Юзаф Мяноўскі

Юзаф Мяноўскі
польск.: Józef Mianowski
Дата нараджэння	6 студзеня 1804(1804-01-06)
Месца нараджэння	Умань, Уманскі павет[d], Кіеўская губерня, Расійская імперыя
Дата смерці	6 студзеня 1879(1879-01-06) (75 гадоў)
Месца смерці	Сенігалія[d], правінцыя Анкона, Марке, Каралеўства Італія
Грамадзянства	Польшча  Расійская імперыя
Род дзейнасці	урач, выкладчык універсітэта, актывіст
Месца працы	Віленскі ўніверсітэт Імператарская медыка-хірургічная акадэмія[d]
Навуковая ступень	доктар медыцыны () і доктар навук ()
Альма-матар	Віленскі ўніверсітэт () Імператарскі Віленскі ўніверсітэт ()
Член у	Кракаўскае навуковае таварыства[d] ()
Медыяфайлы на Вікісховішчы

Юзаф Мяноўскі (пол. Józef Mianowski, 6 студзеня 1804, Смілаўская парафія Уманьскага павета - 6 студзеня 1879, Сенігаллія, Італія) — віленскі лекар, у 1862–1869 гадах рэктар Галоўнай школы ў Варшаве.

Фонд Юзафа Мяноўскага, заснаваны ў 1881 годзе, быў названы ў яго гонар. Фонд быў адноўлены ў 1991 годзе, падтрымлівае знаходжанне замежнікаў у Польшчы, якія праводзяць навуковыя даследаванні (пераважна з краін Цэнтральнай і Усходняй Еўропы).

Біяграфія

Скончыў у 1822 годзе базыльянскую школу ва Умані, дзе пасябраваў з Севярынам Гашчынскім, пазнейшым паэтам-рамантыкам. Скончыў медыцынскі факультэт Віленскага ўніверсітэта ў 1827 годзе, дзе навучаўся за дзяржаўны кошт. 28 ліпеня 1828 абараніў доктарскую дысертацыю "De Tetano" (Vilnae, 1828). Працаваў асістэнтам Анджэя Снядэцкага ва ўніверсітэцкай тэрапеўтычнай клініцы.

Сябраваў з Юліюшам Славацкім, у 1829 годзе разам падарожнічалі да Троцкага замка. 27 красавіка 1831 годзе ажаніўся з Аляксандрай, дачкой прафесара Аўгуста Бекю, якая памерла праз год падчас першых родаў.

Падчас паўстання 1830-31 гадоў накіраваны ў віленскі ваенны шпіталь, дзе апекаваўся хворымі і раненымі абодвух бакоў.

З 1831 года выкладаў фізіялогію і агульную тэрапію, а таксама зоафізіялогію на аддзяленні ветэрынарыі (пасля закрыцця Віленскага ўніверсітэта ў 1832 годзе працягваў выкладаць у Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі).

У 1834 годзе атрымаў званне ад'юнкта. У 1837 годзе здзейсніў паездку за мяжу з навуковымі мэтамі, стаў чальцом-карэспандэнтам медыцынскай акадэміі ў Берліне і таварыства фізічных і хімічных навук у Парыжы.

Лекар, з 1838 г. намеснік прафесара Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі.

Некаторы час ён хаваў у сваёй клініцы хворага эмісара Шымана Канарскага. 9 верасня 1840 годзе яго арыштавалі і падверглі сур'ёзнаму допыту, але Мяноўскі ні ў чым не прызнаўся. 24 кастрычніка 1841 года, дзякуючы пратэкцыі былых пацыентаў, яго выпусцілі.

Адправіўся ў Санкт-Пецярбург, дзе заняў кафедру псіхіятрыі ў мясцовай медыка-хірургічнай акадэміі, а таксама кіраваў гінекалагічнай і дзіцячай клінікамі. У 1848 годзе быў прызначаны прыдворным лекарам дачкі цара Мікалая I, Марыі Лейхтэнберг. Выйшаў на пенсію ў 1860 годзе, але заставаўся лекарам Марыі і многіх арыстакратычных сем'яў, а таксама меў шматлікія кантакты пры царскім двары.

У 1862–1869 гадах быў рэктарам Галоўнай школы ў Варшаве, на той час адзінага польскага ўніверсітэта ў расійскай частцы імперыі. Яго інаўгурацыйная прамова на пасадзе рэктара 25 лістапада 1862 года, у якой ён спасылаўся на традыцыі Віленскага ўніверсітэта і таварыства філарэтаў, успомніў пра сувязі Польшчы з заходняй культурай, прынесла яму велізарную папулярнасць.

Партрэт Юзафа Мяноўскага. Музей Варшавы

Падчас паўстання1863 года Мяноўскі падтрымліваў студэнтаў і абараняў іх ад рэпрэсій (для гэтага ён выкарыстоўваў свае сувязі сярод расійскага двара і арыстакратыі), наўмысна прымяншаючы іх удзел у паўстанні ў вачах царскіх уладаў. Многія з тых, хто ўдзельнічаў у баях, былі ўключаны ў падробленыя спісы наведвальнікаў школы. На заключным этапе паўстання і пасля яго падзення многія ўдзельнікі запісаліся ў Галоўную школу, хаваючы сваё паўстанцкае мінулае. Дзякуючы Юзэфу Мяноўскаму, Галоўная школа пазбегла рэпрэсій пасля паўстання і служыла своеасаблівым прытулкам для моладзі, якой удалося перажыць паўстанне.

У 1868 годзе распрацаваў праект пераўтварэння Галоўнай школы ў Варшаўскі ўніверсітэт, на што ў наступным годзе быў атрыманы імператарскі дазвол. Аднак гэты поспех быў дасягнуты цаной русіфікацыі ўніверсітэта, што прывяло да абурэння Мяноўскага і яго рашэння пакінуць краіну. Пераехаў у Італію, у Сенігаллію, дзе пабудаваў сабе вілу. Ён жыў там са сваёй другой жонкай, расіянкай нямецкага паходжання, Надзеяй Галгер, якая пасля смерці Юзэфа Мяноўскага пабудавала яму неагатычны маўзалей (знішчаны артылерыйскім абстрэлам у 1944 годзе, а затым адноўлены за яе ўласныя грошы салдатамі 2-га корпуса).

Памёр без нашчадкаў.

З 1828 года быў чальцом Віленскага медычнага таварыства.

У 1881 годзе вучні Галоўнай школы, шануючы памяць свайго рэктара, заснавалі «Фонд дапамогі асобам, якія працуюць у навуковай галіне, імя доктара Юзафа Мяноўскага».

Працы

O złamaniach kości. Tom 1. Wilno: Drukiem Józefa Zawadzkiego, 1837.

O złamaniach kości. Tom 2. Wilno: Drukiem Józefa Zawadzkiego, 1837.