Чырыкагуа

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Чырыкагуа
(Ch’úúkʾanén)
Chiricahua Apaches as they arrived at Carlisle from Fort Marion, Florida (F26703 DPLW).jpg
Фота 1886 г.
Агульная колькасць 1392 (2000 г.)
Рэгіёны пражывання ЗША
Мова мескалера-чырыкагуа
Рэлігія пеётызм, анімізм, шаманізм, хрысціянства
Блізкія этнічныя групы іншыя апачы, наваха

Чырыкагуа, або чырыкавэ (саманазва: Ch’úúkʾanén) — народ з групы апачы, карэнныя жыхары ЗША. Жывуць пераважна ў штатах Аклахома і Нью-Мексіка. Агульная колькасць (2000 г.) - 1392 чал.[1]

Чырыкагуа склаліся як канфедэрацыя конных паляўнічых у канцы XVIII ст. Сваю назву атрымалі ад іспанцаў (ісп.: Apaches de Chiricahui, літаральна "апачы гор белага індыка"). Качавалі пераважна на тэрыторыі сучасных Нью-Мексіка, Арызоны і поўначы Мексікі (каля 61 000 км²). Канфедэрацыя складалася з тэрытарыяльных груп. Іх колькасць і назвы стала змяняліся, што адлюстравана ў этнаграфічных даследаваннях розных гадоў. Сутычкі з мексіканцамі, каманчамі і каёва ў першай палове XIX ст. садзейнічалі гуртаванню і адасабленню чальцоў канфедэрацыі ад іншых груп апачы.

Першапачаткова нейтальна або станоўча адносіліся да міграцыі амерыканскіх перасяленцаў, падтрымлівалі з імі гандлёвыя і ваенныя зносіны. Аднак у 1860 г. адбылося некалькі інцыдэнтаў паміж амерыканскімі здабытчыкамі металаў і індзейцамі. Гэта прывяло да ўзброеных канфліктаў 1861 г. і 1863 г. з арміяй ЗША. Пасля 1877 г. актыўныя ваенныя дзеянні аднавіліся і працягваліся да 1886 г. Іх вынікам стала значнае скарачэнне чальцоў канфедэрацыі і населеных імі зямель. Вялікая група чырыкагуа апынулася ў якасці ваенных нявольнікаў у Аклахоме. У 1912 г. яны атрымалі амністыю ад Кангрэса ЗША. Большасць амніставаных перасялілася ў Нью-Мексіка, але частка засталася ў Аклахоме.

У нашы дні чырыкагуа з'яўляюцца афіцыйна прызнанай нацыяй з боку федэральных уладаў ЗША, карыстаюцца ўнутранай аўтаноміяй. З 2016 г. адбываецца працэс прыняцця нацыянальнай Канстытуцыі.

Зноскі

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]