Ян Чыквін

Ян Чыквін
польск.: Jan Czykwin
Асабістыя звесткі
Дата нараджэння	18 мая 1940(1940-05-18)
Месца нараджэння	Дубічы Царкоўныя, Кляшчэльскі раён, Брэсцкая вобласць, Беларуская ССР, СССР
Дата смерці	14 лістапада 2022(2022-11-14) (82 гады)
Месца смерці	Бельск Падляскі, Бельскі павет, Падляскае ваяводства, Польшча
Пахаванне	Праваслаўныя могілкі ў Бельску Падляскім[d]
Грамадзянства	СССР  Польская Народная Рэспубліка  Польшча
Альма-матар	Варшаўскі ўніверсітэт (1964)
Месца працы	Беластоцкі ўніверсітэт Варшаўскі ўніверсітэт Тэрмапілы
Прафесійная дзейнасць
Род дзейнасці	літаратуразнавец, перакладчык, паэт, пісьменнік, дацэнт
Мова твораў	беларуская і польская
Грамадская дзейнасць
Член у	Беларускае літаратурнае аб’яднанне «Белавежа» Беларускі ПЭН Саюз польскіх пісьменнікаў[d]
Узнагароды

Ян Чы́квін (польск.: Jan Czykwin; 18 мая 1940, в. Дубічы Царкоўныя, цяпер Гайнаўскі павет, Падляскае ваяводства, Польшча — 14 лістапада 2022, Бельск-Падляскі) — беларускі паэт, перакладчык, гісторык рускай і беларускай літаратур. Доктар гуманітарных навук, звычайны прафесар.

Біяграфія

З дзяцінства меў схільнасць да літаратурнай творчасці, аднак вырашыў спачатку атрымаць грунтоўную філалагічную прафесію. У 1959 годзе паступіў, а ў 1964 годзе скончыў факультэт рускай філалогіі Варшаўскага ўніверсітэта. Сваю працоўную дзейнасць пачаў у якасці настаўніка ў IV агульнаадукацыйным ліцэі ў Беластоку. У 1969 годзе перайшоў на працу ў беластоцкі філіял Варшаўскага ўніверсітэта, дзе стаў першым мясцовым русістам, які абараніў доктарскую дысертацыю, а затым і атрымаў ступень доктара габілітаванага.

У сувязі з адсутнасцю на той час пасады дацэнта ў Беластоку, з 1985 па 1997 год працаваў у Варшаўскім універсітэце, пасля чаго ў 1998 годзе вярнуўся ўжо ў самастойны Беластоцкі ўніверсітэт. У 2002—2008 гадах займаў пасаду дырэктара Інстытута ўсходнеславянскай філалогіі Беластоцкага ўніверсітэта.

У 1970 годзе Ян Чыквін разам з Сакратам Яновічам сталі першымі беларускамоўнымі пісьменнікамі, прынятымі ў Саюз літаратараў Польшчы (з 1989 года быў членам Саюза польскіх пісьменнікаў). Неўзабаве пасля гэтага яны стварылі ў Беластоку Літаратурны клуб, які аб'яднаў мясцовых творцаў. З 1989 года Ян Чыквін з'яўляўся старшынёй Беларускага літаратурнага аб’яднання «Белавежа». Выступіў ініцыятарам стварэння і галоўным рэдактарам часопіса «Тэрмапілы» (польск.: Termopile), а таксама заснавальнікам і выдаўцом серыі «Бібліятэчка Белавежы», у межах якой выйшла больш за сто кніг. З'яўляўся членам беларускага ПЭН-цэнтра. Жыў у Бельску-Падляскім.

Навуковая дзейнасць

Як літаратуразнавец і гісторык літаратуры даследаваў рускую паэзію «сярэбранага веку», у тым ліку напісаў гісторыка-літаратурнае даследаванне, прысвечанае творчасці Афанасія Фета. Вывучаў лірыку медытатыўнага характару, якая адлюстроўвае захапленне хараством свету і гармоніяй прыроды.

Аўтар шэрагу літаратуразнаўчых і крытычных манаграфій па гісторыі беларускай літаратуры:

• «Далёкія і блізкія. Беларускія пісьменнікі замежжа» (Беласток, 1997);
• «Беларускія пісьменнікі Польшчы. Бібліяграфічны даведнік 1957—1998» (Беласток, 2000);
• «Па прызванні і абавязку. Літаратурна-крытычныя артыкулы» (Беласток, 2005);
• «Ідэя, вобраз, інтэрпрэтацыя» (2014).

Выступіў укладальнікам і аўтарам прадмовы да кнігі «Беларускія пісьменнікі Польшчы. Другая палова XX ст.» (Мінск, 2000).

Творчасць

Дэбютаваў як паэт на старонках тыднёвіка «Ніва» ў 1957 годзе. Паэзія Яна Чыквіна носіць філасофскі, сімвалічны, часам ускладнёна-метафарычны характар.

Аўтар шэрагу зборнікаў беларускамоўнай паэзіі:

• «Іду» (Беласток, 1969);
• «Святая студня» (Беласток, 1970);
• «Неспакой» (Беласток, 1977);
• «Светлы міг» (Мінск, 1989);
• «Кругавая чара» (Беласток, 1992);
• «Свет першы і апошні» (Беласток, 1997).

У перакладзе на польскую мову выйшлі кнігі «На парозе свету» (польск.: Na progu świata, Варшава, 1983), «Сонечная вязь» (польск.: Splot słoneczny, Ольштын, 1988), «Адпачынак ля перасохлай крыніцы» (Беласток, 1996). Апублікаваў таксама некалькі вершаў па-польску.

Актыўна працаваў як перакладчык. Перакладаў беларускую паэзію на польскую мову, а таксама творы польскіх паэтаў на беларускую, у прыватнасці, вершы Чэслава Мілаша, Віславы Шымборскай, Тадэвуша Ружэвіча, Станіслава Баранчака.

Узнагароды

• Залаты медаль «За заслугі ў культуры Gloria Artis» (2008) — за выдатны ўклад у літаратуру і асветніцкую дзейнасць.

Літаратура

• Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — С. 373. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
• Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — С. 173. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8.
• 533 // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5 т. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1987. — Т. 5. Скамарохі — Яшчур. — 703 с. — 10 000 экз.
• 303 // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1995. — Т. 6. Таталаў — Яфімаў. Дадатак. — 684 с.; іл. — ISBN 985-11-0022-6.
• Białostockie środowisko filologiczne 1968-2018: historia w 45 wywiadach / Dominik Sołowiej, Jarosław Ławski. — Białystok: Wydawnictwo Alter Studio, 2018. — 523 с. — ISBN 978-83-64081-49-1.

Спасылкі

• Яну Чыквіну — 80!  (бел.)(недаступная спасылка). СБП (18 мая 2020). Архівавана з першакрыніцы 11 жніўня 2020. Праверана 20 мая 2020.