Гэтая назва, паводле Трусмана, утварылася ад фінскага кораня keraja — «збор, сход». Але разам з тым ён спасылаецца і на іншае фінскае слова «чэры» — «месца, пакрытае ці парослае асотам або хмызняком»[3].

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Упершыню Чарэя згадваецца ў 1454 годзе ў актах Літоўскай Метрыкі, калі смаленскі епіскап Місаіл і яго брат Міхаіл Пструх заснавалі каля Чарэі манастыр. Спачатку гэта быў удзельны горад, пазней мястэчка, якое ляжала на беразе возера Галаўль (сучасная назва — Чарэйскае). Некаторыя даследчыкі лічаць, што ў XIVXVI стагоддзях існавала Чарэйскае княства[3].

У выніку шлюбных саюзаў Чарэя перайшла да Сапегаў. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (15651566) мясцовасць увайшла ў склад Аршанскага павета Віцебскага ваяводства. Асаблівага росквіту Чарэя дасягнула ў часы Льва Сапегі. Ён аднавіў манастыр, а ў 1599 годзе на востраве возера Галаўль збудаваў Траецкую (мясцовая назва «Белая») царкву, якая з'яўляецца помнікам архітэктуры ранняга барока. Сцены гэтай царквы захаваліся да нашых дзён каля вёскі Белая Царква.

У 1660 г. Чарэя зрабілася арэнай баявых дзеянбняў паміж абаронцамі Вялікага Княства Літоўскага і маскоўскімі захопнікамі. Каля мястэчка адбыўся бой, у якім браў удзел Павел Ян Сапега. З XVI ст. Чарэйскае ўладанне Сапегаў мела назву «графства», у склад якога ўваходзілі горад Чарэя, маёнткі Чарэйскае, Абчуг, Асечна, Багатырова, Мялешкавічы, Котава, Дзенькаўшчына, Горы з Чарняўчыцамі, Рыдомль, войтаўства Дакучын, а таксама некалькі асобных вёсак і шляхецкіх «засценкаў».

Па першым падзеле Рэчы Паспалітай (1772) Чарэя зрабілася сталіцай рэшты Віцебскага ваяводства. У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1772) яна апынулася ў складзе Расійскай імперыі, дзе зрабілася цэнтрам воласці Сенненскага павета Магілёўскай губерні. Статус паселішча панізілі да мястэчка. У канцы XVIII ст. Чарэйскае графства Сапегаў распалася. Асобныя маёнткі трапілі да іншых уласнікаў. Найбольшая частка графства перайшла да сямейства Мілашаў.

У вайну 1812 года Чарэю на 6 месяцаў занялі французы. Тут у ліпені—лістападзе стаяў корпус маршала Легарнэ, потым — маршала Віктора. Жыхары мястэчка бралі актыўны ўдзел у нацыянальна-вызваленчым паўстанні (18631864) пад кіраўніцтвам К. Каліноўскага[3]. З мэтай русіфікацыі края ў 1863 расійскія ўлады адкрылі тут царкоўна-прыхадскую школу, дзе навучаліся ад 20 да 30 вучняў. Станам на 1880 у Чарэі было 2 мураваныя і 198 драўляных будынкаў, мураваныя царква і касцёл, яўрэйская малітоўная школа.

1 студзеня 1919 г. згодна з пастановай І з'езду КП(б) Беларусі Чарэя ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала мястэчка разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 Чарэю вярнулі ў склад БССР, дзе яна стала цэнтрам сельсавета (існаваў да 8 красавіка 2004[4]). Станам на 1996 у вёсцы быў 321 двор.

Насельніцтва[правіць | правіць зыходнік]

  • XIX стагоддзе: 1880 — 2112 чал.[5] (1039 муж. і 1073 жан.), з іх 775 праваслаўных, 44 каталікі, 1 пратэстант (жанчына), 636 муж. і 656 жан. іўдзеяў
  • XX стагоддзе: 1996 — 731 чал.; 2003 — 597 жыхароў у 250 дварах[6]; 2005 — 537 чал.

Інфраструктура[правіць | правіць зыходнік]

У Чарэі працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, бібліятэка, клуб.

Турыстычная інфармацыя[правіць | правіць зыходнік]

Касцёл, інтэр'ер

Славутасці[правіць | правіць зыходнік]

Страчаная спадчына[правіць | правіць зыходнік]

  • Касцёл Святога Міхаіла Арханёла (XVII ст.)
  • Сінагога
  • Сядзібна-паркавы комплекс Мілашаў

Вядомыя асобы[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Віцебская вобласць: нарматыўны даведнік / У. М. Генкін, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2009. — 668 с. ISBN 978-985-458-192-7 (DJVU).
  2. День Череи // Газета «Віцебскі рабочы», 18 снежня 2010 г., №146 (22109
  3. 3,0 3,1 3,2 Шаблон:Крыніцы/Памяць/Чашніцкі раён
  4. Решение Витебского областого Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области
  5. Czereja // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom I: Aa — Dereneczna. — Warszawa, 1880. S. 797.
  6. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — С. 250.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]