Ян Шытлер

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Ян Шытлер
Jan Szyttler.jpg
Асабістыя звесткі
Дата нараджэння: 1763
Месца нараджэння:
Дата смерці: 1850
Месца смерці:
Грамадзянства:
Прафесійная дзейнасць
Род дзейнасці: Кухар
Commons-logo.svg Выявы на Вікісховішчы

Ян Шытлер (польск.: Jan Szyttler; 1763 — 1850), вядомы кухар, аўтар першых сістэматычных кніг па кулінарыі на землях былога ВКЛ.

Нарадзіўся ў Варшаве ў сям'і кухара, пачаў кар'еру у 14-гадовым узросце як кухцік пры двары Агінскіх у Седльцах. Пазней кухар пры двары Станіслава Аўгуста Панятоўскага (пад кіраўніцтвам славутага кухмістра Трэма), пры розных прыватных кухнях. У 1820 асеў у Вільні, да канца жыцця займаўся толькі напісаннем і публікацыяй кніг па гаспадарцы, у тым ліку кулінарных, якія карысталіся вялікай папулярнасцю ў Літве і Беларусі, зважаючы на адсутнасць канкурэнцыі; Шытлер раўніва абараняў аўтарскае права. Кнігі Шытлера аказалі значны ўплыў на фармаванне шляхецкіх і мяшчанскіх густаў перадрэформавай эпохі: «Кухар добра навучаны» (1830, пазней некалькі разоў перавыдавалася), «Параднік для паляўнічых» (1839), «Спіжарня дастаткова і абачліва абсталяваная» (1841), «Кухня мысліўская ці на ловах» (1845), «Ашчадная гаспадыня» (1846) і іншыя (усе — Вільня). У некаторых інтэлектуалаў эпохі гэтыя кнігі выклікалі іранічнае стаўленне дзеля іх апалітычнасці і сухасці. Падазеныя Шытлерам рэцэпты ў асноўным пачэрпнутыя з інтэрнацыянальнай («французскай») кухні, а таксама са старапольскай, арыгінальныя беларускія і літоўскія рэцэпты амаль адсутнічаюць. Шытлер паўплываў на наступныя пакаленні мясцовых аўтараў гэтай тэматыкі, у прыватнасці, на Ганну Цюндзявіцкую і Вінцэнціну Завадскую.

Зноскі

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Белы А. ???? // ЭнцВКЛ ????