Ян Амор Тарноўскі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Ян Амор Тарноўскі
Jan Amor Tarnowski
Jan Amor Tarnowski.PNG
Ян Тарноўскі
POL COA Tarnowski hrabia.svg
Герб «Ляліва»
сцяг
Гетман вялікі каронны
1527 — 1561
Папярэднік: Мікалай Фірлей
Пераемнік: Мікалай Сяняўскі
 
Дзейнасць: дыпламат
Нараджэнне: 1488
Тарнаў, Малапольскае ваяводства, Польшча
Смерць: 16 мая 1561
Вявёрка[d], Гміна Жыракаў, Дзямбіцкі павет[d], Падкарпацкае ваяводства, Польшча
Дынастыя: Тарноўскія[d]
Бацька: Ян Амор Тарноўскі Малодшы[d]
Маці: Барбара з Ражнова[d]
Жонка: Барбара Тэнчыньская[d] і Соф'я Шыдлавецкая[d]
Дзеці: Соф'я Тарноўская[d] і Ян Кшыштаф Тарноўскі[d]
 
Узнагароды:
Knight in the Order of the Holy Sepulchre

Ян Амор Тарноўскі (польск.: Jan Amor Tarnowski, лац.: Joannes Tarnovius, 1488 — 16 мая 1561) — польскі шляхціч, рыцар, военачальнік, ваенны тэарэтык і дзяржаўны дзеяч Каралеўства Польскага. Тарноўскі быў вялікім каронным гетманам з 1527 года і быў заснавальнікам горада Цярнопаля, дзе ён заклаў Цярнопальскі замак і Цярнопальскае возера.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Ян Тарноўскі нарадзіўся ў 1488 годзе, сын Яна Амора Тарноўскага Малодшага, кашталяна кракаўскага, і яго другой жонкі Барбары з Рожнава, унучкі рыцара Завіша Чорнага. Род Тарноўскіх быў знатным родам, які стаў вядомы ў сярэдзіне XIV стагоддзя. У Тарноўскага было пяць зводных братоў і сясцёр ад першага шлюбу бацькі: Ян Амор Тарноўскі, Ян Аляксандр, Катажына, Сафія і Эльжбета. У яго таксама было пяць адзінакроўных сясцёр ад першага шлюбу яго маці. Раннія гады жыцця прайшлі ў Разнова. Ян Тарноўскі першапачаткова выхоўваўся, каб стаць святаром; але пасля смерці бацькі ў 1500 годзе, яго настаўнік Мацей Джавецкі пераканаў маці Яна Барбару адмовіцца ад гэтага плана. У 1501 годзе Тарноўскі быў адпраўлены да двара караля; але 17 чэрвеня 1501 года кароль Ян I Ольбрахт памірае, і Ян Тарноўскі вярнуўся ў Разнова, у маёнтак маці.

Бюст Тарноўскага на Красінскім палацы ў Варшаве.

У 1508 годзе Тарноўскі ваяваў супраць Масковіі ў бітве пад Оршай; у 1509 годзе супраць Малдовы ў бітве пад Хоцінам, і на Днястры ў якасці камандзіра сваёй ўласнай харугвы. У 1512 годзе ўдзельнічаў у бітве пад Лапушным, у якой татары былі разбітыя польска-літоўскім войскам.

Святочны бургіньёт Я. Тарнаўскага.

Здзейсніў паломніцтва ў Святую Зямлю, і ў 1518 годзе стаў кавалерам ордэна Святога Гроба Гасподняга ў Іерусаліме. Пасля падарожнічаў па ўсёй Еўропе, і быў прысвечаны ў рыцары каралём Мануэлам I Партугальскім за яго паслугі супраць маўраў у Афрыцы.

Тарноўскі быў уладальнікам Тарнава, Вявёркі, Разнова, Пшаворска і Старога Сяла. У 1522 годзе, ён стаў кашталянам войніцкім; у 1527 годзе, ваяводам рускім; ў 1535 годзе ваяводам кракаўскім. У 1536 годзе стаў кашталянам кракаўскім і старостам сандамірскім.

У 1521 годзе прыняў удзел у войнах Габсбургаў супраць Асманскай імперыі. Ён быў адным з першых гетманаў Войска Польскага пасля вялікіх рэформаў. Тарноўскі прывёў польскую армію да многіх перамог, сярод іх бітва пад Абертынам супраць Малдовы ў 1531 годзе, і пад Старадубам супраць маскавітаў ў 1535 годзе.

Тарноўскі распрацаваў, сярод іншага, конную артылерыю, палявыя шпіталі з фінансаваннем урадам, штаб-кватэры, і палявых сапёраў. На працягу ўсёй сваёй працы ў якасці гетмана, ён прапаведаваў дактрыну аб гнуткасці.

Паэт Ян Каханоўскі напісаў верш Аб смерці Яна Тарноўскага. Тарнаўскі з'яўляецца адной з асобаў, намаляваных на Янам Матэйкам на карціне Пруская даніна.

Сям'я[правіць | правіць зыходнік]

Каля 1511 года Тарноўскі ажаніўся з Барбарай Тэнчынскай, дачкой Мікалая Тэнчынскага, ваяводы рускага. Яна была пляменніцай мужа яго першай маці. Пасля смерці Тэнчынскай, Тарноўскі ажаніўся з Сафіяй Шыдлавецкай ў 1530 годзе, з якой меў чатырох дзяцей, сярод іх Ян Аляксандр Тарноўскі, Ян Амор Тарноўскі, Сафія Тарноўская (жонка Канстанціна Астрожскага) і Ян Кшыштаф Тарноўскі.

Зноскі

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]